ÁÄÁÌÁÍÔÉÏÓ (ÌÁÊÇÓ) Ã. ÊÑÁÓÁÍÁÊÇÓ ÐÅÑÉ ÈÕÓÉÙÍ, ÁÍÈÑÙÐÏÈÕÓÉÙÍ ÊÁÉ ÓÁÑÊÏÖÁÃÉÁÓ |
|
|
|
ÅÊÄÏÓÅÉÓ «Ç ÁÈÇÍÁ» ÁÈÇÍÁ 2013 |
ÊÁÉ
ÓÁÑÊÏÖÁÃÉÁÓ
==========
ÔÏÕ ÁÄÁÌÁÍÔÏÕ (ÌÁÊÇ) Ã. ÊÑÁÓÁÍÁÊÇ
(Åðßôéìïõ Ä/íôç Õðïõñãåßïõ Ðïëéôéóìïý, óõããñáöÝá êáé ÐñïÝäñïõ Êñçôþí
êáé ößëùí ÊñÞôçò Áãßáò ÐáñáóêåõÞò)
Ðåñéå÷üìåíá
1. Ç ÏÍÏÌÁÓÉÁ, ÔÁ ÅÉÄÇ ÊÁÉ Ç ÔÅËÅÔÇ ÔÇÓ ÈÕÓÉÁÓ
2. Ç ÌÁÍÔÅÉÁ ÃÅÍÍÇÓÅ ÔÇÍ ÉÁÔÑÉÊÇ ÓÔÇÍ ÊÑÇÔÇ
3. ÐÅÑÉÃÑÁÖÇ ÈÕÓÉÁÓ ÓÔÇÍ Á×ÁÉÁ
4. ÏÉ ÈÕÓÉÅÓ ÊÁÉ ÏÉ ÌÁÓÔÉÃÙÓÅÉÓ ÓÔÏ ÉÅÑÏ ÔÇÓ ÏÑÈÉÁÓ ÁÑÔÅÌÉÄÁÓ
5. ÔÁ ÅÈÉÌÁ (ÈÕÓÉÅÓ, ÌÁÃÏÉ ÊËÐ) ÔÙÍ ÌÇÄÙÍ ÊÁÉ ÐÅÑÓÙÍ ÊÁÔÁ
ÔÏÍ ÇÑÏÄÏÔÏ
6. ÏÉ ÈÕÓÉÅÓ, ÏÉ ×ÑÇÓÌÏÉ, ÏÉ ÏÉ ÊÁËÏÉ ÊÁÉ ÏÉ ÊÁÊÏÉ ÈÅÏÉ
ÓÔÏ ÌÁÍÔÉÏ ÔÙÍ ÄÅËÖÙÍ
7. ÔÏ ØÅÕÄÏÓ ÃÉÁ
ÔÇÍ ÁÍÈÑÙÐÏÈÕÓÉÁ ÔÏÕ ÈÅÌÉÓÔÏÊËÇ
8. ÊÑÉÔÉÊÇ ÁÑ×ÁÉÙÍ ÅËËÇÍÙÍ ÃÉÁ ÔÉÓ ÈÕÓÉÅÓ – ÈÕÓÉÅÓ ÊÁÍÏÕÍ
ÏÉ ÁÍÏÇÔÏÉ
9. Ç ÈÕÓÉÁ ÔÏÕ ×ÑÉÓÔÏÕ ÊÁÉ ÔÏ ÔÅËÏÓ ÔÙÍ ÈÕÓÉÙÍ
ÁÑ×ÁÉÏÕÓ ÅËËÇÍÅÓ, ×ÑÉÓÔÉÁÍÏÕÓ Ê.Á.
1. ÏÉ ÈÕÓÉÅÓ ÓÔÏÕÓ ÅËËÇÍÅÓ ÊÁÉ ÓÔÏÕÓ ÂÁÑÂÁÑÏÕÓ
2. ÔÏ ØÅÕÄÏÓ ÃÉÁ ÔÇÍ ÔÅËÅÓÇ ÁÍÈÑÙÐÏÈÕÓÉÙÍ ÓÔÁ ÁÍÅÌÏÓÐÇËÉÁ
ÁÑ×ÁÍÙÍ ÁÐÏ ÔÏÕÓ ÌÉÍÙÉÔÅÓ
3. Ç ÃÅÍÍÇÓÇ ÔÏÕ
ÄÉÁ ÓÔÇ ÄÉÊÔÇ ÊÁÉ Ï ÔÁÖÏÓ ÔÏÕ ÓÔÏ ÃÉÏÕ×ÔÁ
4. ÔÏ ØÅÕÄÏÓ ÃÉÁ ÔÇÍ ÔÅËÅÓÇ ÁÍÈÑÙÐÏÈÕÓÉÙÍ ÁÐÏ ÔÏÕÓ
×ÑÉÓÔÉÁÍÏÕÓ, ÊÁÉ ÁÑ×ÁÉÏÕÓ ÅËËÇÍÅÓ
5. ÔÏ ØÅÕÄÏÓ ÃÉÁ ÔÇÍ ÊÁÔÁÓÔÑÏÖÇ ÔÇÓ ÊÑÇÔÇÓ ÁÐÏ ÔÇÍ ÅÊÑÇÎÇ
ÔÏÕ ÇÖÁÉÓÔÅÉÏÕ ÔÇÓ ÈÇÑÁÓ
6 ÏÉ ÌÕÈÉÊÅÓ ÁÍÈÑÙÐÏÈÕÓÉÅÓ ÄÅÍ ÅÉÍÁÉ ÐÑÁÃÌÁÔÉÊÅÓ, ÁËËÁ ÇÈÉÊÏÐËÁÓÔÉÊÅÓ
Ç ëÝîç «èõóßá» ðáñÜãåôáé áðü ôï èÝìá ôïõ ñÞìáôïò èýù, Ýèõïí, èýóù ... ðïõ óçìáßíåé êáßù, èñõììáôßæù, óöÜæù êëð êÜôé êáé ôï êáßù, êáðíßæù êëð, áð´üðïõ êáé ïé ëÝîåéò: ôï èýïí (= áñ÷áßï áñùìáôéêü öõôü), ôï èõìßáìá, ôï èõóéáóôÞñéï, ôï èýìá, ï èýôçò êëð. Óõíåðþò èõóßá óçìáßíåé ç êáýóç, ðñÜãìáôïò Þ üíôïò, åî ïõ êáé ïëïêáýôùìá = ç ðëÞñç êáýóç ôïõ æþïõ Þ ôïõ ðñÜãìáôïò êáôÜ ôç èõóßá.
Ïé èõóßåò ùò ðñïò ôï èõóéáæüìåíï Þôáí äõï ëïãéþí, ïé áéìáôçñÝò, äçëáäÞ áõôÝò ðïõ ãßíïíôáí ìå óöáãÞ êáé êáýóç æþïõ êáé ïé áíáßìáêôåò, äçëáäÞ áõôÝò ðïõ ãßíïíôáí ìå áðëþò ìå ðñïóöïñÜ êáé êáýóç ðñÜãìáôïò. ¼ëåò ïé èõóßåò ôåëïýíôáí óôï âùìü åíüò óõãêåêñéìÝíïõ éåñïý ÷þñïõ êáé óôï üíïìá ôïõ èåïý ðïõ ëáôñåõüôáí åêåß. Óå êÜèå ðüëç ðáëéÜ õðÞñ÷å êáé ôïõëÜ÷éóôïí áðü Ýíá éåñü ìå âùìü, üðïõ ãéíüôáí ïé èõóßåò. Óå ðïëëÜ áðü áõôÜ ôá éåñÜ õðÞñ÷áí êáé ìáíôåßá, üðïõ ãéíüôáí êáé ìáíôåßåò áðü ôá óðëÜ÷íá Þ ôá ïóôÜ ôïõ æþïõ. Áðü ôç ìáíôåßá ðñïÝêõøå ç éáôñéêÞ, áñ÷Þò áñ÷ïìÝíçò áðü ôçí íåêñïôïìÞ, üðùò èá äïýìå ðéï êÜôù. Ïé èõóßåò æþùí Üëëåò ãéíüôáí ìå ðëÞñç êáýóç ôïõ æþïõ, ðïõ ôüôå ëåãüôáí ïëïêáýôùìá (ôá ïëïêáõôþìáôá óõíçèéæüôáí êõñßùò óôïõò Åâñáßïõò), êáé Üëëåò ìå êáýóç ìüíï ìÝñïò ôïõ æþïõ êáé ôüôå Þôáí êÜôé áíÜëïãï ìå ôá ãåýìáôá ðïõ ãßíïíôáé óÞìåñá óôïõò ãÜìïõò, êçäåßåò êëð, ìüíï ðïõ óÞìåñá äå ãßíåôáé êáýóç ôìÞìáôïò êñÝáôïò êáé ôåëåôÞ ãéá ôç óöáãÞ ôïõ æþïõ. Óôïõò áñ÷áßïõò ¸ëëçíåò ïé èõóßåò ùò ðñïò ôçí áéôßá ãéá ôçí ïðïßáí ôåëïýíôáí äéáêñßíïíôáí óå áõôÝò ðïõ ãßíïíôáí ùò éêåóßá ðñïò êÜðïéï èåü ðñïêåéìÝíïõ íá öÝñåé êáëü ðÝñáò óå áññþóôéá Þ óå Ýíá ôáîßäé êëð, óå áõôÝò ðïõ ãßíïíôáí «ùò åõ÷áñéóôßá» ðñïò ôï èåü êáé ð.÷. ãéá ôç äéÜóùóç áðü áññþóôéá Þ íáõÜãéï Þ ðüëåìï êëð êáé áõôÝò ðïõ ãßíïíôáí ãéá «åîéëÝùóç», äçëáäÞ ãéá óõã÷þñåóç áðü áìáñôßá (êëïðÞ, öüíï êëð). ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò èõóßáò ãéíüôáí êáé ïé ìáíôåßåò. Óôïõò Åâñáßïõò ç éäÝá ôçò èõóßáò åß÷å óêïðü íá ðñïìçèåýóåé Ýíá åîéëáóìü ãéá ôçí áìáñôßá, þóôå íá ìðïñïýí ïé ðéóôïß íá Ôïí ðëçóéÜæïõí. Ïé èõóßåò Ýðñåðå íá ðñïóöÝñïíôáé óáí ìéá áíôéðñïóùðåõôéêÞ êáé áíôéêáôáóôáôéêÞ åîéëÝùóç ãéá ôéò áìáñôßåò ôùí áíèñþðùí, ïé ïðïßåò óõìâïëéêÜ ìåôáöÝñïíôáí óôá æþá ðïõ ÷ñçóßìåõáí ãéá íá åîéëåþóïõí êáé íá êáôåõíÜóïõí ôçí ïñãÞ ôïý Èåïý êáôÜ ôùí áìáñôùëþí (Ëåõéô.1:1-7:38). Ç áìáñôùëÞ æùÞ ôùí Éóñáçëéôþí ðáñáäéíüôáí óôá æþá êáé ç áðïäï÷Þ ôùí ðñïóöïñþí ìåôáöåñüôáí óôïõò Éóñáçëßôåò. Ôï ÷õìÝíï áßìá ôùí æþùí óõìâïëéêÜ áíôéðñïóþðåõå ôç æùÞ ôùí ëáôñåõôþí ðïõ ðáñáäéíüôáí åêïýóéá. ¸ôóé, ï Èåüò äå÷üôáí ôéò èõóßåò óáí åîéëÝùóç ãéá ôïõò ëáôñåõôÝò, ðñïóôáôåýïíôáò ôïõò áðü ôç èåßá ïñãÞ.
ÊáôÜ êáéñïýò ðáñáíïúêïß Üíèñùðïé ðñïóÝöåñáí èõóßåò êáé óå äáéìüíéá, ãéá íá âãÜëïõí ôÜ÷á ìïõ áðü áìáñôùëïýò Þ Üññùóôïõò áíèñþðïõò ðïíçñÜ ðíåýìáôá êáé íá ôá âÜëïõí óå åîéëáóôÞñéá èýìáôá, ðïõ ìåôÜ óêüôùíáí. Ïé ëáôñåõôÝò, ðñïóðáèïýóáí íá åîåõìåíßóïõí ôï èÝëçìá ôùí èåþí ôïõò ìå ìáãéêÝò äõíÜìåéò. Ç èåùñßá ôïý äåóìïý ôçò ôñÜðåæáò ìéëÜåé ãéá ãåýìá ìå «åéäùëüèõôá», óôï ïðïßï Ýðáéñíáí ìÝñïò ïé ëáôñåõôÝò êáé ïé èåïß ôïõò ìå ôçí ðñïïðôéêÞ íá áíáðôýîïõí êïéíùíßá êáé ðáñÝá.
Ï ôáýñïò (áñóåíéêü âüäé) Þôáí ôï êáôáëëçëüôåñï æþï ãéá èõóßá, Óå åîáéñåôéêÝò ðåñéðôþóåéò èõóéáæüôáí ìßá åêáôïíôÜäá âïäéþí êáé ôüôå ç èõóßá ïíïìáæüôáí åêáôüìâç. Ôá ðñïò èõóßá æþá Ýðñåðå íá åßíáé ôá õãéÝóôáôá êáé ôá êáëýôåñá ôïõ êïðáäéïý. Ç ìõèïëïãßá áíáöÝñåé üôé ç ÐáóéöÜç ãÝííçóå ôï Ìéíþôáõñï ùò ôéìùñßá, åðåéäÞ ï óýæõãïò ôçò Ìßíùáò èõóßáóå óôïí Ðïóåéäþíá ü÷é ôïí êáëýôåñï ôáýñï, áëëÜ Ýíá õðïäåÝóôåñï. Óôá æþá ðïõ èõóéÜæïíôáí óõìðåñéëáìâÜíïíôáí êáé ï êñéüò - ðñüâáôï, ï ôñÜãïò - áßãá, ï êÜðñïò (÷ïßñïò) êáé ï ðåôåéíüò - êüôåò, åíþ Üëëïõ åßäïõò ðïõëåñéêÜ Þ øÜñéá äåí áðïôåëïýóáí óõíçèéóìÝíç ðåñßðôùóç èõóßáò. Ïé éåñåßò ïäçãïýóáí ôá æþá óôï âùìü, äåìÝíá ìå óêïéíß Þ óçêþíïíôÜò ôá, êáé ïé éÝñåéåò, êõñßùò ðáñèÝíåò ãõíáßêåò, êïõâáëïýóáí ôï êÜíéóôñï ðïõ ðåñéåß÷å äçìçôñéáêÜ êáé ôï ìá÷áßñé ôçò èõóßáò, Ýíá äï÷åßï ìå íåñü êáé èõìéáôÞñé. Óôçí ôåëåôÞ ðáñåõñßóêïíôáí óõíÞèùò ìïõóéêïß, éäßùò áõëçôÝò.
Ï âùìüò Þôáí Ýíáò åßäïò ëßèéíçò ôñÜðåæáò ìå ó÷Üñá. Ðïëëïß âùìïß óôçí áñ÷áúêÞ ðåñßïäï Þôáí áêüìá ÷ôéóôïß, áëëÜ áñãüôåñá åðéêñÜôçóáí ïé ëáîåõôïß óå ëßèï Þ ìÜñìáñï. Áöïý ïé ðáñéóôÜìåíïé ó÷çìÜôéæáí Ýíáí êýêëï ãýñù áðü ôï âùìü, ãßíïíôáí äéÜöïñåò åíÝñãåéåò ðïõ áðïôåëïýóáí ôï ðñïïßìéï ôçò èõóßáò êáé êáëïýíôáí "Üñ÷åóèáé" êáé "êáôÜñ÷åóèáé". ÐåñéåëÜìâáíáí ôï ðëýóéìï ôùí ÷åñéþí, ôï ñÜíôéóìá ôïõ æþïõ ìå íåñü (áõôü ãéíüôáí, ãéá íá äïõí áðü ôï öÝñóéìï ôïõ, áí åßíáé õãéÝò), êáé ôï ðÝôáãìá Üëöéôùí Þ öýëùí äÜöíçò óôï âùìü (êÜôé ùò ôï ëéâÜíéóìá óÞìåñá) ôçí þñá ðïõ ï èýôçò áðçýèõíå ðñïóåõ÷Þ ðñïò ôïí ïõñáíü.
Óôç óõíÝ÷åéá ï èýôçò ìå ôï ìá÷áßñé ôçò èõóßáò Ýêïâå ëßãåò ôñß÷åò áðü ôï ìÝôùðï ôïõ æþïõ êáé ôéò Ýñé÷íå óôç öùôéÜ (áðÜñ÷åóèáé), åíÝñãåéá ðïõ Þôáí ç ôåëåõôáßá óôç óåéñÜ ôùí ðñïåôïéìáóéþí. Ôá ìéêñüôåñá æþá ôá óÞêùíáí ðÜíù áðü ôï âùìü êáé ôïõò Ýêïâáí ôï ëáéìü, åíþ ôá âüäéá êáé ôïõò ôáýñïõò ôá ÷ôõðïýóáí ìå ðÝëåêá óôï óâÝñêï êáé óôç óõíÝ÷åéá ôïýò Ýêïâáí ôçí êáñùôßäá. Ôï áßìá óõëëåãüôáí óå ëåêÜíç, ãéá íá ñáíôéóôåß ï âùìüò. Óôç óõíÝ÷åéá ôï æþï ãäåñíüôáí êáé ôåìá÷éæüôáí. Êáéãüôáí ìüíï ôï ëßðïò ôïõ áðü ôá íåöñÜ, ç êáñäéÜ, ôï êåöÜëé êáé ôá ðüäéá. Ôï õðüëïéðï, áöïý øçíüôáí, äéáìïéñáæüôáí óôïõò ðéóôïýò óõììåôÝ÷ïíôåò ùò èõóéáóôÞñéï ãåýìá. ÌÜëéóôá õðÞñ÷áí êáé êáíïíéóìïß ó÷åôéêÜ ìå ôï ðïéïò Ýðñåðå ðñþôïò íá ðÜñåé êáé ðüóï. ÊáôÜ ôï êáýóéìï êáéãüôáí áêüìá ìéêñÝò ðïóüôçôåò ôñïöþí (Üñôïò, ÷õëüò), åíþ ÷õíüôáí êñáóß óôç öùôéÜ, ãéá íá äõíáìþóåé. ÊáíïíéêÜ äåí åðéôñåðüôáí óå êáíÝíá íá ðÜñåé óôï óðßôé ôïõ êñÝáò áðü ôç èõóßá.Ï Üíèñùðïò ðïõ ðñüóöåñå ôç èõóßá ïíïìáæüôáí éêÝôçò, áíÞêå óôï èåü êáé ï öüíïò ôïõ åðÝöåñå ìßáóìá óôçí ðüëç êáé ùò åê ôïýôïõ Ýðñåðå íá ôçò ãßíåé êáèáñìüò. ÊáôÜ ôç èõóßá ïé ðéóôïß Ýèõáí áñùìáôéêÜ öõôÜ Þ ñçôßíåò (ëéâÜíé, óìýñíá, öýëá äÜöíçò, Üëöéôá ê.á.) ãéá åõùäßá ôïõ ÷þñïõ. Åðßóçò Üíáâáí öáíïýò êáé Ýêáéáí ôï êáëïýìåíï èýïí (= áñùìáôéêü öõôü), áëëÜ êáé åõùäßáæáí-ëéâÜíéæáí ìå êáýóç ðëéãïõñéïý (ëåõêÜ Üëöéôá) Þ öýëá äÜöíçò ê.á.
Óôïõò Åâñáßïõò, óýìöùíá ìå ôï Ëåõéôéêü, ïé áíáßìáêôåò èõóßåò ãßíïíôáí ìå ðñïóöïñÜ óéìéãäÜëé, ðïõ ðÜíù óå Ýíá ìÝñïò áðü áõôü ïé éåñåßò Ýâáæáí ëÜäé êáé ëéâÜíé, êáé ôï ôïðïèåôïýóáí ðÜíù óôï èõóéáóôÞñéï ôùí ïëïêáõôùìÜôùí. Ôï õðüëïéðï óéìéãäÜëé ðïõ ðåñßóóåõå áðü ôçí ðñïóöïñÜ áíÞêå óôïõò éåñåßò. Óôéò áéìáôçñÝò èõóßåò Üëëïôå êáéãüôáí üëï ôï æþï êáé ôüôå ëåãüôáí ïëïêáýôùìá êáé Üëëïôå ìüíï Ýíá ìÝñïò ôïõ æþïõ, óõíÞèùò ôï 1/3, êáé ôï õðüëïéðï ãéíüôáí ãåýìá óôïõò éåñåßò êáé óôïõò óõììåôÝ÷ïíôåò. Óôéò åâñáúêÝò èõóßåò: Ðñþôïí, ôï æþï Ýðñåðå íá åßíáé Üìùìï. Äåýôåñïí, ôï ðñüóùðï ðïõ ðñüóöåñå ôç èõóßá Ýðñåðå íá ôáõôéóôåß ìå ôï æþï. Ôñßôïí, ôï ðñüóùðï ðïõ ðñüóöåñå ôç èõóßá Ýðñåðå íá èáíáôþóåé ôï æþï. ¼ôáí ãéíüôáí ìå ðßóôç, áõôÞ ç èõóßá ðáñåß÷å Üöåóç áìáñôéþí. Ìéá Üëëç èõóßá ðïõ ïñßóôçêå ôçí ÇìÝñá ôçò ÅîéëÝùóçò, ðåñéãñÜöåôáé óôï Ëåõéôéêü êåö 16, äåß÷íåé ôçí Üöåóç êáé ôçí áöáßñåóç ôùí áìáñôéþí. Ï áñ÷éåñÝáò Ýðñåðå íá ðÜñåé äýï ôñÜãïõò ãéá èõóßá ðåñß áìáñôßáò. Ï Ýíáò áðü ôïõò ôñÜãïõò Ýðñåðå íá èõóéáóôåß ùò ðñïóöïñÜ ðåñß áìáñôßáò ãéá ôïí ëáü ôïõ ÉóñáÞë (Ëåõéôéêü 16:15) åíþ ï Üëëïò áöÞíïíôáí åëåýèåñïò óôçí Ýñçìï (Ëåõéôéêü 16:20-22). Ç ðñïóöïñÜ ðåñß áìáñôßáò ðáñåß÷å Üöåóç áìáñôéþí, åíþ ï Üëëïò ôñÜãïò ðáñåß÷å ôçí áöáßñåóç ôçò áìáñôßáò.
Óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá ãéíüôáí êáé êáýóéìï ôùí ïóôþí ôùí íåêñþí óõíÜìá ìå èõóßåò æþùí, êÜôé ðïõ óôáìÜôçóå ìå ôçí åîÜðëùóç ôùí ìéíùéêþí íüìùí, êáèþò áíáöÝñïõí ï ÐëÜôùí (Ìßíùò) êáé ï Ðëïýôáñ÷ïò (Óüëùí), åðåéäÞ áõôü èåùñÞèçêå âÜñâáñï Ýèéìï. Áðü ôéò ðáñáóôÜóåéò óôá áããåßá êáé óôéò óáñêïöÜãïõò, üðùò ð.÷. ó’ áõôÝò ôçò Áã. ÔñéÜäïò ÊñÞôçò, âëÝðïõìå üôé ïé ìåôÝ÷ïíôåò óå ìéá èõóßá öñüíôéæáí íá åßíáé êáèáñïß êáé êáëïíôõìÝíïé, óôüëéæáí ôá êåöÜëéá ôïõò ìå óôåöÜíéá êáé óôá êÝñáôá ôùí æþùí Ýâáæáí êïñäÝëåò, ôïõò ëçìíßóêïõò.
|
|
Ï Áðüëëùíáò, óýìöùíá
ìå ôï Äéüäùñï Óéêåëéþôç (5.74-77), äåí Þôáí ìüíï ï èåüò ôçò ìïõóéêÞò, áëëÜ êáé
ï èåüò ôçò ìáíôéêÞò, ï ðñþôïò ÷ñçóìïëüãïò. Áõôüò ðñþôïò âñÞêå óôçí ÊñÞôç áöåíüò ôá Ýã÷ïñäá
üñãáíá, ôï ôüîï êáé ôçí êéèÜñá êáé ôç ìïõóéêÞ ôçò êáé áöåôÝñïõ ôçí éáôñéêÞ áðü
ôç ìáíôéêÞ, ðñâ: «Áðüëëùíá äå ôçò êéèÜñáò åõñåôÞí áíáãïñåýïõóé êáé ôçò êáô áõôÞí ìïõóéêÞò, Ýôé äå ôçí éáôñéêÞí
åðéóôÞìçí åîåíåãêåßí äéá
ôçò ìáíôéêÞò ôÝ÷íçò ãåíïìÝíçò, äé çò ôï ðáëáéüí óõíÝâáéíå èåñáðåßáò ôõã÷Üíåéí
ôïõò áññùóôïýíôáò, åõñåôÞí
äå êáé ôïõ ôüîïõ ãåíüìåíïí äéäÜîáé
ôïõò åã÷ùñßïõò ôá ðåñß ôçí ôïîåßáí, áö çò áéôßáò ìÜëéóôá ðáñÜ ôïéò Êñçóßí
åæçëþóèáé ôçí ôïîéêÞí êáé
ôï ôüîïí êñçôéêüí ïíïìáóèÞíáé …» ( Äéüäùñïò Óéêåëéþôçò 5.74-77).
Ï Äéüäùñïò Óéêåëéþôçò (5, 67) áíáöÝñåé åðßóçò üôé ç èÝìéäá, óýìöùíá ìå ôïõò ìýèïõò ôùí Êñçôþí, Þôáí åêåßíç ðïõ åöåýñå ôç ìáíôéêÞ, ðñâ: «Ï Õðåñßùíáò, ëÝíå (ïé ìýèïé ôùí Êñçôþí), ðùò Þôáí ï ðñþôïò ðïõ êáôáíüçóå ìå ôçí åðéìÝëåéá êáé ôçí ðáñáôçñçôéêüôçôÜ ôïõ ôçí êßíçóç ôïõ çëßïõ, ôçò óåëÞíçò êáé ôùí õðïëïßðùí áóôåñéþí, êáèþò êáé ôéò åðï÷Ýò ðïõ ðñïêáëïýíôáé áðü áõôÜ êáé ôá äßäáîå óôïõò Üëëïõò íá ôá ìÜèïõí êáé ãé áõôü ïíïìÜóôçêå ðáôÝñáò ôïýôùí ôùí óùìÜôùí, óá íá ãÝííçóå ôç èåùñßá ðåñß áõôþí êáé ôç öýóç ôïõò…… Ãéá ôç èÝìéäá, ëÝíå ïé ìýèïé, ðùò Þôáí ç ðñþôç ðïõ åéóçãÞèçêå ôç ìáíôéêÞ, ôéò èõóßåò êáé ôïõò èåóìïýò, ó÷åôéêÜ ìå ôïõò èåïýò êáé äßäáîå ôçí õðáêïÞ óôïõò íüìïõò êáé ôçí åéñÞíç. Ãé áõôü ôï ëüãï ïíïìÜæïíôáé èåóìïöýëáêåò êáé èåóìïèÝôåò ïé Üíèñùðïé ðïõ äéáöõëÜóóïõí ôá éåñÜ êáé ôá üóéá ôùí èåþí êáé ôïõò íüìïõò ôùí áíèñþðùí. Êáé ï Áðüëëùíáò, ôçí þñá ðïõ ðñüêåéôáé íá äþóåé ÷ñçóìïýò, ëÝìå ðùò «èåìéôåýåé» áðü ôï ãåãïíüò üôé ç èÝìéäá áíáêÜëõøå ôïõò ÷ñçóìïýò» (Äéüäùñïò Óéêåëéþôç, 5, 67)
Íüìéóìá Åëåýèåñíáò ÊñÞôçò, 3ïò áé. ð.×., ìå êåöáëÞ ôçò
èåÜò ÄÞìçôñáò Åëåõèïýò êáé ôïõ Áðüëëùíá Óðïäßïõ Þ Üëëùò ôïîüôç êáé ÷ñçóìïëüãïõ |
Ï Äéüäùñïò Óéêåëéþôçò (5, 74), üðùò åßäáìå ðéï ðñéí, áíáöÝñåé üôé óôçí ÊñÞôç ï Áðüëëùíáò åêôüò ôùí Üëëùí åöåýñå ôçí éáôñéêÞ áðü ôç ìáíôåßá. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé ï Áóêëçðéüò, óýìöùíá ìå ôá ëüãéá êáé ôéò ìáíôåßåò ôïõ ðáôÝñá ôïõ, ôïõ Áðüëëùíá, õðïäåßêíõå ôï êáôÜëëçëï öÜñìáêï ãéá ôçí êÜèå ðåñßðôùóç. ÁõôÜ ðáñÝäùóå óôá ðáéäéÜ ôïõ êáé äßäáóêå ôïõò óõíôñüöïõò ôïõ ðïéá âüôáíá ðñÝðåé íá âÜæåé êáíåßò óôéò áíïé÷ôÝò ðëçãÝò, ðùò óôáìáôÜ ç áéìïññáãßá êëð Åðßóçò ï Öéëüóôñáôïò (Ôá åò ôïí ÔõáíÝá Áðïëëþíéï Ã, ×LIV) áíáöÝñåé üôé ç ìáíôéêÞ Ý÷åé ðñïóöÝñåé ðïëëÜ óôïõò áíèñþðïõò , áëëÜ ôï ìåãáëýôåñï äþñï åßíáé ç éáôñéêÞ. Êáô’ Üëëïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò ç ìáíôéêÞ åßíáé ÷Üñéóìá èåïý êáé êáô’ Üëëïõò ôÝ÷íç. Ï Ðëïýôáñ÷ïò (50 – 120 ì.×.), ðïõ óçìåéùôÝïí ï ßäéïò Þôáí Ýíáò áðü ôïõò éåñåßò êáé ìÜëéóôá ìå áîßùìá áíþôáôïõ âáèìïý ôïõ Ìáíôåßïõ ôùí Äåëöþí , åíüò ìáíôåßïõ ðïõ éäñýèçêå áðü ôïõò ÊñÞôåò, áíáöÝñåé, ó÷åôéêÜ ìå ôç ìáíôéêÞ: <<Ï èåüò âåâáßùò åßíáé ìÜíôçò êáé ç ìáíôéêÞ ôÝ÷íç Ý÷åé íá êÜíåé ìå ôï ìÝëëïí ìå âÜóç ðáñüíôá Þ ðáñù÷çìÝíá, äéüôé êáíåíüò ðñÜãìáôïò äåí åßíáé áíáßôéá ç ãÝíåóç ïýôå ðÝñá áðü ôç ëïãéêÞ ç ðñüãíùóç. ÅðåéäÞ óå üëåò ôéò ðåñéðôþóåéò ôá üóá ãßíïíôáé áêïëïõèïýí ôá üóá Ý÷ïõí ãßíåé êáé ôá üóá èá ãßíïõí (áêïëïõèïýí) áõôÜ ðïõ ãßíïíôáé êáé åßíáé óõíáñôçìÝíá ìáæß ôïõò, óýìöùíá ìå ôç äéáäï÷Þ ðïõ îåêéíÜ áðü ôçí áñ÷Þ êáé ôåñìáôßæåé óôï ôÝëïò, áõôüò ðïõ îÝñåé íá óõíäÝåé ôéò áéôßåò ìåôáîý ôïõò óå Ýíá êáé ôéò óõìðëÝêåé óýìöùíá ìå ôç öýóç, ãíùñßæåé êáé ðñïëÝãåé, êáèþò ëÝåé ï ¼ìçñïò (ÇëéÜò Á 70) ãéá ôï ìÜíôç ÊÜë÷á: «Ôá üóá åßíáé, ôá üóá èá åßíáé êáé ôá ðñéí áð´ áõôÜ ðïõ åßíáé». (Ðëïýôáñ÷ïò Ðåñß ôïõ ÅÉ ôïõ åí Äåëöïß;, 387, 6).
Åðßóçò ï Ðëïýôáñ÷ïò (Ðåñß ôïõ ÅÉ ôïõ åí Äåëöïßò 385, 2) áíáöÝñåé üôé ç ìáíôéêÞ åßíáé Ýìðíåõóç, áëëÜ êáé óõëëïãéóìüò . ÊÜôé üðùò ï óõëëïãéóìüò ãéá ðáñÜäåéãìá: «Áí ôï á éó÷ýåé, ôï â èá ãßíåé». ËÝåé åðßóçò üôé üðùò ôï ìÜôé èÝëåé öùò, ãéá íá äåé, Ýôóé êáé ç ìáíôéêÞ èÝëåé öùò, ãéá íá äåé. Áõôü ôï öùò ôï äßäåé ï Áðüëëùíáò êáé ãé áõôü áðïêáëåßôáé «Öïßâïò» ( áðü ôï öáïò-öùò, áíôßèåôï óêüôïò). ÅðïìÝíùò ï Ðëïýôáñ÷ïò ëÝåé üôé õðÜñ÷ïõí Üíèñùðïé ðïõ äéáâëÝðïõí ðñÜãìáôá ðïõ èá ãßíïõí óôï ìÝëëïí áðü Üëëá, åî õðïëïãéóìïý ôùí ãåãïíüôùí ðïõ óõìâáßíïõí ôþñá.
ÁíáôñÝ÷ïíôáò åðßóçò óôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò (Çñüäïôï, Äéüäùñï , ÓôñÜâùíá, ËáÝñôéï, Ðëïýôáñ÷ï êëð) âëÝðïõìå üôé ïé ìÜíôåéò óôçí Áñ÷áßá ÅëëÜäá äåí Þôáí ðñüóùðá ôõ÷áßá, áëëÜ ôçò åêêëçóßáò êáé ìÜëéóôá ïé ðéï ìïñöùìÝíïé áðü ôïõò éåñåßò. ¢ëëïé Þóáí ãéáôñïß, óïöïß êëð. Ãéá ðáñÜäåéãìá ï ðåñßöçìïò óõããñáöÝáò êáé óïöüò ôçò áñ÷áéüôçôáò Ðëïýôáñ÷ïò Þôáí Ýíáò áðü ôïõò éåñåßò ôïõ íáïý êáé ìáíôåßïõ ôùí Äåëöþí êáé ìÜëéóôá ìå éåñáôéêü áîßùìá . Ïìïßùò ï Åðéìåíßäçò ï ÊñÞôáò, ðïõ Þôáí Ýíáò áðü ôïõò åðôÜ Þ ïêôþ óïöïýò ôçò áñ÷áéüôçôáò (ìáæß ìå ôïí Ðåñßáíäñï), Þôáí óõíÜìá éåñÝáò êáé ìÜíôçò óôç Êíùóü. ÁðëÜ ïé åí ëüãù éåñåßò äéá ìÝóïõ ôçò ìáíôéêÞò ðñïóðáèïýóáí íá åðéëýóïõí äéÜöïñá èÝìáôá, áðü ðíåõìáôéêÜ ìÝ÷ñé éáôñéêÜ, ãéá ôá ïðïßá äåí Þîåñáí ôïí ïñèü ôñüðï åðßëõóÞò ôïõò ìå ôá ìÝ÷ñé ôüôå åðéóôçìïíéêÜ äåäïìÝíá. Ï ëüãïò êáé ãéá ôïí ïðïßï ðáëéÜ ôá ìáíôåßá ðñïóôáôåýïíôáí áðü ôçí ðïëéôåßá êáé åõëïãïýíôáí áðü ôçí åêêëçóßá
Ï ÐëÜôùí (ðïëéôéêüò 290 d-e) áíáöÝñåé üôé ïé éåñåßò êáé ïé ìÜíôåéò Ý÷ïõí ðïëý ìåãÜëç óçìáóßá êáé óåâáóôÞ öÞìç åî áéôßáò ôçò óðïõäáéüôçôáò ôïõ Ýñãïõ ôïõò. Åî áõôïý óôçí Áßãõðôï äåí åðéôñÝðåôáé êáé ï âáóéëéÜò íá êõâåñíÜ, áí äåí Ý÷åé éåñáôéêü áîßùìá.
Åéäéêüôåñá ôá ìáíôåßá ôçò ÅëëÜäïò Þôáí êÜôé üðùò ôá ðáíåðéóôçìéáêÜ íïóïêïìåßá óÞìåñá êáé ü÷é ìüíï. Ïé ìÜíôåéò Þóáí ðëÞñùò åíçìåñùìÝíïé ü÷é ìüíï ãéá ôá èñçóêåõôéêÜ èÝìáôá, áëëÜ êáé ãéá üëá ôá õðüëïéðá ( éáôñéêÜ, êïéíùíéêÜ êëð) êáé ç åíçìÝñùóÞ ôïõò áõôÞ ãéíüôáí åßôå áðü ôïõò Üëëïõò éåñåßò åßôå áðü óõíåñãÜôåò ðïõ åß÷áí ðñïóëÜâåé (õðåíèõìßæïõìå ð.÷. üôé ï Ðëïýôáñ÷ïò Þôáí ïñéóìÝíïò áðü ôçí Áìöéêôéïíßá ùò áíþôáôï éåñáôéêü óôÝëå÷ïò ôïõ Ìáíôåßïõ Äåëöþí) êáé ùò åî áõôïý Þôáí êáé ðñïöÞôåò êáé øõ÷ïëüãïé êáé åìøõ÷ùôÝò êáé áíáëõôÝò êáé êáèïäçãçôÝò êëð , Üñá êáé ïé äéáìïñöùôÝò ôçò êïéíÞò ãíþìçò ôçò åðï÷Þò. ÂëÝðïíôáò ð.÷. ïé ìÜíôåéò üôé Ýíáò âáóéëéÜò öïâüôáí íá êÜíåé Ýíá ðüëåìï ãéá êÜðïéïõò ëüãïõò, åíþ Ýðñåðå íá ãßíåé, åêåßíïé áðü ôç ìéá ôïõ Ýäéíáí èåôéêü ÷ñçóìü êáé ôïõ áíáðôÝñùíáí ôï çèéêü êáé áðü ôçí Üëëç, åììÝóùò ðëçí óáöþò, ôïõ Ýäéíáí êáé ôç ëýóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò. Ôï áíôßèåôï ãéíüôáí, áí ïé ìÜíôåéò Ýâëåðáí üôé äåí Ýðñåðå íá ãßíåé ðüëåìïò. Ï Ì. ÁëÝîáíäñïò Þôáí ï ðñþôïò âáóéëéÜò ðïõ õðïëüãéóå óùóôÜ ôïõò ìç÷áíéóìïýò êáé ôç äýíáìç ôùí ìáíôåßùí. Ãéá ôï ëüãï áõôü, üôáí ðåñíïýóå áðü êÜðïéï ìáíôåßï, åëëçíéêü Þ îÝíï, ãéá ôõðéêïýò ëüãïõò æçôïýóå ÷ñçóìü, ãéá íá ìçí öáíåß üôé äåí ôï õðïëïãßæåé êáé áðü ôçí Üëëç åß÷å ôïõò äéêïýò ôïõ éåñåßò, óõìâïýëïõò êëð ðïõ ôïõ Ýëåãáí ôá ðñÜãìáôá ðùò Ý÷ïõí ðñáãìáôéêÜ. Åðßóçò ôá ìáíôåßá åêôüò áðü äéáìïñöùôÝò ôçò êïéíÞò ãíþìçò Þôáí êáé áðü ôéò ðéï åðéêåñäåßò åðé÷åéñÞóåéò êáé ãé áõôü êáôÜ êáéñïýò åß÷áí ãßíåé ðïëëÝò äéáìÜ÷åò ãéá ôï ðïéïò Þ ðïéïé èá Ý÷ïõí ôçí êõñéáñ÷ßá êáé ôçí åêìåôÜëëåõóç ôïõò. Ãéá ðáñÜäåéãìá óôï 590 ð.×. Ýãéíå ï Á' Éåñüò Ðüëåìïò ìåôáîý ôùí áìöéôñõþíùí êáé ôçò ðüëçò Êñßóáò, ðïõ Þèåëå íá Ý÷åé óõììåôï÷Þ êáé áõôÞ óôéò õðïèÝóåéò ôïõ íáïý ôùí Äåëöþí.
|
Ï Ðáõóáíßáò óôá Á÷áúêÜ ðåñéãñÜöåé ùò åîÞò ìéá ôåëåôÞ èõóßáò:
<< Ïé Ðáôñåßò
ôåëïýí êáé ìéá ãéïñôÞ ËÜöñéá ãéá ôçí ¢ñôåìç êÜèå
÷ñüíï, êáé óôç ãéïñôÞ áõôÞ èõóéÜæïõí êáôÜ Ýíá äéêü ôïõò ôñüðï: ãýñù óôï âùìü
óôÞíïõí êõêëéêÜ êïñìïýò äÝíäñùí, áêüìá ÷ëùñïýò, êáèÝíáò ôùí ïðïßùí Ý÷åé ýöïò
äåêáÝîé ðÞ÷åùí åêåß ìÝóá, ðÜíù óôï âùìü, ñß÷íïõí ôá ðéï îåñÜ îýëá. Ëßãï ðñéí
áðü ôç ãéïñôÞ êáôáóêåõÜæïõí êáé ìéá Üíïäï ðñïò ôï âùìü ïìáëüôåñç ñß÷íïíôáò ÷þìá
óôá óêáëïðÜôéá ôïõ âùìïý. Êáé ðñþôá êÜíïõí ìéá ðïìðÞ ìåãáëïðñåðÝóôáôç ãéá ôçí
¢ñôåìç óôï ôÝëïò ôçò ðïìðÞò Ýñ÷åôáé ç ðáñèÝíïò éÝñåéá ðÜíù óå Üñìá óõñüìåíï áðü
åëÜöéá. Ôçí åðüìåíç ìÝñá ïñãáíþíïõí ðéá ôç èõóßá êáé êáôáðéÜíïíôáé ìå æÞëï ü÷é
ìüíï ç ðüëç åðßóçìá, áëëÜ êáé ïé ðïëßôåò ùò Üôïìá. Ñß÷íïõí æùíôáíÜ óôï âùìü
üëùí ôùí åéäþí ðïõëéÜ, ôùí ïðïßùí ôï êñÝáò ôñþãåôáé, êáé ðáíôüò åßäïõò æþá
èõóßáò, êáé åðéðëÝïí áãñéïãïýñïõíá êáé åëÜöéá êáé æáñêÜäéá, Üëëïé êáé íåïãíÜ
ëýêùí êáé Üñêôùí êáé Üëëïé ìåãÜëïõò ëýêïõò êáé Üñêôïõò. ÖÝñíïõí áêüìç ðÜíù óôï
âùìü êáé êáñðïýò Þìåñùí äÝíäñùí. Êáôüðéí âÜæïõí öùôéÜ óôá îýëá. ÁõôÞ ôç óôéãìÞ
Ý÷ù äåé æþá, ìåôáîý ôùí ïðïßùí êáé áñêïýäá, áëëÜ ìå ôï ðñþôï îåðÝôáãìá ôçò
öùôéÜò íá óðåýäïõí ìå ïñìÞ ðñïò ôá Ýîù êáé Üëëá ìå ôç äýíáìÞ ôïõò íá îåöåýãïõí.
Ôá æþá áõôÜ ôá îáíáöÝñíïõí óôçí ðõñÜ åêåßíïé ðïõ ôá åß÷áí ñßîåé ìÝóá. Äåí
èõìïýíôáé íá Ý÷åé êÜíåéò ôñáõìáôéóèåß áðü ôá èçñßá. (Ðáõóáíßáò, Á÷áúêÜ 11- 13)
ÐïìðÞ èõóßáò ðïõ óõíïäåýåôáé áðü
ìïõóéêïýò ðïõ ðáßæïõí áõëü êáé ëýñá, áðü ôï óðÞëáéï óôïí ÐéôóÜ
Êïñéíèßáò, 540 ð.×. |
Ç ¢ñôåìéò ùò Ðüôíéá Èçñþí, 660 ð.× (Åèíéêü Áñ÷áéïëïãéêü Ìïõóåßï) |
Ï Ðáõóáíßáò óôá ËáêùíéêÜ áíáöÝñåé üôé óôï ÷þñï ðïõ âñßóêåôáé ôï éåñü ôçò Ïñèßáò ÁñôÝìéäïò óôç Ëáêùíßá ëÝãåôáé (õðÞñ÷å ï ìýèïò ðïõ Ýëåãå) ðùò ïé Á÷áéïß (= ïé ðñþôïé êÜôïéêïé ôçò ðåñéï÷Þò, ôïõò ïðïßïõò êáôÝëáâáí ïé åðõëßäåò Äùñéåßò êáé ìáæß ìåôÜ áðïôÝëåóáí ôïõò ãíùóôïýò ÓðáñôéÜôåò) ôåëïýóáí êÜðïôå áíèñùðïèõóßåò, ôéò ïðïßåò êáôÜñãçóå ï Ëõêïýñãïò, ï ðñþôïò íïìïèÝôçò ôùí Óðáñôéáôþí. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé ìåôÜ óôï åí ëüãù éåñü ïé ÓðáñôéÜôåò ôåëïýóáí áãùíéóôéêÝò ìáóôéãþóåéò åöÞâùí, ðñïêåéìÝíïõ, åííïåßôáé , ïé íÝïé íá ìÜèïõí íá õðïöÝñïõí ôïí ðüíï êáôÜ ôïõò âáóáíéóìïýò ôïõò óôéò áé÷ìáëùóßåò êáé ü÷é ãéá êÜðïéï Üëëï ëüãï.
<< Óôç ìåèüñéï ìåôáîý Ëáêùíßáò êáé ÌåóóÞíçò, õðÜñ÷åé Ýíá ìÝñïò ðïõ ïíïìÜæåôáé Ëéìíáßïí, óôï ïðïßï õðÜñ÷åé ôï éåñü ôçò Ïñèßáò ÁñôÝìéäïò. Ôï éåñü áõôü õðÞñ÷å åêåß Þäç ðñéí êáôÝâïõí ïé Äùñéåßò êáé êáôáëÜâïõí ôïõò åêåß Á÷áéïýò êáé ôï îüáíï (îýëéíï Üãáëìá) ôïõ éåñïý ôçò Ïñèßáò ÁñôÝìéäïò ðñïÝñ÷åôáé áðü ôïõò âÜñâáñïõò (ôï åê ôùí âáñâÜñùí åßíáé îüáíïí), ôï ïðïßï Ýêëåøå ï ÏñÝóôçò ìå ôçí ÉöéãÝíåéá áðü ôçí ÔáõñéêÞ êáé ôï Ýöåñå óôç Ëáêùíßá ……..>> (Ðáõóáíßáò ËáêùíéêÜ 2, 6-7).
<< Óôï âùìü ôïõ éåñïý áõôïý áñ÷éêÜ ïé êÜôïéêïé ôùí óõíïéêéþí ôçò ÓðÜñôçò (ËéìíÜôåò, Êõíüóïõñá, Ìåóüá êáé ÐéôÜíç) Ýêáíáí èõóßåò óôç èåÜ, ãéá íá ëýóïõí ôéò ìåôáîý ôïõò äéáöïñÝò, üìùò ü÷é ìüíï äåí ôéò Ýëõóáí, áëëÜ êáôÝëçîáí íá ìáëþíïõí ìåôáîý ôïõò êáé êáôÜ ôç óõìðëïêÞ öïíåýôçêáí ðïëëïß ãýñù áðü ôï âùìü, åíþ üóïé åðÝæçóáí õðÝöåñáí áðü ëïéìïýò. Ãéá íá óôáìáôÞóåé ï ëïéìüò ëÝãåôáé üôé (êáé óöéóéí åðὶ ôïýôù ãßíåôáé ëüãéïí) ãßíïíôáí êáé áíèñùðïèõóßåò ìå êëÞñï ( èõïìÝíïõ äå üíôéíá ï êëÞñïò åðåíáëÜìâáíå),. Ï Ëõêïýñãïò ìåôÝâáëå ôï Ýèéìï áõôü ìå ìáóôéãþóåéò åöÞâùí ãýñù áðü ôïí âùìü êáé Ýôóé ãåìßæåé ìå áßìá ï âùìüò (Ëõêïýñãïò ìåôÝâáëåí åò ôåò åðß ôïéò åöÞâïéò ìÜóôéãáò, åìðßðëáôáß ôå ïýôùò áíèñþðùí áßìáôé ï âùìüò). Ç éÝñåéá êñáôïýóå ôï îüáíï ……. Ôçí ÁñôÝìéäá ïé Ëáêåäáéìüíéïé ôçí ïíïìÜæïõí ü÷é ìüíï Ïñèßá, áëëÜ êáé ËõãïäÝóìá, äéüôé âñÝèçêå ìÝóá óå Ýíáí èÜìíï áðü ËõãáñéÜ, ç ïðïßá áöïý ôýëéîå ôá êëáäéÜ ôçò ãýñù áðü ôï Üãáëìá, ôï óÞêùóå üñèéï…..>> (Ðáõóáíßáò ËáêùíéêÜ, 3, 16, 10-11).
Ï Ðëïýôáñ÷ïò, ó÷åôéêÜ ìå ôçí áãùãÞ ôùí íÝùí óôç ÓðÜñôç,
áíáöÝñåé: << Ìå ôüóç ìåãÜëç öñïíôßäá äéÝðñáôôáí ôá ðáéäéÜ ôéò êëïðÝò óôç
ÓðÜñôç, þóôå äéçãïýíôáé, üôé êÜðïéïò íÝïò Ýêëåøå ìéá ìéêñÞ áëåðïý êáé ôçí
áðÝêñõøå êÜôù áðü ôïí ìáíäýá ôïõ, åíþ ôç ìåôÝöåñå, áí êáé îåóêéæüôáí ç êïéëéÜ ôïõ
áðü ôá íý÷éá êáé ôá äüíôéá ôïõ Üãñéïõ æþïõ, áõôüò üìùò õðÝìåéíå ôïõò ðüíïõò,
ãéá íá ìç ãßíåé ç áíáêÜëõøç ôçò êëïðÞò êáé ðÝèáíå. ÁëëÜ áõôü åßíáé ðéóôåõôü êáé
áðü ôç óõìðåñéöïñÜ ôùí óçìåñéíþí íÝùí, ðïëëïß áðü ôïõò ïðïßïõò Ý÷ïõìå äåé íá
õðïìÝíïõí ôïí èÜíáôï áðü ôá êôõðÞìáôá ðÜíù óôïí âùìü ôçò Ïñèßáò
ÁñôÝìéäïò. ¼ôáí äåéðíÞóåé ï «åéñçí», äéáôÜæåé
îáðëùìÝíïò Ýíá íåáñü íá ôñáãïõäÞóåé, åíþ óå êÜðïéïí Üëëï êÜíåé ìéáí åñþôçóç ðïõ ÷ñåéÜæåôáé ðñïóåêôéêÞ áðÜíôçóç. Ð.÷. ðïéïò
Üíäñáò åßíáé êáëýôåñïò; ¹ ðïéá åßíáé ç æùÞ ôïõ êáëïý; ¸ôóé ôïõò óõíÞèéæáí íá
êñßíïõí ãéá ôá óùóôÜ êáé íá áíáðôýóóïõí êÜðïéá ðñùôïâïõëßá ãýñù áðü ôá ðïëéôéêÜ
ðñÜãìáôá. Ãéáôß ôï íá ìçí ìðïñåß ï íÝïò íá áðáíôÞóåé óôçí åñþôçóç: Ðïéïò
ðïëßôçò åßíáé êáëüò Þ Ðïéïò äåí åßíáé ôï èåùñïýóáí ãíþñéóìá øõ÷Þò íùèñÞò, ÷ùñßò ôïí Ýñùôá ôçò ðïëéôéêÞò
áñåôÞò. ¸ðñåðå Üëëùóôå ç áðÜíôçóç íá áðïäåéêíýåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò óå óýíôïìï
ïõóéáóôéêü ëüãï- üðïéïò áðáíôïýóå ëÜèïò, Ýðáéñíå ôéìùñßá: ï «åéñçí» ôïí äÜãêùíå óôïí áíôß÷åéñá. ÐïëëÝò öïñÝò ìÜëéóôá ï «åéñçí» ôéìùñïýóå ôïõò ðáßäåò
ìðñïóôÜ óôïõò ãÝñïíôåò êáé ôïõò Üñ÷ïíôåò, ãéá íá äïõí áõôïß áí ôéìùñïýóå ëïãéêÜ
êé üðùò Ýðñåðå. Êáé ôçí þñá ðïõ Ýâáæå ôçí ôéìùñßá äåí ôïí åìðüäéæáí, üôáí üìùò
ïé íåáñïß Ýöåõãáí, Ýäéíå ëüãï áí åß÷å ðåñéóóüôåñï áðü üóï Ýðñåðå öáíåß óêëçñüò
Þ, áíôßèåôá, ÷áëáñüò êáé Üôïíïò….>>…..>>> (ÐëïõôÜñ÷ïõ,
Ëõêïýñãïò, 18)
Ï Çñüäïôïò (Á 131), ó÷åôéêÜ ìå ôá Ýèéìá (ôïõò èåïýò, ôéò èõóßåò, ôïõò ìÜãïõò êëð) ôùí Ðåñóþí, áíáöÝñåé ôá åîÞò:
|
«ÎÝñù ðïõ ïé ÐÝñóåò Ý÷ïõí
ôá áêüëïõèá Ýèéìá: Äåí ôï Ý÷ïõíå óõíÞèåéá íá öôéÜ÷íïõí êáé íá óôÞíïõíå áãÜëìáôá
êáé íáïýò êáé âùìïýò· áíôßèåôá üóïõò êÜíïõí ôÝôïéá ôïõò Ý÷ïõí ãéá ìùñïýò,
êáôÜ ôçí ãíþìç ìïõ åðåéäÞ äåí ðßóôåøáí ðïôÝ ôïýò èåïýò ìå áíèñþðéíç ìïñöÞ, üðùò
ë.÷. ïé ¸ëëçíåò. Ïé ßäéïé óõíçèßæïõí íá áíåâáßíïõí óôá øçëÜ âïõíÜ êáé åêåß
íá ðñïóöÝñïõí èõóßåò óôï Äßá, áðïêáëþíôáò Äßá üëïí ôïí ïõñÜíéï èüëï. ÊÜíïõí
áêüìç èõóßåò óôïí Þëéï êáé óôç óåëÞíç, óôç ãç êáé óôç öùôéÜ, óôï íåñü êáé óôïõò
áíÝìïõò. Ó᾽ áõôïýò ìïíÜ÷á ôïõò èåïýò èõóéÜæïõí áðü ðáëéÜ·
áñãüôåñá Ýìáèáí íá èõóéÜæïõí êáé óôçí Ïõñáíßá Áöñïäßôç — êé áõôü ôï ðÞñáí áðü
ôïõò Áóóõñßïõò êáé ôïõò ¢ñáâåò. Ïé Áóóýñéïé ïíïìÜæïõí ôçí Áöñïäßôç Ìýëéôôá,
ïé ÁñÜâéïé ÁëéëÜô, ïé
ÐÝñóåò Ìßôñá. Ï ôñüðïò ðïõ ïé ÐÝñóåò èõóéÜæïõí óôïõò ðáñáðÜíù èåïýò åßíáé ï
áêüëïõèïò: Äåí êÜíïõíå âùìïýò, ïýôå êé áíÜâïõí öùôéÝò áðü ðÜíù ðñïêåéìÝíïõ íá
èõóéÜóïõí· äåí êÜíïõíå óðïíäÝò, ïýôå ÷ñçóéìïðïéïýí áõëü, ïýôå óôåöÜíéá
ïýôå êñéèÜñéá. ¼ôáí êÜðïéïò èÝëåé íá èõóéÜóåé óôïí Ýíá Þ ôïí Üëëï èåü, ïäçãåß ôï
æþï ôïõ ó᾽ Ýíá ÷þñï êáèáñü êáé åðéêáëåßôáé ôï èåü, Ý÷ïíôáò óôåöáíþóåé ôçí
ôéÜñá ôïõ êõñßùò ìå ìõñôéÜ. Äåí åðéôñÝðåôáé áõôüò ðïõ èõóéÜæåé íá
åý÷åôáé áðïêëåéóôéêÜ êáé ìüíïí ãéá ôïí åáõôü ôïõ, ãéá íá ôïõ äþóåé ï èåüò
áãáèÜ· áëëÜ ðñïóåý÷åôáé ãéá ôï êáëü üëùí ôùí Ðåñóþí êáé ãéá ôïõ âáóéëéÜ,
áöïý ìÝóá ó᾽ üëïõò ôïõò ÐÝñóåò óõìðåñéëáìâÜíåôáé êé áõôüò. Êé üôáí êüøåé
ôï óöÜãéï óå êïììÜôéá êáé âñÜóåé ôá êñÝáôá, óôñþíåé áðü êÜôù ÷üñôï ôñõöåñü,
êõñßùò ôñéöýëëé, êé áðü ðÜíù âÜæåé üëá ôá êñÝáôá. ÌåôÜ áðü áõôÞ ôçí ôáêôïðïßçóç,
Ýíáò ìÜãïò, ðïõ åßíáé åêåß ðáñþí, øÜëëåé ôç èåïãïíßá· ôÝôïéï, üðùò ëÝíå ïé
ßäéïé, åßíáé ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ Üóìáôïò. ×ùñßò íá ðáñáóôÝêåôáé Ýíáò ìÜãïò, äåí
åðéôñÝðåôáé ó᾽ áõôïýò íá êÜíïõíå èõóßá. ¾óôåñá, áõôüò ðïõ êÜíåé ôç èõóßá,
ðåñéìÝíåé ãéá ëßãï· ìåôÜ ðáßñíåé ôá êñÝáôá ìáæß ôïõ êáé ôá ÷ñçóéìïðïéåß êáôÜ ôç èÝëçóÞ ôïõ.( Çñüäïôïò 1. 131-132)
Ç åëëçíéêÞ ïíïìáóßá «ìÜãïé» ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ðåñóéêÞ (ìçäéêÞ) «ìÜãïé», ç ïðïßá áñ÷éêÜ åß÷å êÜðùò äéáöïñåôéêÞ óçìáóßá áðü ü,ôé Ý÷åé óÞìåñá. Óýìöùíá ìå ôïí Çñüäïôï (Á 101, 120, 128, 132 êáé 140) áñ÷éêÜ ìå ôçí ïíïìáóßá «ÌÜãïé» ïíïìáæüôáí ìßá áðü ôéò Ýîé ãåíåÝò (öõëÝò) ôùí ÌÞäùí, ïé ïðïßåò Þóáí ïé åîÞò: Âïýóåò, ïé Ðáñáôáêçíïß, ïé Óôñïý÷áôåò, ïé Áñéæáíïß , ïé Âïýäéïé êáé ïé ÌÜãïé. ¼óïé áíÞêáí óôç öõëÞ ôùí ÌÜãùí äéêáéïýíôáí íá ãßíïõí éåñåßò êáé óõíåðþò íá åêôåëïýí êáé ôá êáèÞêïíôá ôùí éåñÝùí óôïõò íáïýò êáé ôá êáèÞêïíôá ôïõ ïíåéñïêñßôç êáé ôùí áðüêñõöùí ôå÷íþí, êÜôé üðùò ãéíüôáí êáé óôç Âáâõëùíßá ìå ôïõò ×áëäáßïõò êáé óôçí ÅëëÜäá êáé óôçí Áßãõðôï ìå ôïõò éåñåßò – ìáíôåéò. ÔåëåôÝò êáé êçäåßåò äåí ãéíüôáí óôç Ìçäßá êáé óôçí Ðåñóßá ÷ùñßò ôçí ðáñïõóßá ÌÜãïõ (éåñÝá áðü ôç öõëÞ ôùí ÌÜãùí ôçò Ìçäßáò), ï ïðïßïò äéÜâáæå ôç èåïãïíßá ôïõò. Ïé åí ëüãù ìÜãïé óêüôùíáí ìå ôï ßäéï ôïõò ôï ÷Ýñé üëá ôá æùíôáíÜ ãéá èõóßåò, åêôüò áðü óêýëï êáé Üíèñùðï.
Ç Ìçäßá Þôáí áñ÷áßá ÷þñá ôçò Áóßáò ðïõ âñéóêüôáí ìåôáîý ôçò Áñìåíßáò, ôçò Áóóõñßáò, ôçò Ðåñóßáò, ôçò Ðáñèßáò êáé ôçò Õñêáíßáò. Âñéóêüôáí óôç óçìåñéíÞ âüñåéá Ðåñóßá êáé ÉñÜê. Ï ÌÞäïé áñ÷éêÜ åß÷áí õðüäïõëïõò ôïõ ÐÝñóåò. Áñãüôåñá, åðß âáóéëéÜ ôùí ðåñóþí Êýñïõ Á’ , ïé ÐÝñóåò åðáíáóôÜôçóáí êáé íßêçóáí ôïõò ÐÞäïõò êáé óôï åîÞò åíïðïéÞèçêáí. ÌåôÜ ôçí åíïðïßçóç üëùí ôùí öõëþí êáé ôïðéêþí âáóéëåßùí ôçò ìåãÜëçò Ðåñóßáò ôï 550 ð.×. ï Êýñïò ï Â' êáé áñãüôåñá ï ãéïò ôïõ Êáìâýóçò ï Â' áöáßñåóáí ôá ðñïíüìéá ôçò öõëÞò ôùí ÌÜãùí (ùò éåñÝùí) ìåôÜ ôçí ðñïóðÜèåéÜ ôïõò íá äéáâÜëïõí ôçí áõôïêñáôïñßá ëüãù ôçò áðþëåéáò ôçò åðéññïÞò ôïõò. Ôï 522 ð.×., ïé ÌÜãïé åðáíáóôÜôçóáí êáé äçìéïýñãçóáí Ýíáí åéêïíéêü äéÜäï÷ï ãéá ôï èñüíï, ï ïðïßïò ðáñéóôÜíïíôáò ôï íåüôåñï ãéï ôïõ Êýñïõ, ÓìåñäÞ, ðÞñå ôçí åîïõóßá.
Óçìåéþíåôáé åðßóçò üôé ï ÙñéãÝíçò õðïóôÞñéæå üôé ïé ÌÜãïé êáôÜãïíôáí áðü ôç ×áëäáßá ôçò Âáâõëùíßáò. Óôç Âáâõëþíáò æïýóáí ïé êáëïýìåíïé ×áëäáßïé, ïé ïðïßïé ùò öõëÞ Þôáí êÜôé ùò ïé ÌÜãïé, äçëáäÞ ôï åðÜããåëìá ôïõò Þôáí ç éåñïóýíç êáé ïé áðüêñõöåò «åðéóôÞìåò»: ïíåéñïêñßôçò, áóôñïëüãïò, õðíùôéóôÞò êëð êáé ôùí ïðïßùí ôï äüãìá Þôáí ðáñüìïéï ìå áõôü ôùí éåñÝùí-ìÜíôåùí ôçò Áéãýðôïõ.
Á. Ç ÉÄÑÕÓÇ, ÏÉ
ÈÕÓÉÅÓ ÊÁÉ ÏÉ ×ÑÇÓÌÏÉ ÓÔÏ ÌÁÍÔÅÉÏ ÄÅËÖÙÍ
Óýìöùíá ìå ôïí Ïìçñéêü ¾ìíï «Åéò (Ðýèéï) Áðüëëùíá», Üñá ìå ôçí áñ÷áéüôåñç êáé ðéï Ýãêõñç ìáñôõñßá ï íáüò ôïõ Áðüëëùíá óôïõò Äåëöïýò êôßóôçêå áðü ôïí ßäéï ôïí Áðüëëùíá êáé ïé ðñþôïé êÜôïéêïé ôçò ðåñéï÷Þò Þóáí êÜðïéïé ãåííáßïé íáõôéêïß áðü ôçí Êíùóü, ôçò ÌéíùéêÞò ÊñÞôçò, ôïõò ïðïßïõò ïäÞãçóå åêåß ï Áðüëëùíáò êáé ôïõò Ýêáíå éåñåßò ôïõ, Üñá ï íáüò êáé ôï ìáíôåßï ôùí Äåëöþí Þôáí Ýñãï êñçôéêü.
Óýìöùíá ìå ôïí Ðëïýôáñ÷ï êáé ôïõò Üëëïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò óôï âÜèïò ôïõ íáïý ôïõ Áðüëëùíá óôïõò Äåëöïýò õðÞñ÷å Ýíáò áðáãïñåõìÝíïò ãéá ôï êïéíü ÷þñïò, ôï êáëïýìåíï Üäõôï, üðïõ âñéóêüôáí Ýíáò ôñßðïäáò ðÜíù óôïí ïðïßï êáèüôáí ç êáëïõìÝíç Ðõèßá, ç ïðïßá ìå åêóôáóéáóìü Ýâãáæå äéáöüñïõò Þ÷ïõò, ðïõ ìåôáôñåðüíôïõóáí óå ÷ñçóìïýò áðü ôïõò ìÜíôåéò ôïõ íáïý. Ïé éåñåßò ðñéí èõóéÜóïõí ôï æþï ÷ñçóéìïðïéïýóáí äéÜöïñåò ôå÷íéêÝò, ãéá íá äïõí áí Þôáí õãéÝò. Áí ôï èõóéáæüìåíï æþï Þôáí ôáýñïò, ôïõ Ýäéíáí íá öÜåé áëåýñé êáé áí Þôáí êÜðñïò, ôïõ Ýäéíáí íá öÜåé ñåâéèéÜ êáé áí ôá Ýôñùãáí (ôéò åí ëüãù ôñïöÝò äåí ôéò ôñþíå ôá æþá áõôÜ óå öõóéïëïãéêÞ êáôÜóôáóç), óÞìáéíå üôé ôá æþá áõôÜ Þôáí Üññùóôá êáé äåí Ýðñåðå íá èõóéáóôïýí. Áí ôï èõóéáæüìåíï æþï Þôáí êáôóßêá, ôçí Ýâñå÷áí ìå êñýï íåñü êáé áí ôçí Ýðéáíå ôñÝìïõëï, óÞìáéíå üôé Þôáí Üññùóôç êáé äåí Ýðñåðå íá èõóéáóôåß. Ôï æþï èõóéáæüôáí óôï âùìü ôùí ×ßùí, åíþ ï èåïðñüðïò Ýðñåðå íá èõóéÜóåé ðñüâáôá Þ ãßäéá óôçí éåñÞ åóôßá ìáæß ìå ôïí ðñüîåíï ôçò ðüëçò ôïõ. ¸íá ìÝñïò áðü ôéò èõóßåò ôï Ýðáéñíáí ïé êÜôïéêïé ôùí Äåëöþí. Áöïý ôÝëåéùíáí ìå ôéò èõóßåò, ç Ðõèßá Ýðáéñíå ôçí Üäåéá áðü ôïõò éåñåßò íá ìðåé óôï íáü.
Ï Ðëïýôáñ÷ïò (Ðåñß ôùí åêëåëïéðüôùí ÷ñçóôçñßùí, 49), ðïõ óçìåéùôÝïí ï ßäéïò Þôáí Ýíáò áðü ôïõò éåñåßò ôïõ ìáíôåßïõ ôùí Äåëöþí (50 – 120 ì.×.), áíáöÝñåé üôé ðñéí ðÜåé ç Ðõèßá óôç ÷ñçóôÞñéï ôåëïýíôáí èõóßá ôáýñïõ Þ êáôóßêáò Þ êÜìðñïõ, þóôå áðü åêåß íá öáíåß ôï åÜí ç Ðõèßá Ý÷åé ôçí åýíïéá ôùí èåþí ãé áõôü ðïõ ðÜåé íá êÜíåé. Ï Ðëïýôáñ÷ïò (Ðåñß ôïõ ìç ÷ñáí Ýììåôñá íõí ôçí Ðõèéá, 6) áíáöÝñåé åðßóçò üôé ç Ðõèßá êáôÝâáéíå óôï ÷ñçóôÞñéï ìå äÜöíç, ÷ùñßò ãÝëéï, óôïëßäéá êáé ìýñá êáé èõìéÜæïíôáò ìå êñßèéíï áëåýñé. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé ç Ðõèßá êáôÝâáéíå óôï ÷ñçóôÞñéï ìå äÜöíç êáé êÜíïíôáò èõìßáìá ìå áëåýñé êñßèéíï, ÷ùñßò ãÝëéï, ÷ùñßò óôïëßäéá, ÷ùñßò ìýñá, áëëÜ áðëÜ íôõìÝíç. Óôç óõíÝ÷åéá ç Ðõèßá, ýóôåñá áðü åêóôáóéáóìü, áíÝâáéíå óôïí êáëïýìåíï ôñßðïäá. ¼óçí þñá ç Ðõèßá Ýêáíå ôá ðáñáðÜíù ï èåïðñüðïò Ýðñåðå íá êÜíåé áãíÝò óêÝøåéò êáé íå ëÝåé åõïßùíåò ëÝîåéò. Êáèþò ç Ðõèßá âñéóêüôáí óôï Üíôñï, ïé éåñåßò ôçò Ýêáíáí åñùôÞóåéò êé åêåßíç Ýâãáæå áêáôÜëçðôåò êñáõãÝò ôéò ïðïßåò "áðïêñõðôïãñáöïýóå" ï åéäéêÜ ãéá ôï æÞôçìá éåñÝáò, ï "ðñïöÞôçò" , ôéò êáôÝãñáöáí óå åîÜìåôñï êáé ôéò ðáñÝäéíáí óôïí èåïðñüðï. Ïé åîÜìåôñïé ÷ñçóìïß êáôáñãÞèçêáí ðåñßðïõ óôá åëëçíéóôéêÜ ÷ñüíéá.
Â. Ï ÊÁÈÁÑÌÏÓ ÊÁÉ Ï
ÐÅËÁÍÏÓ
Áõôüò ðïõ Þèåëå íá ðÜñåé ÷ñçóìü, ï êáëïýìåíïò "èåïðñüðïò, áðü ôï Ìáíôåßï ôùí Äåëöþí èá Ýðñåðå íá êÜíåé ðñþôá áð´üëá ôïí êáëïýìåíï êáèáñìü. Óôç óõíÝ÷åéá ï «èåïðñüðïò» êáôÝèåôå óôï âùìü ôïí "ðÝëáíï", ï ïðïßïò Þôáí ìéá ùñáßá øùìüðéôá, êÜôé ùò ïé Üñôïé óÞìåñá, ðïõ óõíïäåýïíôáí êáé áðü êáôáâïëÞ ÷ñçìÜôùí. Áí æçôïýóå ÷ñçóìü ãéá ðüëç, ïé ðßôåò Þôáí ðåñéóóüôåñåò, ßóùò Ýîé ìå äÝêá. Ï êáèáñìüò ðñïÝâëåðå áöåíüò ðíåõìáôéêÞ êáé óùìáôéêÞ êÜèáñóç êáé áöåôÝñïõ èõóßá æþïõ åê ìÝñïõò ôïõ ðïëßôç êáé ðñïóåõ÷Ýò êáé éêåóßåò åê ìÝñïõò ôïõ éåñÝá. Îáêïõóôïß éåñåßò êáèáñìþí Þôáí ïé Êñçôåò: Åðéìåíßäçò, ×ñõóáíùñ ê.á.
Ó÷åôéêÜ ìå ôïõò êáèáñìïýò ï Öéëüóôñáôïò (Ôá åò ôïí ÔõáíÝá Áðïëëþíéï Á êáé Â’, VIII êáé XXXVI) áíáöÝñåé üôé áõôïß ãßíïíôáí ìå ðñïóåõ÷Ýò êáé íçóôåßá êáé ÷ùñßò áõôÜ äåí äßäïíôáí ÷ñçóìüò. Ç íçóôåßá ðñïÝâëåðå áðïöõãÞ êñáóéïý ôïõëÜ÷éóôïí ôñåéò ìÝñåò êáé åìøý÷ùí ôñïöþí (êñÝáôïò êáé ðñïúüíôùí ôïõ) ôïõëÜ÷éóôïí ìéá ìÝñá, êáèþò êáé ìç êáôáíÜëùóç êïõêéþí ôïõëÜ÷éóôïí ìéá ìÝñá. Ôá êïõêéÜ, åðåéäÞ èåùñïýíôáí äõóêïëï÷þíåõôá êáé ôï êñáóß êáé ôï êñÝáò, ãéáôß ç êáôáíÜëùóÞ ôïõò èåùñïýíôáí üôé äçìéïõñãåß áêÜèáñôï êáé âëáâåñü íïõ êáé ìç íçöÜëéá øõ÷Þ. Åéäéêüôåñá ç äéáôñïöÞ ðñéí áðü ôïõò ÷ñçóìïýò Þôáí íåñü, ëá÷áíéêÜ êáé îçñïß êáñðïß.
Ó÷åôéêÜ ìå ôïõò êáèáñìïýò êáé ôïõò åîáãíéóìïýò åðß öüíïõ ï Áðïëëþíéïò Ñüäéïò (4, 693) áíáöÝñåé üôé áõôïß ãßíïíôáí ìå ôïí åîÞò ôñüðï: ÓöÜæïíôáí ìéá ãïõñïýíá ðïõ áêüìç âýæáíå êáé ìå ôï áßìá ôçò Ýðëõíáí ôá ÷Ýñéá åêåßíïõ ãéá ôïí ïðïßï ãéíüôáí ï êáèáñìüò, ï ïðïßïò ðñùôýôåñá êÜèïíôáí êáèéóôüò êáé ìå ôá ÷åñéÜ ôïõ óêÝðáæå ôá ìÜôéá ôïõ. Ôçí þñá ôçò êÜèáñóçò (ðëýóçò) êÜðïéïò Ýëåãå ôï êñßìá ðïõ Ýêáíå áõôüò ãéá ôïí ïðïßï ãéíüôáí ï êáèáñìüò êáé ï ßäéïò Ýêáíå ðñïóåõ÷Ýò (éêåóßåò) óôïí êáèÜñóéï Äßá, åíþ óôç öùôéÜ êáéüôáí ïé êáëïýìåíåò ðßôåò «ðÝëáò».
Ã. Ï ÅÊÓÔÁÓÉÁÓÌÏÓ ÔÇÓ
ÐÕÈÉÁÓ ÓÔÏÕÓ ÄÅËÖÏÕÓ
«¼ëï ôï ðëÞèïò ôùí ðïéçôþí, êÜôïéêïé ôçò ÁôôéêÞò,
ôñáãïõäïýí ôçí äüîá óïõ, ÈåÝ, öçìéóìÝíå êéèáñùäÝ. ãéÝ ôïõ ìåãÜëïõ Äßá, ðëÜé
ó' áõôÞ ôçí ÷éïíïóôåöáíùìÝíç êïñõöÞ, åóý ðïõ
áðïêáëýðôåéò óôïõò èíçôïýò ôïõò áéùíßïõò êáé áëÜèçôïõò ÷ñçóìïýò. Ôñáãïõäïýí
ðïõ êáôÝêôçóåò ôïí ðñïöçôéêü ôñßðïäá, ðïõ öõëáãüôáí áðü Üãñéï äñÜêïíôá, üôáí
ìå ôá âÝëç óïõ äéáðÝñáóåò ôï êïõëïõñéáóìÝíï ôÝñáò, ðïõ, áöïý óýññéîå ôñïìáêôéêÜ, îåøý÷çóå. (Äåëöéêüò ýìíïò óôïí Áðüëëùíá
, 138 ð.×., ôïõ ËéìÝíéïõ ôïõ Èïßíïõ,
Áèçíáßïõ) |
Ç êýñéá ìáíôéêÞ ðïõ åöáñìüæïíôáí óôïõò Äåëöïýò óôçñéæüôáí óôçí Ýêóôáóç ôçò ìÜíôéóóáò Þ Üëëùò Ðõèßáò, ï ïðïßïò ðñïêáëïýíôáí áðü áíáèõìéÜóåéò ðïõ Ýâãáéíáí áðü Ýíá ÷Üóìá ðïõ õðÞñ÷å åêåß. Êáô’ Üëëïõò ç Ýêóôáóç ðñïêáëïýíôáí áðü ôï ìÜóçìá Þ ôï êÜðíéóìá öýëëùí äÜöíçò êáé ôçí áíÜëùóç íåñïý áðü ôçí ðçãÞ Êáóôáëßá, äçëáäÞ áðü êáôáíÜëùóç äéáöüñùí äéåãåñôéêþí ïõóéþí. Ùóôüóï óôï Ìáíôåßï ôùí Äåëöþí õðÞñ÷áí êáé üëá ôá Üëëá åßäç ìáíôéêÞò. Ï Þñùáò Ðáñíáóóüò, áíáöÝñåôáé áðü ôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò (Ðáõóáíßáò, ×, 6,1), üôé Þôáí ïéùíïóêüðïò, äçëáäÞ ðñïöÞôåõå ðáñáôçñþíôáò ôï ðÝôáãìá ôùí ðïõëéþí. Ï Äåëöüò êáé ï Áìöéêôýùíáò åñìÞíåõáí ôá üíåéñá êáé ìÜíôåõáí áðü ôá åíôüóèéá ôùí æþùí. Ïé íôüðéïé éåñåßò, ïé Ðõñêüïé, ÷ñçóéìïðïéïýóáí ôç öùôéÜ êáé ôç èõóßá, ãéá íá êÜíïõí ìáíôåßåò. Ïé íýìöåò Èñßåò ìÜíôåõáí ñß÷íïíôáò ðåôñáäÜêéá, ðïõ Þôáí áñ÷éêÜ ôçò ÁèçíÜò. ÅðéêñÜôçóå üìùò üëùí ç Ðõèßá êáé ç Ýêóôáóç. ÕðÞñ÷å åðßóçò êáé ìéá áðëïýóôåñç ìáíôéêÞ, ç êëçñïìáíôåßá. Ç åñþôçóç ðïõ êáôÝèåôå ï èåïðñüðïò Ýðñåðå íá åßíáé ìå äýï åðéëïãÝò: èá ãßíåé áõôü Þ åêåßíï, íá êÜíù ôïýôï Þ ôï Üëëï. Ç ôåëåôÞ ãéíüôáí äçìüóéá óôï íáü, ìå ôçí Ðõèßá íá ôñáâÜåé áðü Ýíá ëÝâçôá Ýíáí áðü ôïõò äýï êëÞñïõò (êïõêéÜ).
Ï Ðëïýôáñ÷ïò (Ðåñß ôùí åêëåëïéðüôùí ÷ñçóôçñßùí 433, 42), ðïõ, õðåíèõìßæåôáé üôé ï ßäéïò Þôáí Ýíáò áðü ôïõò éåñåßò êáé ìÜëéóôá ìå áîßùìá áíþôáôïõ âáèìïý ôïõ ìáíôåßïõ ôùí Äåëöþí, ó÷åôéêÜ ìå ôï ðþò äçìéïõñãÞèçêå, áëëÜ êáé ôïí ôñüðï ðïõ ãéíüôáí ï åêóôáóéáóìüò óôéò Ðõèßåò óôï ìáíôåßï ôùí Äåëöþí, ëÝåé üôé åêåß ðïõ éäñýèçêå ôï ìáíôåßï ôùí Äåëöþí õðÞñ÷áí ÷Üóìáôá ðïõ Ýâãáéíáí áíáèõìéÜóåéò êáé ìéá ìÝñá Ýðåóå ìÝóá Ýíáò âïóêüò ïíüìáôé ÊïñÞôáò, ï ïðïßïò üôáí ôïí Ýâãáëáí Üñ÷éóå íá ëÝåé ðñïöçôåßåò êáé Ýôóé åêåß éäñýèçêå ôï ìáíôåßï.
Ï Äéüäùñïò Óéêåëéþôç áíáöÝñåé åðßóçò ôá åîÞò: «ËÝãåôáé üôé óôï ðáñåëèüí ïé êáôóßêåò âñÞêáí ôï ìáíôåßï. Åîáéôßáò ìÜëéóôá ôùí êáôóéêéþí äßíïíôáé ìÝ÷ñé óÞìåñá ïé ÷ñçóìïß óôïõò Äåëöïýò. ËÝíå ðùò ï ôñüðïò ðïõ âñÝèçêå åßíáé ï åîÞò: ó' åêåßíç ôçí ðåñéï÷Þ õðÞñ÷å Ýíá ÷Üóìá, üðïõ âñßóêåôáé óÞìåñá ôï Üäõôï ôïõ íáïý êáé ãýñù áð' áõôü Ýâïóêáí êáôóßêåò, ãéáôß äåí êáôïéêïýíôáí áêüìç ïé Äåëöïß, êé üôáí ðëçóßáæå ìéá êáôóßêá óôï ÷Üóìá êáé ðñïóÝâëåðå ðñïò áõôü ðçäïýóå ðåñßåñãá êé Ýâãáæå ìéá äéáöïñåôéêÞ öùíÞ áð' üôé ðñïçãïõìÝíùò. Ï ãéäïâïóêüò ðñüóåîå ôï ðáñÜäïîï êé áöïý ðëçóßáóå óôï ÷Üóìá ãéá íá äåé ôé óõìâáßíåé, Ýðáèå ôï ßäéï ìå ôá êáôóßêéá. ¼ðùò êé åêåßíá, Ýêáíå ðáñüìïéá ì' áõôïýò ðïõ ìðáßíåé ï èåüò ìÝóá ôïõò êáé Üñ÷éóå íá ðñïëÝãåé ôá ìåëëïýìåíá. ÌåôÜ áð' áõôü, áöïý äéáäüèçêå ç öÞìç óôïõò íôüðéïõò ãéá ôï ôé ðáèáßíïõí üóïé ðëçóßáæáí óôï ÷Üóìá, ðÞãáéíáí óôç ðåñéï÷Þ üëï êáé ðåñéóóüôåñïé. Ãéáôß Þôáí ðáñÜäïîï ðïõ Ýìðáéíå ï èåüò ìÝóá óå üóïõò ðëçóßáæáí. Ãé' áõôÝò ôéò áéôßåò ôï ìáíôåßï Þôáí Üîéï èáõìáóìïý êáé èåþñçóáí üôé åßíáé ÷ñçóôÞñéï ôçò Ãçò. Êáé ãéá êÜðïéï äéÜóôçìá üóïé Þèåëáí íá ðÜñïõí ÷ñçóìü ðÞãáéíáí óôï ÷Üóìá êáé Ýäéíáí ìåôáîý ôïõò ôéò ìáíôåßåò. ÌåôÜ áð' áõôÜ, åðåéäÞ ðïëëïß ÷Üíïíôáí óôï ÷Üóìá êáé åîáöáíßæïíôáí, öÜíçêå êáëü ó' áõôïýò ðïõ êáôïéêïýóáí óôç ãýñù ðåñéï÷Þ, ãéá íá ìç êéíäõíåýåé êáíÝíáò, íá êáôáóôÞóïõí ðñïöÞôéóóá ãéá üëïõò ìéá ãõíáßêá êáé ìÝóù áõôÞò íá äßíïíôáé ïé ÷ñçóìïß. Ãé' áõôÞí ìÜëéóôá êáôáóêåýáóáí êáé Ýíá ìç÷Üíçìá, ðÜíù óôï ïðïßï áíÝâáéíå, þóôå íá ìðáßíåé ï èåüò ìÝóá ôçò ìå áóöÜëåéá êáé íá äßíåé Ýôóé ÷ñçóìïýò ó' üóïõò Þèåëáí. Êé áõôü ôï ìç÷Üíçìá åß÷å ôñåéò âÜóåéò, ãé' áõôü ãé' ïíïìÜóôçêå ôñßðïäáò. Åîáéôßáò áõôïý ôïõ êáôáóêåõÜóìáôïò üëïé Üñ÷éóáí íá êÜíïõí áðïìéìÞóåéò· ìÝ÷ñé êáé óÞìåñá êáôáóêåõÜæïõí ÷Üëêéíïõò ôñßðïäåò. ….. Ùò ìÜíôéóóåò èåóðßóôçêáí áðü ðáëéÜ ïé ðáñèÝíåò, åðåéäÞ áðü ôç öýóç ôïõò åßíáé áìüëõíôåò êáé ôáßñéáæáí êáé óôçí ¢ñôåìç. Ó' áõôÝò áíÜèåóáí íá ôçñïýí ôá áðüññçôá üóùí Ýðáéñíáí ÷ñçóìü. Óôá íåüôåñá ÷ñüíéá, ëÝíå, ï Å÷åêñÜôçò ï Èåóóáëüò, áöïý ðÞãå óôï ÷ñçóôÞñéï êáé åßäå ôçí ðáñèÝíï ðïõ Ýäéíå ÷ñçóìü, ôçí åñùôåýôçêå ãéá ôçí ïìïñöéÜ ôçò êáé ôçí ðÞñå ìáæß ìå ôç âßá. Åîáéôßáò áõôïý ôïõ ãåãïíüôïò ïé Äåëöïß üñéóáí íá ìç ÷ñçóìïäïôåß ðëÝïí ðáñèÝíá áëëÜ ìåãÜëç ãõíáßêá çëéêßáò ðåíÞíôá ÷ñïíþí. Ôçí Ýíôõóáí ìå ñïý÷á ðáñèÝíïõ, ãéá íá èõìßæåé ôçí ðáëéÜ ðñïöÞôéóóá. ÁõôÜ åßíáé ïé ìýèïé ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå ôçí åýñåóç ôïõ ìáíôåßïõ». (Äéüäùñïò Óéêåëéþôç, ÉóôïñéêÞ ÂéâëéïèÞêç XVI, 26, 1-6)
Ä. ÏÉ ÊÁËÏÉ ÊÁÉ ÊÁÊÏÉ
ÈÅÏÉ
Ï áñ÷áßïò ¸ëëçíáò óõããñáöÝáò Ðëïýôáñ÷ïò (50 – 120 ì.×.), ðïõ óçìåéùôÝïí Þôáí êáé Ýíáò áðü ôïõò áñ÷éåñåßò ôïõ ìáíôåßïõ ôùí Äåëöþí, ó÷åôéêÜ ìå ôéò èõóßåò, áíáöÝñåé üôé õðÜñ÷ïõí êáëïß êáé êáêïß èåïß êáé ïé ðéóôïß ôùí êáëþí èåþí ôïõò ôåëïýí èõóßåò êáé ïé ðéóôïß ôùí êáêþí èåþí ôåëïýí áíèñùðïèõóßåò. Ãéá ôïí Ðëïýôáñ÷ï êáëïß èåïß Þôáí ï Äßáò, ï Áðüëëùí ê.á. êáé äáßìïíáò ï Äéüíõóïò, äçëáäÞ ï èåüò ðïõ Üëëïé Üíèñùðïé ôçò åðï÷Þò ôïõ Ðëïýôáñ÷ïõ ôïí èåùñïýóáí áðëþò èåü ôïõ ðïôïý êáé ôçò áêïëáóßáò. Êáé ðáñüôé ï Ðëïýôáñ÷ïò áíáöÝñåé üôé ïé ðéóôïß ôùí êáêþí èåþí ôåëïýóáí áíèñùðïèõóßåò äåí áíáöÝñåé êÜðïéá áðü áõôÝò, ðëçí ìüíï ìéëÜ ãéá áíèñùðïèõóßåò ðïõ ãßíïíôáí ôÜ÷á ìïõ óôïí ðáñåëèüí ôçò åðï÷Þò ôïõ. ÓõãêåêñéìÝíá êáé ó÷åôéêÜ ìå ôéò èõóßåò, ï Ðëïýôáñ÷ïò óôï óýããñáììÜ ôïõ «Ðåñß ôùí Åêëåëïéðüôùí ×ñçóôçñßùí», áíáöÝñåé ôá åîÞò: «¼óïí áöïñÜ ëïéðüí ôéò ìõóôçñéáêÝò ôåëåôÝò, ìÝóá óôéò ïðïßåò ìðïñåß íá âñåé êáíåßò ôá ðéï ôñáíÜ óçìÜäéá ðïõ öáíåñþíïõí êáé áöÞíïõí íá äéáöáßíåôáé ç áëÞèåéá ó÷åôéêÜ ìå ôïõò äáßìïíåò, «áðü åõëÜâåéá áò ìç ìéëÞóù», üðùò ëÝåé ï Çñüäïôïò, åíþ ãéá ôéò ãéïñôÝò êáé ôéò èõóßåò ðïõ åßíáé óáí ìÝñåò áðïöñÜäåò êáé óêõèñùðÝò, êáôÜ ôéò ïðïßåò ãßíïíôáé ùìïöáãßåò, äéáìåëéóìïß (ôùí èõìÜôùí), íçóôåßåò, èñÞíïé, åíþ óå ðïëëÜ ìÝñç áêïýãïíôáé ëüãéá áéó÷ñÜ ìÝóá óôá éåñÜ, «ìáíéáóìÝíïé áëáëáãìïß Ýîáëëùí áíèñþðùí ðïõ ñß÷íïõí ðñïò ôá ðßóù ôï êåöÜëé», èá Ýëåãá ðùò äåí ãßíïíôáé ãéá êáíÝíáí áðü ôïõò èåïýò, áëëÜ ãéá íá áðïôñÝøïõí ôïõò êáêïýò äáßìïíåò êáé åßíáé ðñÜîåéò åîåõìåíéóìïý êáé êáôáðñÜõíóçò. ¼óï ãéá ôéò áíèñùðïèõóßåò ðïõ ãßíïíôáí ðáëéÜ, ïýôå ìðïñåß íá ðéóôÝøåé êáíåßò ðùò ôéò áðáéôïýóáí ïé èåïß, Þ ðùò ôéò êáëïäÝ÷ïíôáí, ïýôå èá áíÝ÷ïíôáí ÷ùñßò ëüãï ïé âáóéëåßò êáé ïé óôñáôçãïß íá ðñïóöÝñïõí ôá ðáéäéÜ ôïõò, íá ôá èõóéÜæïõí êáé íá ôá óöÜæïõí, áëëÜ (ôéò áíÝ÷ïíôáí) ðñïóðáèþíôáò íá åîåõìåíßóïõí êáé íá éêáíïðïéÞóïõí ôçí ïñãÞ êáé ôçí âáñõèõìßá óêëçñþí, äýóôñïðùí êáé åêäéêçôéêþí (äáéìüíùí), Þ ôïõò ôñåëïýò êáé âáóáíéóôéêïýò Ýñùôåò ïñéóìÝíùí ðïõ äåí ìðïñïýí, ïýôå èÝëïõí íá Ýñèïõí óå åðáöÞ ìå óþìáôá, ïýôå ìÝóù ôùí óùìÜôùí. ¼ðùò ï ÇñáêëÞò ðïëéïñêïýóå ôçí Ïé÷áëßá ãéá ìéá ðáñèÝíá, Ýôóé óõ÷íÜ äõíáôïß êáé Üãñéïé äáßìïíåò, ðïõ áíáæçôïýí øõ÷Þ áíèñþðéíç êëåéóìÝíç ìÝóá óå óþìá, óôÝëíïõí åðéäçìßåò óôéò ðüëåéò, áöïñßá óôç ãç, áíáêéíïýí ðïëÝìïõò êáé åðáíáóôÜóåéò, ìÝ÷ñéò üôïõ êáôáöÝñïõí íá áðïêôÞóïõí áõôïýò ðïõ åðéèõìïýí» (Ðëïýôáñ÷ïò, «Ðåñß ôùí Åêëåëïéðüôùí ×ñçóôçñßùí)
Ï ÐËÏÕÔÁÑ×ÏÓ (ÅëëçíéêÜ áßôéá 38) áíáöÝñåé êáé ôï åîÞò
ãåãïíüò, ðïõ äåí åßíáé ïýôå ðñáãìáôéêü ãåãïíüò ïýôå êáé áíèñùðïèõóßá, üðùò ëÝíå
ìåñéêïß, áëëÜ ìéá ìõèéêÞ éóôïñßá ìå öüíïõò (Üëëï öüíïò êáé Üëëï áíèñùðïèõóßá) ìå
çèéêü äßäáãìá ãéá ôï ôé ðñÝðåé íá ðáèáßíåé üðïéá ãõíáßêá êáêïðïéåß ôá ðáéäéÜ
ôçò: «ËÝíå üôé ïé èõãáôÝñåò ôïõ Ìéíýïõ, ç Ëåõêßððç, ç Áñóéíüç êáé
ç Áëêáèüç, ôñåëÜèçêáí, èÝëçóáí íá öÜíå áíèñþðéíç
óÜñêá êáé Ýâáëáí êëÞñï ãéá ôá ðáéäéÜ ôïõò. Ï êëÞñïò Ýðåóå óôç Ëåõêßððç íá äþóåé ôïí ãéï ôçò ºððáóï
íá êïììáôéáóôåß. Ïé Üíäñåò ôïõò, ðïõ öüñåóáí ðÝíèéìá ñïý÷á áðü ôç ëýðç êáé ôï
ðÝíèïò ôïõò, ïíïìÜóôçêáí «Øïëüåéò» (ðåíèçöïñïýíôåò), åíþ ïé ßäéåò ïíïìÜóôçêáí «Ïëåßáé», äçëáäÞ öüíéóóåò. ÌÝ÷ñé êáé óÞìåñá áêüìá, ïé
êÜôïéêïé ôïõ Ïñ÷ïìåíïý, Ýôóé ïíïìÜæïõí ôéò ãõíáßêåò ðïõ êáôÜãïíôáé áðü ôçí
ïéêïãÝíåéá áõôÞ. ÊÜèå ÷ñüíï, óôç ãéïñôÞ ôùí Áãñéùíßùí,
ïñãáíþíåôáé áíáðáñÜóôáóç ôçò öõãÞò
êáé ôçò êáôáäßùîÞò ôïõò áðü ôïí éåñÝá ôïõ Äéïíýóïõ ðïõ êñáôÜåé îßöïò. Áí ðéÜóåé
êÜðïéá, ìðïñåß íá ôç öïíåýóåé – êáé óôç äéêÞ ìïõ åðï÷Þ, ï éåñÝáò Æùßëïò öüíåõóå
ìßá áðü áõôÝò. Ôïýôï üìùò äåí ùöÝëçóå
êáèüëïõ ôïõò êáôïßêïõò. Áíôßèåôá, ï Æùßëïò áññþóôçóå áðü êÜðïéá áóÞìáíôç ðëçãÞ,
ç ïðïßá ìïëýíèçêå ãéá ðïëý êáéñü êáé ðÝèáíå. Ïé êÜôïéêïé ôïõ Ïñ÷ïìåíïý,
åíåðëÜêçóáí óå äßêåò ãéá ôéò âëÜâåò, áöáßñåóáí ôï éåñáôéêü áîßùìá áðü ôçí
ïéêïãÝíåéá ôïõ Æùßëïõ, äéáëÝãïíôáò ãéá ôç èÝóç áõôÞ ôïí êáëýôåñï Üíèñùðï ôçò
ðüëçò ôïõò. (Ðëïýôáñ÷ïò – ÅëëçíéêÜ áßôéá 38)
Ï Ðëïýôáñ÷ïò óôï «Ðåñß ôùí åêëåëïéðüôùí ÷ñçóôçñßùí, 49», ó÷åôéêÜ ìå ôïí ôñüðï ðïõ ôåëïýíôáí ïé èõóßåò, áíáöÝñåé üôé ðñéí ðÜåé ç Ðõèßá óôç ÷ñçóôÞñéï ãéíüôáí ðñþôá èõóßá ôáýñïõ Þ êáôóßêáò Þ êÜðñïõ, þóôå áðü åêåß íá öáíåß áí ç Ðõèßá Ý÷åé ôçí åýíïéá ôùí èåþí ãé áõôü ðïõ ðÜåé íá êÜíåé. Ï Ðëïýôáñ÷ïò óôï «Ðåñß ôïõ ìç ÷ñáí Ýììåôñá íõí ôçí Ðõèéá», áíáöÝñåé êáé üôé ç Ðõèßá êáôÝâáéíå óôï ÷ñçóôÞñéï ìå äÜöíç, ÷ùñßò ãÝëéï, óôïëßäéá êáé ìýñá êáé èõìéÜæïíôáò ìå êñßèéíï áëåýñé, ÷ùñßò ãÝëéï, ÷ùñßò óôïëßäéá, ÷ùñßò ìýñá, áëëÜ áðëÜ íôõìÝíç.. Óôç óõíÝ÷åéá ç Ðõèßá, ýóôåñá áðü åêóôáóéáóìü, áíÝâáéíå óôïí êáëïýìåíï ôñßðïäá. ¼óçí þñá ç Ðõèßá Ýêáíå ôá ðáñáðÜíù ï èåïðñüðïò Ýðñåðå íá êÜíåé áãíÝò óêÝøåéò êáé íå ëÝåé åõïßùíåò ëÝîåéò. Êáèþò ç Ðõèßá âñéóêüôáí óôï Üíôñï, ïé éåñåßò ôçò Ýêáíáí åñùôÞóåéò êé åêåßíç Ýâãáæå áêáôÜëçðôåò êñáõãÝò ôéò ïðïßåò "áðïêñõðôïãñáöïýóå" ï åéäéêü ãéá ôï æÞôçìá éåñÝáò, ï "ðñïöÞôçò" , ôéò êáôÝãñáöáí óå åîÜìåôñï êáé ôéò ðáñÝäéíáí óôïí èåïðñüðï. Ïé åîÜìåôñïé ÷ñçóìïß êáôáñãÞèçêáí ðåñßðïõ óôá åëëçíéóôéêÜ ÷ñüíéá.
Å. ÔÏ ÔÅËÏÓ ÔÙÍ
ÌÁÍÔÅÉÙÍ
Ìå ôçí åðéêñÜôçóç ôïõ ×ñéóôéáíéóìïý ïé Äåëöïß, üðùò êáé ôá Üëëá ìáíôåßá ðáñáêìÜæïõí. Ôï éåñü åãêáôáëåßðåôáé êáé ï ôåëåõôáßïò ÷ñçóìüò ôçò Ðõèßáò ëÝãåôáé ðùò äüèçêå óôïí áõôïêñÜôïñá Éïõëéáíü ôïí ðáñáâÜôç (361-363 ì.×.) ðïõ åß÷å ðñïóðáèÞóåé íá îáíáæùíôáíÝøåé ôï ìáíôåßï Äåëöþí. Ï ÷ñçóìüò áõôüò Ýëåãå ôá åîÞò: «Åßðáôå ôù âáóéëçé , ÷áìáß ðÝóå äáßäáëïò áõëÜ, ÏõêÝôé Öïßâïò Ý÷åé êáëýâáí ïõ ìáíôßäá äÜöíçí, ïõ ðáãÜí ëáëåïýóáí, áðÝóâåôï êáé ëÜëïí ýäùñ» = «ÐÝóôå ôïõ âáóéëéÜ üôé ãêñåìßóôçêáí ïé ðëïõìéóôÝò áõëÝò å÷Üèç, äåí Ý÷åé ï Öïßâïò ðéá êáëýâé, ïýôå ç ðñïöÞôéóóá Ý÷åé äÜöíç , ìÞôå ðçãÞ ðïõ íá ëáëÜ êáé ôï ìåëçôéêü íåñü âïõâÜèç». Ôï 394 ì.×. äüèçêå ïñéóôéêü ôÝëïò óôç ëåéôïõñãßá ôïõ ìáíôåßïõ ìå äéÜôáãìá ôïõ âõæáíôéíïý áõôïêñÜôïñá Èåïäïóßïõ Á´.
ÏñéóìÝíïé ëÝíå ðùò ï Ðëïýôáñ÷ïò áíáöÝñåé üôé ï ÈåìéóôïêëÞò ðñéí áðü ôç íáõìá÷ßá ôçò Óáëáìßíïò èõóßáóå ôñåéò áé÷ìáëþôïõò ÐÝñóåò óôï Äéüíõóï, êÜôé ðïõ äåí åßíáé Ýôóé. Ç áëÞèåéá åßíáé üôé ï Ðëïýôáñ÷ïò áíáöÝñåé ðùò ï Ëåóâßïò éóôïñéêüò Öáíßáò áíáöÝñåé («Ôáýôá ìåí ïõí…..Öáíßáò ï ËÝóâéïò åßñçêå») ðùò ëÝãåôáé, õðÜñ÷åé öÞìç («ëέãïíôáé êáôά ôé ëόãéïí») üôé êáôüðéí ðáñüôñõíóçò ôïõ ìÜíôç Åõöñáíôßäç («ôïõ ìάíôåùò Åõöñáíôίäïõ êåëåύóáíôïò») êáé ðáñÜ ôçí Ýêðëçîç ôïõ ÈåìéóôïêëÞ («ÅêðëáãÝíôïò äå ôïõ ÈåìéóôïêëÝïõò ùò ìÝãá ôï ìÜíôåõìá êáé äåéíüí») èõóéÜóôçêáí óôçí Íáõáñ÷ßäá ôïõ ôñåéò ÐÝñóåò áé÷ìÜëùôïé óôïí ùìçóôÞ Äéüíõóï. Óõíåðþò åäþ äåí Ý÷ïõìå ìáñôõñßá ðñáãìáôéêïý ãåãïíüôïò, áëëÜ ìéá öÞìç êáé ôßðïôå ðåñéóóüôåñï êáé ç ïðïßá, üðùò èá äïýìå ðéï êÜôù, åßíáé øåõäÞ
ÓõãêåêñéìÝíá ï Ðëïýôáñ÷ïò óôï âéâëßï ôïõ ÈåìéóôïêëÞò (êåö. 13) áíáöÝñåé üôé óýìöùíá ìå ôï ËÝóâéï Öáíßá, ðïõ åßíáé Ýíáò öéëïóïöçìÝíïò Üíèñùðïò êáé êáëüò éóôïñéêüò, óôç íáõáñ÷ßäá ôïõ ÈåìéóôïêëÞ ðñïóÞëèáí ôçí þñá ðïõ èõóßáæå ôñåéò åìöáíßóéìïé áé÷ìÜëùôïé, ðïõ Þôáí ðáéäéÜ ôçò Óáíäáýêçò, áäåëöÞò ôïõ ÎÝñîç, êáé ôïõ Áñôáõêïõ. ÂëÝðïíôÜò ôïõò ï ìÜíôçò Åõöñáíôßäçò êáé êáèþò ôçí ßäéá óôéãìÞ ðåôÜ÷ôçêå áðü ôï èõóéáóôÞñéï ìéá ìåãÜëç êáé äõíáôÞ öëüãá êáé, åðßóçò, áêïýóôçêå Ýíá öôÝñíéóìá áðü ôá äåîéÜ, Ýðéáóå ôï ÈåìéóôïêëÞ áðü ôï ÷Ýñé êáé ôïí ðáñáêéíïýóå íá áñ÷ßóåé ôç èõóßá ôïõ ìå ôïõò íÝïõò , ðñïóöÝñïíôÜò ôïõò óôïí ÙìçóôÞ Äéüíõóï, êáé ìüíï Ýôóé íá êÜìåé ôçí ðáñÜêëçóÞ ôïõ óôï èåü, êÜôé ðïõ èá åîáóöÜëéæå óôïõò ¸ëëçíåò ôç óùôçñßá êáé ôç íßêç. Ï ÈåìéóôïêëÞò åîåðëÜãç áðü ôç æçôïýìåíç ìåãÜëç êáé öïâåñÞ èõóßá («åêðëáãÝíôïò äå ôïõ ÈåìéóôïêëÝïõò ùò ìÝãá ôï ìÜíôåõìá êáé äåéíüí»), áëëÜ, üðùò ãßíåôáé ðïëëÝò öïñÝò óå óôéãìÝò êñéóßìùí ðåñéóôÜóåùí êáé ìåãÜëùí äïêéìáóéþí, ôï ðëÞèïò, ðïõ ôï óõíçèßæåé íá åîáñôÜ ôç óùôçñßá ôïõ áðü ü,ôé åßíáé ðáñÜëïãï ðáñÜ ëïãéêü, ìå ìéá öùíÞ Üñ÷éóå íá ðñïóåý÷åôáé óôï èåü, êáé ôçí ßäéá óôéãìÞ ïäçãïýóáí ôïõò áé÷ìáëþôïõò óôï âùìü, üðïõ åðéâÜëáíå íá ãßíåé ç èõóßá, üðùò ï ìÜíôçò ôï åß÷å ïñßóåé!
«Èåìéóôïêëåß äå ðáñÜ ôçí íáõáñ÷ßäá ôñéÞñç óöáãéáæïìÝíù ôñåéò ðñïóÞ÷èçóáí áé÷ìÜëùôïé, êÜëëéóôïé ìåí éäÝóèáé ôçí üøéí, åóèÞôé äå êáé ÷ñõóþ êåêïóìçìÝíïé äéáðñåðþò. ÅëÝãïíôï äå ÓáíäÜêçò ðáßäåò åßíáé ôçò âáóéëÝùò áäåëöÞò êáé Áñôáûêôïõ. Ôïýôïõò éäþí Åõöñáíôßäçò ï ìÜíôéò, ùò Üìá ìåí áíÝëáìøåí åê ôùí éåñþí ìÝãá êáé ðåñéöáíÝò ðõñ, Üìá äå ðôáñìüò åê äåîéþí åóÞìçíå, ôïí ÈåìéóôïêëÝá äåîéùóÜìåíïò åêÝëåõóå ôùí íåáíßóêùí êáôÜñîáóèáé êáé êáèéåñåýóáé ðÜíôáò ÙìçóôÞ Äéïíýóù ðñïóåõîÜìåíïí· ïýôù ãáñ óùôçñßáí êáé íßêçí Ýóåóèáé ôïéò ¸ëëçóéí. ÅêðëáãÝíôïò äå ôïõ ÈåìéóôïêëÝïõò ùò ìÝãá ôï ìÜíôåõìá êáé äåéíüí, ïßïí åßùèåí åí ìåãÜëïéò áãþóé êáé ðñÜãìáóé ÷áëåðïßò, ìÜëëïí åê ôùí ðáñáëüãùí Þ ôùí åõëüãùí ôçí óùôçñßáí åëðßæïíôåò ïé ðïëëïß ôïí èåüí Üìá êïéíÞ êáôåêáëïýíôï öùíÞ, êáé ôïõò áé÷ìáëþôïõò ôù âùìþ ðñïóáãáãüíôåò çíÜãêáóáí, ùò ï ìÜíôéò åêÝëåõóå, ôçí èõóßáí óõíôåëåóèÞíáé. Ôáýôá ìåí ïõí áíÞñ öéëüóïöïò êáé ãñáììÜôùí ïõê Üðåéñïò éóôïñéêþí Öáíßáò ï ËÝóâéïò åßñçêå.» (Ðëïýôáñ÷ïò ÈåìéóôïêëÞò 13)
Åðßóçò ï Ðëïýôáñ÷ïò óôï âéâëßï ôïõ Áñéóôåßäçò (êåö. 9) áíáöÝñåé ðùò ï Áñéóôåßäçò çãçèåßò åíüò óôñáôéùôéêïý ôìÞìáôïò áðåëåõèÝñùóå ôç íÞóï ØõôÜëëåéá, ç ïðïßá åß÷å êáôáëçöèåß áðü ÐÝñóåò óôñáôéþôåò, óêïôþíïíôÜò ôïõò üëïõò, åêôüò áðü ôñåéò ÐÝñóåò ïé ïðïßïé Þóáí ðáéäéÜ ôçò Óáíäáýêçò, áäåëöÞò ôïõ ÎÝñîç, ïé ïðïßïé åóôÜëçóáí áé÷ìÜëùôïé óôï ÈåìéóôïêëÞ êáé öçìïëïãåßôáé («êáé ëÝãïíôáé êáôÜ ôé ôï ëüãéïí»), Üñá ìðïñåß áõôü êáé íá ìçí åßíáé áëÞèåéá, üôé óýìöùíá ìå êÜðïéï ÷ñçóìü, áöïý ðñïÝôñåøå ï ìÜíôçò Åõöñáíôßäçò, èõóéÜóôçêáí óôïí ùìçóôÞ Äéüíõóï. («åí äå ôïύôïéò Þóáí áäåëöÞò âáóéëÝùò üíïìá Óáíäáύêçò ôñåéò ðáßäåò, ïõò åõèὺò áðέóôåéëå ðñïò ôïí Èåìéóôïêëέá· êáé ëέãïíôáé êáôά ôé ëόãéïí, ôïõ ìάíôåùò Åõöñáíôίäïõ êåëåύóáíôïò, ùìçóôÞ Äéïíύóῳ êáèéåñåõèÞíáé»).
Åðßóçò ï Ðëïýôáñ÷ïò óôï âéâëßï ôïõ Ðåëïðßäáò (êåö. 21) áíáöÝñåé ôþñá åðéãñáììáôéêÜ üôé ðñéí áðü ôç Íáõìá÷ßá ôçò Óáëáìßíïò ï ÈåìéóôïêëÞò èõóßáóå ôñåéò ÐÝñóåò óôïí ùìïöÜãï Äéüíõóï («õðü ÈåìéóôïêëÝïõò óöáãéáóèέíôáò ÙìçóôÞ Äéïíύóῳ ðñï ôçò åí Óáëáìßíé íáõìá÷ßáò»)..
Ðáñáôçñþíôáò ôá ùò Üíù ëåãüìåíá ôïõ Ðëïýôáñ÷ïõ, ó÷åôéêÜ ìå ôïõò ôñåéò ÐÝñóåò áé÷ìáëþôïõò, âëÝðïõìå üôé åäþ ãßíåôáé ëüãïò ãéá ìéá öÞìç ðïõ áíáöÝñåé ï ËÝóâéïò éóôïñéêüò Öáíßáò êáé äåí Ý÷ïõìå ìéá êáôáãñáöÞ ðñáãìáôéêïý ãåãïíüôïò êáé ìÜëéóôá ìå äõï åêäï÷Ýò. Ç ìéá ëÝåé ðùò ôïõò ôñåéò ÐÝñóåò èõóßáóå ï ÈåìéóôïêëÞò êáé ç Üëëç üôé ôïõò èõóßáóå ï ìÜíôçò Åõöñáíôßäçò. ÅðïìÝíùò ç åí ëüãù öÞìç, ùò áíôéöÜóêïõìå êáé ÷ùñßò ìÜñôõñåò, èåùñåßôáé áíõðüóôáôç. Êáé ôï üôé åßíáé Ýôóé ôá ðñÜãìáôá ðñïêýðôåé êáé áðü ôá åîÞò:
á) Ç åí ëüãù áíèñùðïèõóßá äåí áíáöÝñåôáé áðü êáíÝíá Üëëï áñ÷áßï óõããñáöÝá, åíþ ãéá ôçí åí ëüãù íáõìá÷ßá Ý÷ïõí ãñÜøåé ðÜìðïëëïé. ÓõãêåêñéìÝíá ï éóôïñéêüò Çñüäïôïò (484 – 430; ð.×.), óôçí ðåñéãñáöÞ ôçò íáõìá÷ßáò ôçò Óáëáìßíáò, áíáöÝñåé üôé ï Áñéóôåßäçò äåí óõíÝëáâå êáíÝíáí ÐÝñóç óôçí ØõôÜëëåéá, áëëÜ üôé ôïõò óêüôùóå üëïõò («êáôåöüíåõóå ðÜíôáò»). Ï ôñáãéêüò ðïéçôÞò Áéó÷ýëïò (524/5 – 456/5 ð.×.), ï ïðïßïò ìÜëéóôá Ýëáâå ìÝñïò óôç íáõìá÷ßá, óôçí ôñáãùäßá ôïõ «ÐÝñóáé», áíáöåñüìåíïò êé áõôüò óôï ðåñéóôáôéêü ôçò íÞóïõ ØõôôÜëåéáò, äåí áíáöÝñåé ôßðïôå ðåñß áé÷ìáëùóßáò, áëëÜ óõìöùíþíôáò ìå ôïí ðñïáíáöåñèÝíôá, ìáò ðëçñïöïñåß üôé öïíåýèçêáí üëïé ïé ÐÝñóåò ðïõ áðïâéâÜóèçêáí åêåß. Ï Ëáôßíïò âéïãñÜöïò êáé éóôïñéêüò ôïõ 1ïõ áéþíá ð.×. (100; - 24/5) ÊïñíÞëéïò ÍÝðïò, ï ïðïßïò óõíÝãñáøå ìéá âéïãñáößá ôïõ ÈåìéóôïêëÞ, äåí áíáöÝñåé ôßðïôå ãéá ôï ôñéðëü áíèñùðïèõóéáóôéêü ðåñéóôáôéêü. Ï éóôïñéêüò ôïõ 1ïõ áéþíá ì.×. Äéüäùñïò ï Óéêåëéþôçò, óôï 11ï âéâëßï ôïõ Ýñãïõ ôïõ «ÂéâëéïèÞêç», ðåñéãñÜöïíôáò ôçí éêåóßá ôçò êüñçò ôïõ Äáñåßïõ êáé áäåëöÞò ôïõ ÎÝñîç ÌáíäÜíçò Þ ÓáíäÜêçò, íá ôéìùñçèåß ï ÈåìéóôïêëÞò ùò õðáßôéïò ôïõ èáíÜôïõ ôùí ãéùí ôçò, äåí áíáöÝñåé ôßðïôå ðåñß áé÷ìáëùóßáò Þ áíèñùðïèõóßáò áõôþí. Ï ðåñéçãçôÞò ôïõ 2ïõ áéþíá ì.×. Ðáõóáíßáò, óôï ðñþôï âéâëßï ôïõ Ýñãïõ ôïõ «ÅëëÜäïò ðåñéÞãçóéò», áíáöåñüìåíïò êé áõôüò óôç ìÜ÷ç ìåôáîý ÅëëÞíùí êáé Ðåñóþí óôçí ØõôÜëëåéá, äåí áíáöÝñåé ôßðïôå ãéá áé÷ìáëùóßá Þ áíèñùðïèõóßá ôùí ãéùí ôçò ÌáíäÜíçò. Ï óïöéóôÞò êáé ñçôïñïäéäÜóêáëïò ôïõ 2ïõ áéþíá ì.×. (117-189) Áßëéïò Áñéóôåßäçò, óôïí ðåñßöçìï ðáíçãõñéêü ëüãï ôïõ «Ðáíáèçíáúêüò», áíáöåñüìåíïò êé áõôüò óôï ðïëåìéêü ðåñéóôáôéêü ôçò íÞóïõ ØõôôÜëåéáò, õéïèåôåß êé áõôüò ôçí Üðïøç üôé äåí áé÷ìáëùôßóèçêå êáíåßò, áëëÜ üôé üëïé ïé ÐÝñóåò óêïôþèçêáí áðü ôïõò Áèçíáßïõò ïðëßôåò ðïõ áðïâéâÜóèçêáí óôç íÞóï. ÔÝëïò, ï Áñéóôüäçìïò, óõããñáöÝáò Üãíùóôçò åðï÷Þò êáé êáôáãùãÞò, óå Ýíá äéáóùèÝí áðüóðáóìá åíüò Ýñãïõ ôïõ ðïõ Ý÷åé ÷áèåß êáé ôï ïðïßï Þôáí êáôÜ ðÜóá ðéèáíüôçôá ó÷ïëéêü åã÷åéñßäéï ðïõ ðåñéÝãñáöå ôá ãåãïíüôá ôïõ 5ïõ áéþíá ð.×., óõíÜäïíôáò êé áõôüò ìå üëïõò ôïõò ðñïáíáöåñèÝíôåò, ãñÜöåé üôé ï Áñéóôåßäçò, åðéêåöáëÞò åõÜñéèìïõ åëëçíéêïý áðïâáôéêïý óþìáôïò, óêüôùóå üëïõò ôïõò ÐÝñóåò ïé ïðïßïé åß÷áí êáôáëÜâåé ôçí ØõôÜëëåéá.
2) Ï ÷áñáêôçñéóìüò «ùìçóôÞò» (ùìüò + åóèßù») ðïõ äßíåôáé óôï Äéüíõóï áöåíüò äåí áíáöÝñåôáé áðü êáíÝíá Üëëï áñ÷áßï óõããñáöÝá, Üñá áõôü åßíáé êÜôé ðïõ ðñïäßäåé êÜôé ðåñßåñãï êáé áöåôÝñïõ ùò ëÝîç óçìáßíåé áõôüò ðïõ ôñþåé êÜôé ùìü, äçë. êñÝáò Þ ëá÷áíéêÜ êëð áìáãåßñåõï Þ Üøçôï , Üñá, áí ï Äéüíõóïò Þôáí ùìçóôÞò, ôüôå äåí èá Þôáí äõíáôüí íá ôïõ Ýêáíáí ïé éåñåßò áíèñùðïèõóßá, ãéáôß ôçò èõóßáò ôï êñÝáò Ýíá ìÝñïò êáßãåôáé ãéá ÷Üñç ôïõ èåïý êáé ôï Üëëï øÞíåôáé Þ ìáãåéñåýåôáé, ãéá íá ãßíåé óõìðüóéï.
Óçìåéþíåôáé üôé:
Á) Ï Ðëïýôáñ÷ïò Ýæçóå ðïëëÜ ÷ñüíéá ìåôÜ ôá ìçäéêÜ, Üñá äåí åß÷å éäßáí Üðïøç åðß ôùí ìçäéêþí êáé ãé áõôü åðéêáëåßôáé óôéò áöçãÞóåéò ôïõ áñ÷áéüôåñïõò éóôïñéêïýò ìåôáîý ôùí ïðïßùí êáé ôïí éóôïñéêü êáé öéëüóïöï Öáíßá, ï ïðïßïò, ãéá íá îÝñåé ôüóåò ðïëëÝò ëåðôïìÝñåéåò ãéá ôç æùÞ ôïõ ÈåìéóôïêëÞ óôçí ðåñßïäï ðïõ Ýæçóå óôçí áõëÞ ôïõ ÐÝñóç âáóéëéÜ, ðñÝðåé íá åß÷å ó÷Ýóåéò ìå ôïõò ÐÝñóåò êáé áõôïß ôïõ åßðáí ôéò öÞìåò ðïõ Ýãñáøå ãéá ôï ÈåìéóôïêëÞ. Ï Öáíßáò, áöïý äåí Þôáí óôç íáõáñ÷ßäá ôïõ ÈåìéóôïêëÞ, Üñá áíáöÝñåé ü,ôé Üêïõóå ùò öÞìç áðü ôïõò ìçäßóáíôåò êáé ôïõò ÐÝñóåò.
Â) Ï Çñüäïôïò (Ç 66 ê.á.) äåí áíáöÝñåé áõôÜ ðïõ áíáöÝñåé ï Öáíßáò ãéá ôçí åêóôñáôåßá ôïõ ÎÝñîç óôçí ÅëëÜäá , ç ïðïßá Ýãéíå ôï 480 êáé 479 ð.× êáé êáôÜ ôçí ïðïßá åß÷áí ìçäßóåé ðïëëïß Üëëïé ¸ëëçíåò, êáèþò êáé ïé ÐÜñéïé, ïé ÔÞíéïé, ïé ¢íäñéïé êáé ëïéðïß íçóéþôåò, Üñá êáé ïé ËÝóâéïé, ïé óõìðáôñéþôåò ôïõ Öáíßá.
Ã) ÄéáâÜæïíôáò ìå ðñïóï÷Þ ôï âéâëßï «ÈåìéóôïêëÞò» ôïõ Ðëïýôáñ÷ïõ âëÝðïõìå üôé ìåôÜ ôç íßêç ôùí ÅëëÞíùí óôç Óáëáìßíá ï ÈåìéóôïêëÞò Üñ÷éóå êñõöÜ áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò íá ï÷õñþíåé ôçí ÁèÞíá êáé íá êÜíåé ôïí ÐåéñáéÜ Íáýóôáèìï ðñïêåéìÝíïõ íá ðÜøåé ç ÁèÞíá íá öïâÜôáé ôéò ðåñóéêÝò åêóôñáôåßåò, áëëÜ êáé íá êçäåìïíåýåôå áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò. ÌÜëéóôá üôáí óôï Áìöéêôéïíéêü ÓõíÝäñéï ïé ÓðáñôéÜôåò ðñüôåéíáí ïé ìçäßóáíôåò íá äéáãñÜöïõí, ï ÈåìéóôïêëÞò áñíÞèçêå, ãéáôß Ýôóé èá Ýêáíáí ü,ôé Þèåëáí ïé ÓðáñôéÜôåò, áöïý èá äéáãñÜöïíôáí ïé óýììá÷ïé ôùí Áèçíáßùí Áñãåßïé, Èåóóáëïß êáé Èçâáßïé. Óôç óõíÝ÷åéá ï ÈåìéóôïêëÞò Üñ÷éóå íá óõíáëëÜóóåôáé ìå ôïõò ìçäßóáíôåò êáé íá æçôÜ ìÜëéóôá áðü ôïõò óõììÜ÷ïõò ôùí Áèçíáßùí íá ôïí åíéó÷ýóïõí ïéêïíïìéêÜ ãéá ôçí åðßôåõîç ôùí ó÷åäßùí ôïõ, êÜôé ðïõ ôåëéêÜ äåí Üñåóå ïýôå óôïõò óõììÜ÷ïõò ôùí Áèçíáßùí ïýôå êáé óôïõò ÓðáñôéÜôåò, ãéáôß öïâüíôïõóáí ôçí éó÷õñïðïßçóÞ ôïõ êáé Ýôóé âïÞèçóáí ôçí áíÜäåéîç-ðñïþèçóç ôïõ öéëïóðáñôéÜôç Êßìùíá, äéáâÜëëïíôáò óõíÜìá ôï ÈåìéóôïêëÞ ùò ìçäßóáíôá, ãéá íá êáôáðÝóåé ðïëéôéêÜ, ìå óõíÝðåéá óôï ôÝëïò ïé ßäéïé ïé Áèçíáßïé íá ôïí åîïóôñáêßóïõí ( íá ôïí óôåßëïõí óôçí åîïñßá). ÓõíÝðåéá áõôïý Þôáí íá êáôáëÞîåé óôçí áõëÞ ôïõ âáóéëéÜ ôùí Ðåñóþí, äçë. óå åêåßíïí ôïí ïðïßï ðéï ðñéí åß÷å íéêÞóåé ìüíï ìå 180 ìéêôÝò ôñéÞñåéò, åíþ áõôüò äéÝèåôå 1000 ìåãÜëåò êáé áìÝôñçôï óôñáôü. Ï âáóéëéÜò ôùí Ðåñóþí ôïí äÝ÷ôçêå ìå ÷áñÜ ðéóôåýïíôáò üôé èá ôïí âïçèÞóåé óå íÝï ðüëåìï åíáíôßïí ôçò ÅëëÜäïò, üðùò êáé ôïõ åß÷å õðïó÷åèåß ï ÈåìéóôïêëÞò ãéá áíôÜëëáãìá ôçò öéëïîåíßáò. Ùóôüóï, üôáí êÜðïéá óôéãìÞ ôïõ ôï æÞôçóå ï ÐÝñóçò âáóéëéÜò, áöïý èßáóå, áõôïêôüíçóå.
Ïé äõóìåíåßò öÞìåò óå âÜñïò ôïõ ÈåìéóôïêëÞò åß÷áí öèÜóåé óôï óçìåßï íá äéáäßäïõí êáé üôé ïé Áèçíáßïé åß÷áí îåèÜøåé êáé ðåôÜîåé ôá ëåßøáíÜ ôïõ, ðñâ: «¼óï ãéá ôá ëåßøáíÜ ôïõ (ôïõ ÈåìéóôïêëÞ), äåí áîßæåé íá ðñïóÝ÷åé êáíåßò ïýôå ó’ áõôÜ ðïõ ëÝåé ï Áíäïêßäçò óôï ëüãï ôïõ «Ðñïò Åôáßñïõò», ðùò ôÜ÷á ïé Áèçíáßïé ôá óÞêùóáí êáé ôá ðÝôáîáí - ëÝåé øÝìáôá, ãéá íá öáíáôßóåé ôïõò ïëéãáñãéêïýò- åíÜíôéá óôï ëáü, ïýôå áõôÜ ðïõ ëÝåé ï Öýëáñ÷ïò , ï ïðïßïò ìåôáâÜëëïíôáò ôçí éóôïñßá ôïõ óå ôñáãùäßá….(Ðëïýôáñ÷ïõ, ÈåìéóôïêëÞò, 32>>
Ä) Ìåôáîý ôùí Üëëùí ðïõ áíáöÝñåé ï Öáíßáò
ãéá ôï ÈåìéóôïêëÞ åßíáé êáé ï åîÞò äéÜëïãïò ìåôáîý ôïõ ÐÝñóç áîéùìáôïý÷ïõ ÁñôáâÜíïõ êáé
¸ëëçíá ÈåìéóôïêëÞ, ðïõ äåß÷íåé ôç äéáöïñÜ ìåôáîý ôïõ ðïëéôéóìïý ôùí äõï ëáþí,
êáèþò êáé ôçí åîõðíÜäá ôïõ ÈåìéóôïêëÞ: <<Ïé íüìïé ôùí áíèñþðùí, îÝíå
(ëÝåé ï ÁñôáâÜíïò óôïí Üãíùóôü ôïõ áêüìç ÈåìéóôïêëÞ),
äåí åßíáé ðáíôïý üìïéïé. Ôï êáëü äéáöÝñåé áðü ôüðï óå ôüðï. Ùóôüóï êáëü ãéá
üëïõò äß÷ùò åîáßñåóç åßíáé ôï íá óåâüìáóôå êáé íá ôçñïýìå ï êáèÝíáò ôéò óõíÞèåéÝò ìáò. Ãéá óáò, ôïõò ¸ëëçíåò, ëÝíå, ðùò åêôéìÜôå
ðñïðÜíôùí ôçí åëåõèåñßá êáé ôçí éóüôçôá. Åìåßò (ïé ÐÝñóåò) Ý÷ïìå ðïëëïýò êáé
êáëïýò íüìïõò, áëëÜ ï êáëýôåñüò ìáò åßíáé íá ôéìïýìå êáé íá ðñïóêõíïýìå ôï
âáóéëéÜ óáí ìéá åéêüíá ôïõ èåïý, ðïõ êõâåñíÜ ôá ðÜíôá. Áí ëïéðüí ðáñáäå÷ôåßò
ôéò óõíÞèåéåò ìáò êáé ðñïóêõíÞóåéò, èá ìðïñÝóåéò íá äåéò ôï âáóéëéÜ êáé íá ôïõ
ìéëÞóåéò. Áí ü÷é, èá ÷ñåéáóôåß íá óôåßëåéò Üëëïõò ãéá ëüãïõ óïõ. Ãéáôß ïé
ðáôñïðáñÜäïôåò óõíÞèåéåò ìáò äåí åðéôñÝðïõí óå åêåßíïí ðïõ äåí ðñïóêõíÜåé íá
Ý÷åé áêñüáóç óôï âáóéëéÜ. Ï ÈåìéóôïêëÞò ôá Üêïõóå êáé … êáé ….…. ( Ðåñéóóüôåñá
âëÝðå Ðëïýôáñ÷ïõ, ÈåìéóôïêëÞò, 27- 32>>
Ï áñ÷áßïò óõããñáöÝáò Èåüöñáóôïò óôï «Ðåñß åõóåâåßáò» áíáöÝñåé üôé ï Üíèñùðïò ðáñáóýñèçêå óôçí êñåïöáãßá åîáéôßáò ôçò áðüëáõóçò ôçò íïóôéìéÜò ôïõ êñÝáôïò óõãêåêñéìÝíùí æþùí êáé ðñïêåéìÝíïõ íá Ý÷åé Þóõ÷ç ôç óõíåßäçóÞ ôïõ, ìåôÝôñåøå ôá óöá÷ôÜ óå èåßåò ðñïóöïñÝò ÷ùñßò öõóéêÜ ðïôÝ êáíåßò èåüò íá Ý÷åé æçôÞóåé êÜôé ôÝôïéï! Êáôüðéí áõôïý ìåñéêïß ëÝíå: << Ìðïñåßôå íá óõíå÷ßóåôå íá ôñþôå äïëïöïíçìÝíá æþá, áëëÜ ìçí Ý÷åôå áõôáðÜôåò üôé äåí äéáðñÜôôåôå Ýãêëçìá, åðåéäÞ ôá óêïôþíïõí Üëëïé Þ üôé ôá ôñþôå ìå ôéò åõëïãßåò êáé ôç óõãêáôÜèåóç êÜðïéïõ èåïý! Ôá ÷Ýñéá üóùí ôñþíå êñÝáò åßíáé âïõôçãìÝíá óôï áßìá êáé äåí ôá îåðëÝíïõí ïýôå üëïé ìáæß ïé ùêåáíïß ôçò ÃÞò! Ôï êñßìá óôï ëáéìü óáò ëïéðüí, üðùò áíôßóôïé÷á ï ìðáëôÜò ôïõ ÷áóÜðç óôï ëáéìü ôùí áèþùí áìíïåñßöéùí! Ôá æþá ðïõ ôñþôå äåí åßíáé åêåßíá ðïõ ôñþíå Üëëá. ÁõôÜ ôá óáñêïâüñá æþá, äåí ôá ôñþôå. Ôá ìéìåßóèå. Åóåßò ïñÝãåóôå ôá áèþá, Þìåñá æþá ðïõ äåí êÜíïõí êáêü óå êáíÝíáí, ðïõ áöïóéþíïíôáé óå óáò, ðïõ óáò åîõðçñåôïýí êáé ðïõ åóåßò ãéá íá ðëçñþóåôå ôéò õðçñåóßåò ôïõò, ôá ôñþôå!>>
Ï áñ÷áßïò óõããñáöÝáò Ëïõêéáíüò óôï «Ðåñß Èõóéþí» èåùñåß ôéò èõóßåò ðñÜîåéò ðïõ êÜíïõí ïé áíüçôïé Üíèñùðïé , áõôïß ðïõ íïìßæïõí üôé Ýôóé èá åîáãïñÜóïõí ôçí åýíïéá ôùí èåþí, üðùò åîáãïñÜæïõí êáé áðü ôïí Ýìðïñá ôá äéÜöïñá ðñïúüíôá Þ üðùò ìðïñåß êÜðïéïò íá åîáãïñÜóåé ôçí õãåßá áðü ôï ãéáôñü êëð, ðñâ:
«Óå üôé áöïñÜ üëá åêåßíá ðïõ
êÜíïõí ïé áíüçôïé óôéò èõóßåò, óôéò ãéïñôÝò êáé óôéò ðïìðÝò ôïõò ðñïò ôéìÞ ôùí
èåþí, åêåßíá ðïõ æçôÜíå, åêåßíá ãéá ôá ïðïßá ðñïóåý÷ïíôáé êáé åêåßíá ðïõ
ãíùñßæïõí ó÷åôéêÜ ìå ôïõò èåïýò, äåí îÝñù áí õðÜñ÷åé êÜðïéïò ôüóï äýóèõìïò êáé
óôåíï÷ùñçìÝíïò þóôå íá ôá äåé êáé íá ìç ãåëÜóåé ìå ôçí âëáêåßá ôùí üóùí
ãßíïíôáé. ÌÜëéóôá, ðïëý ðñéí íá ãåëÜóåé, èá áíáñùôçèåß, íïìßæù, áí ðñÝðåé íá
áðïêáëÝóåé üëïõò åôïýôïõò åõóåâåßò Þ ôï áíôßèåôï, å÷èñïýò ôùí èåþí êáé
êáêïñßæéêïõò, åöüóïí èåùñïýí ôïõò èåïýò ôüóï ôéðïôÝíéïõò êáé ìéêñïðñåðåßò, þóôå
íá Ý÷ïõí áíÜãêç ôïõò áíèñþðïõò, íá åõ÷áñéóôéïýíôáé ìå ôéò êïëáêåßåò êáé íá
áãáíáêôïýí üôáí ôïõò ðáñáìåëïýí. ËÝíå ëïéðüí üôé ôá ãåãïíüôá óôçí Áéôùëßá ïé
óõìöïñÝò ðïõ ðñïêÜëåóå ï Êáëõäþíéïò KÜðñïò, ïé ôüóïé
öüíïé êáé ï èÜíáôïò ôïõ ÌåëÝáãñïõ üôé üëá áõôÜ åßíáé Ýñãá ôçò ÁñôÝìéäáò, åðåéäÞ
åß÷å ðáñÜðïíï ðïõ ï ÏéíÝáò äåí ôç óõìðåñéÝëáâå óôç èõóßá ôïõ. Ôüóï âáèéÜ
åíôõðùóéÜóôçêå áðü ôçí õðåñï÷Þ ôùí óöáãßùí. Óáí íá ôç âëÝðù óôïí ïõñáíü ôüôå íá
Ý÷åé ìåßíåé ìüíç ôçò, åíþ ïé õðüëïéðïé èåïß Ý÷ïõí ðÜåé óôïí ÏéíÝá, íá êÜíåé
öáóáñßá êáé íá äéáìáñôýñåôáé ðïõ Ýìåéíå Ýîù áðü ôÝôïéá ãéïñôÞ. Ãéá ôïõò Áéèßïðåò ðÜëé èá ìðïñïýóå íá ðåé êáíåßò üôé åßíáé ìáêÜñéïé
êáé ôñéóåõëïãçìÝíïé, áí ï Äßáò ðñáãìáôéêÜ ôïõò
îåðëçñþíåé ôçí êáëïóýíç ðïõ åðÝäåéîáí ðñïò áõôüí, áöïý ôïõ Ýêáíáí ôï ôñáðÝæé
ãéá äÝêá óõíå÷üìåíåò ìÝñåò, áêüìá êé üôáí Ýöåñå êáé ôïõò Üëëïõò èåïýò. ÅðïìÝíùò öáßíåôáé üôé ôßðïôå áð’ ü,ôé
êÜíïõí äåí ôï êÜíïõí ÷ùñßò ðëçñùìÞ, áëëÜ ðïõëÜíå ôá áãáèÜ óôïõò áíèñþðïõò,
ïðüôå ï êáèÝíáò ìðïñåß í’ áãïñÜóåé áðü áõôïýò ôçí õãåßá, áí ôý÷åé, äßíïíôáò Ýíá
ìïó÷áñÜêé, ôïí ðëïýôï äßíïíôáò ôÝóóåñá âüäéá, ôç âáóéëåßá äßíïíôáò åêáôü, ôç
óþá åðéóôñïöÞ áðü ôçí Ôñïßá óôçí Ðýëï äßíïíôáò åííéÜ
ôáýñïõò, ôïí ïýñéï Üíåìï ãéá ôï ôáîßäé áðü ôçí Áõëßäá óôçí Ôñïßá äßíïíôáò ôçí
êüñç ôïõ âáóéëéÜ. ÁëëÜ êáé ç ÅêÜâç ðëÞñùóå ôçí ÁèçíÜ ìå äþäåêá âüäéá êáé
Ýíá ðÝðëï ãéá íá ìçí êõñéåõôåß ôüôå ç Ôñïßá. ÐñÝðåé ëïéðüí íá õðïèÝóåé êáíåßò
üôé õðÜñ÷ïõí ðïëëÜ ðïõ ìðïñåß êáíåßò í’ áãïñÜóåé áðü áõôïýò ìå áíôÜëëáãìá ìüíï
Ýíá êüêïñá, Ýíá óôåöÜíé Þ ëßãï ëéâÜíé. (Ëïõêéáíüò «Ðåñß Óáñêïöáãßáò»)
Ìå ôçí åðéêñÜôçóç ôçò ÷ñéóôéáíéêÞò Èñçóêåßáò óôáìÜôçóáí ïé ðÜóçò öýóåùò èõóßåò, åðåéäÞ èåùñÞèçêáí üôé åßíáé áíüçôåò êáé âÜñâáñï Ýèéìá êáé Ýôóé åßíáé. Ï ×ñéóôüò èåùñåßôáé ùò ç ôåëåõôáßá èõóßá, ï ôåëåõôáßïò áìíüò ôïõ Èåïý ðïõ èõóéÜóôçêå ãéá ôç óùôçñßá ôïõ áíèñþðïõ. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá êáôáñãÞèçêáí ìüíï ïé ìáíôåßåò, ç áöéÝñùóç ôïõ óöáîßìáôïò ôïõ æþïõ óôï èåü êáé ôï êÜøéìï ìÝñïõò ôïõ æþïõ ùò èõìßáìá óôï èåü, ãéáôß ç óáñêïöáãßá óõíå÷ßæåôáé íá ãßíåôáé êáé óÞìåñá.
Ïé Åâñáßïé åß÷áí áðáãïñåýóåé ôéò ìáíôåßåò áðü ôá óðëÜ÷íá êáé ôá êüêêáëá æþùí ü÷é üìùò êáé ôéò èõóßåò æþùí. ÁðëÜ ìå äéÜöïñïõò íüìïõò êáíüíéæáí ôï ðþò èá ãßíïíôáé áõôÝò, ëÝíå ð.÷. êÜðïéïé áðü áõôïýò:
«Áí ôï äþñï ôïõ åßíáé ïëïêáýôùìá áðü ôá âüäéá, áñóåíéêü Üìùìï áò ôï ðñïóöÝñåé. êïíôÜ óôç èýñá ôçò óêçíÞò ôïõ ìáñôõñßïõ èá ôï ðñïóöÝñåé, ãéá íá åßíáé äåêôü ìðñïóôÜ óôïí Êýñéï. Êáé èá âÜëåé ôï ÷Ýñé ôïõ åðÜíù óôï êåöÜëé ôïý ïëïêáõôþìáôïò, êáé èá åßíáé äåêôü ãéá ëïãáñéáóìü ôïõ, ãéá íá ãßíåé åîéëÝùóç ãé’ áõôüí. Êáé èá óöÜîïõí ôï ìïó÷Üñé ìðñïóôÜ óôïí Êýñéï. êáé ïé ãéïé ôïý Ááñþí, ïé éåñåßò, èá öÝñïõí ôï áßìá, êáé èá ñáíôßóïõí ôï áßìá, ïëüãõñá, åðÜíù óôï èõóéáóôÞñéï, ðïõ åßíáé êïíôÜ óôç èýñá ôçò óêçíÞò ôïý ìáñôõñßïõ» (Ëåõéôéêü 1:3-5).
«Áí èá ìðåéò ìÝóá óôç ãç, ðïõ ï Êýñéïò ï Èåüò óïõ äßíåé óå óÝíá, äåí èá ìÜèåéò íá êÜíåéò óýìöùíá ìå ôá âäåëýãìáôá åêåßíùí ôùí åèíþí. Äåí èá âñåèåß óå óÝíá [êáíÝíáò], ðïõ íá äéáðåñíÜåé ôïí ãéï ôïõ Þ ôç èõãáôÝñá ôïõ ìÝóá áðü ôç öùôéÜ Þ ðïõ íá áóêåß ìáíôåßá Þ [íá åßíáé] ðñïãíþóôçò ôùí êáéñþí Þ ïéùíïóêüðïò Þ ìÜãïò Þ ãüçò Þ áíôáðïêñéôÞò äáéìïíßùí Þ ôåñáôïóêüðïò Þ íåêñïìÜíôçò. ÅðåéäÞ, êáèÝíáò ðïõ ôá êÜíåé áõôÜ [åßíáé] âäÝëõãìá óôïí Êýñéï· êáé åîáéôßáò áõôþí ôùí âäåëõãìÜôùí, ï Êýñéïò ï Èåüò óïõ ôïýò äéþ÷íåé áðü ìðñïóôÜ óïõ. ÔÝëåéïò èá åßóáé ìðñïóôÜ óôïí Êýñéï ôïí Èåü óïõ. ÅðåéäÞ, ôá Ýèíç áõôÜ, ðïõ èá êëçñïíïìÞóåéò, Ýäùóáí ðñïóï÷Þ óå ðñïãíþóôåò ôùí êáéñþí, êáé óå ìÜíôåéò· åóÝíá, üìùò, äåí óå Üöçóå ï Êýñéïò ï Èåüò óïõ [íá êÜíåéò] ôá ßäéá. ÅÍÁÍ ÐÑÏÖÇÔÇ èá óçêþóåé óå óÝíá ï Êýñéïò ï Èåüò óïõ, áðü áíÜìåóÜ óïõ, áðü ôïõò áäåëöïýò óïõ, üðùò åìÝíá· áõôüí èá áêïýôå….». (ÄÅÕÔÅÑÏÍÏÌÉÏ ÉÇ, 9 – 22)
Ï èåüò, êáôÜ ôïõò èåïëüãïõò ôçò ×ñéóôéáíéêÞò
Èñçóêåßáò, áðáéôïýóå èõóßåò æþùí
ãéá íá ðáñÝ÷åé ðñïóùñéíÞ Üöåóç áìáñôéþí, ðñïìçíýïíôáò ôçí ôÝëåéá êáé ðëÞñç
èõóßá ôïõ Éçóïý ×ñéóôïý (Ëåõéôéêü 4:35, 5:10). Ïé èõóßåò ôùí æþùí åßíáé Ýíá
óçìáíôéêü èÝìá ðïõ âñßóêåôáé ðáíôïý óôç ÃñáöÞ ãéáôß «÷ùñßò ÷ýóç áßìáôïò äåí
ãßíåôáé Üöåóç» (Ðñïò Åâñáßïõò 9:22). Ïé
èõóßåò æþùí óôáìÜôçóáí ãéáôß ï Éçóïýò ×ñéóôüò Þôáí ç Ýó÷áôç êáé ôÝëåéá èõóßá. Ï
ÉùÜííçò ï ÂáðôéóôÞò ôï áíáãíþñéóå áõôü üôáí åßäå ôïí Éçóïý íá Ýñ÷åôáé ãéá íá
âáðôéóôåß êáé åßðå «ÄÝóôå, ï Áìíüò ôïý Èåïý, ðïõ óçêþíåé ôçí áìáñôßá ôïý
êüóìïõ» (ÊáôÜ ÉùÜííç 1:29).
Ï Éçóïýò ×ñéóôüò áðïêáëÝóôçêå
Ýôóé, äçëáäÞ «áìíüò», åðåéäÞ äåí Ýêáíå êÜôé êáêü, üðùò äåí Ýêáíáí êáé ôá æþá
ðïõ èõóéÜæïíôáé, áëëÜ ðñüèõìá ðñüóöåñå
ôïí Åáõôü Ôïõ íá ðåèÜíåé ãéá ôéò áìáñôßåò ôçò áíèñùðüôçôáò (Á´ Ôéìüèåïí 2:6). Ï Éçóïýò ×ñéóôüò ðÞñå ðÜíù Ôïõ ôéò áìáñôßåò
ìáò êáé ðÝèáíå óôçí èÝóç ìáò. ¼ðùò ôï ´ Êïñéíèßïõò 5:21 ëÝåé «ÅðåéäÞ, åêåßíïí
ðïõ äåí ãíþñéóå áìáñôßá, ôïí Ýêáíå ãéá ÷Üñç ìáò áìáñôßá, ãéá íá ãßíïõìå åìåßò
äéêáéïóýíç ôïý Èåïý äéáìÝóïõ áõôïý.» ÄéáìÝóïõ ôçò ðßóôçò óôï åðßôåõãìá ôïõ
Éçóïý ×ñéóôïý ðÜíù óôï óôáõñü, ìðïñïýìå íá ëÜâïõìå Üöåóç áìáñôéþí. . Ïé èõóßåò
ôùí æþùí óôáìÜôçóáí ìå ôïí Éçóïý ×ñéóôü. Ï Éçóïýò ×ñéóôüò Þôáí ç Ýó÷áôç èõóßá
ìéá ãéá ðÜíôá (Ðñïò Åâñáßïõò 7:27) êáé åßíáé ôþñá ï ìïíáäéêüò ìåóßôçò ìåôáîý
ôïõ Èåïý êáé ôçò áíèñùðüôçôáò (Á´ Ôéìüèåïí 2:5).
Ðïëëïß ëÝíå üôé ç êñåáôïöáãßá êáôÜ ôç ×ñéóôéáíéêÞ Èñçóêåßá äåí åðéôñÝðåôáé ðáñÜ ìüíï ç ÷ïñôïöáãßá êáé åðßóçò ç êáôáíÜëùóç êáñðþí, ãÜëáêôïò ê.á., ãéáôß áöåíüò ç ÃÝíåóç áíáöÝñåé: «Éäïý óáò Ýäùêá ðÜíôá ÷üñôïí êÜìíïíôá óðüñïí, üóôéò åßíáé åðß ðñïóþðïõ ðÜóçò ôçò ãçò, êáé ðáí äÝíäñïí, ôï ïðïßïí Ý÷åé åí åáõôþ êáñðüí äÝíäñïõ êÜìíïíôïò óðüñïí. Ôáýôá èÝëïõóé åßóèáé åéò åóÜò ðñïò ôñïöÞí…» (ÃÝíåóéò 1:29) êáé áöåôÝñïõ ìéá áðü ôéò ÄÝêá ÅíôïëÝò ðïõ Ýäùóå ï Èåüò óôï ÌùõóÞ áíáöÝñåé «Ïõ öïíåýóåéò» (¸îïäïò 20:13).
Ùóôüóï êáô´Üëëïõò ç ëÝîç «öüíïò» ðïõ áíáöÝñåôáé óôçí ùò Üíù åíôïëÞ äåí áíáöÝñåôáé óôá æþá, ðáñÜ ìüíï óôïõò áíèñþðïõò
ÐËÏÕÔÁÑ×ÏÕ: ÐÅÑÉ ÓÁÑÊÏÖÁÃÉÁÓ ËÏÃÏÓ Á'
1. Åóý ñùôÜò
ãéá ðïéï ëüãï ï Ðõèáãüñáò áðåß÷å áðü ôï êñÝáò. Åãþ, áíôßèåôá, áðïñþ ôé Ýðáèå
êáé ôé Ýíéùèå ï ðñþôïò Üíèñùðïò êáé áêïýìðçóå ôï óôüìá ôïõ óå áßìá óêïôùìÝíïõ
ðëÜóìáôïò, ðëçóßáóå ôá ÷åßëç ôïõ óå óÜñêá ðåèáìÝíïõ æþïõ êáé, ðáñáèÝôïíôáò óå
ôñáðÝæé ìðáãéáôåìÝíá ðôþìáôá, ïíüìáóå ôñïöÞ êáé èñÝøç ôá ìÝñç ðïõ ëßãï ðñéí
âÝëáæáí, öþíáæáí, êéíïýíôáí êáé æïýóáí. Ðþò ôá ìÜôéá ôïõ Üíôåîáí íá äïõí ôï áßìá
ðëáóìÜôùí ðïõ óöÜæïíôáí, ãäÝñíïíôáí, äéáìåëßæïíôáí; Ðþò ç üóöñçóÞ ôïõ Üíôåîå
ôçí êáêïóìßá; Ðþò ç ìüëõíóç äåí áðÝôñåøå ôçí ãåýóç ðïõ Üããéæå ôéò ðëçãÝò ôùí
Üëëùí êáé ñïõöïýóå ôïõò ÷õìïýò êáé ôá õãñÜ èáíÜóéìùí ôñáõìÜôùí; "Ôá
äÝñìáôá áíáôñß÷éáóáí êáé ôá êñÝáôá ãýñù óôéò óïýâëåò ìïýãêñéóáí, øçìÝíá êáé ùìÜ,
üôáí áêïýóôçêå ç öùíÞ ôùí âïäéþí" (ÏìÞñïõ Ïäýóóåéá) Áí êáé áõôü
åßíáé åðéíüçóç êáé ìýèïò, åíôïýôïéò áõôü ôï åßäïò ãåýìáôïò åßíáé óô’ áëÞèåéá
äõóïßùíï – üôáí êÜðïéïò ëá÷ôáñÜåé ôï êñÝáò ðïõ âåëÜæåé áêüìá, õðïäåéêíýïíôáò ìå
ðïéá æþá ðñÝðåé íá ôñåöüìáóôå, åíþ áõôÜ åßíáé áêüìá æùíôáíÜ êáé åêöÝñïõí ôéò
êñáõãÝò ôïõò, êáé íá åðéíïåß ìåèüäïõò ãéá ôçí êáñýêåõóç, ôï øÞóéìï êáé ôï
óåñâßñéóìÜ ôïõò. Ôçí ðåñßðôùóç åêåßíïõ ðïõ åãêáéíßáóå ôçí ôáêôéêÞ ôïýôç ðñÝðåé
íá åîåôÜóåé êÜðïéïò êáé ü÷é áõôïý ðïõ ôçí óôáìÜôçóå Ýóôù êáé áñãÜ.
2. ¹ ìÞðùò èá
ðñÝðåé íá äçëþóïõìå üôé ï ëüãïò ãéá åêåßíïõò ðïõ ðñþôïé êáèéÝñùóáí ôçí
óáñêïöáãßá, Þôáí ç áíáãêáéüôçôá ôçò áíÝ÷åéáò ôïõò; Äåí óõíÝâç åíþ ðåñíïýóáí ôïí
êáéñü ôïõò ìå äßêáéåò åðéèõìßåò ïýôå åíþ åß÷áí óå õðåñáöèïíßá ôá áíáãêáßá Ýôóé
þóôå íá ðáñáäïèïýí óå áöýóéêåò êáé áíôéêïéíùíéêÝò çäïíÝò êáé íá
êáôáëÞîïõí óå áõôÞí ôçí ðñáêôéêÞ. Áí, áõôÞ ôç óôéãìÞ, ìðïñïýóáí íá áíáêôÞóïõí
áßóèçóç êáé öùíÞ, èá Ýëåãáí: «ÅõëïãçìÝíïé êé áãáðçìÝíïé ôùí èåþí åóåßò ïé
ôùñéíïß, ôé åðï÷Þ óáò Ýëá÷å íá æÞóåôå, íá êáñðþíåóôå êáé íá áðïëáìâÜíåôå ìéá
êëçñïíïìéÜ ðïõ áöèïíåß áðü áãáèÜ! Ðüóá öõôÜ ìåãáëþíïõí ãéá óáò! Êáé ðüóåò
óïäåéÝò óõãêïìßæåôå!
Ðüóï ðëïýôï
áðü ôïõò êÜìðïõò, ðüóç åõ÷Üñéóôç äéáôñïöÞ ìðïñåßôå íá äñÝðåôå áðü ôá äÝíôñá!
¸÷åôå ôç äõíáôüôçôá íá êáëïðåñíÜôå ÷ùñßò íá ëåñþíåôå ôá ÷Ýñéá óáò ìå áßìá! Óå åìÜò
üìùò Ýôõ÷å ðïëý æïöåñüò êáé öïâåñüò êáéñüò, áöïý áðü ôçí þñá ðïõ ãåííçèÞêáìå
ðÝóáìå óå ìåãÜëç êáé ðíéãçñÞ öôþ÷åéá. Ôüôå áÝñáò Ýêñõâå áêüìç ôïí ïõñáíü êáé ôá
Üóôñá, áíáêáôåìÝíïò ìå èïëÞ êáé áäéáðÝñáóôç õãñáóßá, öùôéÜ êé ìáíéáóìÝíï Üíåìï.
Ï Þëéïò áêüìç äåí åß÷å óôáèåß áêßíçôïò êáé óå óôáèåñÞ ðïñåßá ôçí áõãÞ êáé ôç
äýóç íá äéáêñßíåé. Ôéò îáíÜöåñíå ðÜëé, áöïý ôéò óôåöÜíùíå ìå ôéò êáñðïöüñåò
¿ñåò ðïõ öïñïýí ëïõëïýäéá óôï êåöÜëé, åíþ ç ãç ãíþñéæå ìåãÜëç âßá áðü ðïôáìïýò
ðïõ ÷ýíïíôáí åäþ êé åêåß, ðïëëÝò ðåñéï÷Ýò ôçò äåí åß÷áí ìïñöÞ ëüãù ôùí íåñþí
ðïõ ëßìíáæáí. Ç Ãç Þôáí óå Üãñéá êáôÜóôáóç ìå ðõêíÜ Ýëç, Üãïíåò ëü÷ìåò êáé
äÜóç. ÓõãêïìéäÞ Þìåñùí êáñðþí äåí õðÞñ÷å, ïýôå åñãáëåßá, ïýôå ß÷íïò
åðéíïçôéêüôçôáò êáé äåîéüôçôáò. Ç ðåßíá äåí ìáò Ýäéíå êáìßá áíÜðáõëá, ïýôå
õðÞñ÷áí ôüôå ïé óðüñïé íá áíáìÝíïõí ôçí åôÞóéá åðï÷Þ ôçò óðïñÜò. Ðïý ôï
ðáñÜîåíï ëïéðüí áí öÜãáìå óÜñêåò æþùí ðáñÜ ôéò åðéôáãÝò ôçò öýóçò, ôüôå ðïõ êáé
ç ëÜóðç ôñùãüôáí êáé ï öëïéüò äÝíôñùí öáãþèçêå êáé ôï íá âñåéò öýôñá ãñáóéäéïý
Þ ñßæåò âïýñëùí Þôáí åõôý÷çìá; ¼ôáí ãåõôÞêáìå êáé öÜãáìå âáëáíßäéá, ÷ïñÝøáìå
áðü ôç ÷áñÜ ìáò ãýñù áðü ìßá âáëáíéäéÜ, áðïêáëþíôáò ôçí äùñÞôñéá æùÞò, ìçôÝñá êáé
ôñïöü. ÁõôÞ Þôáí ç ìüíç ãéïñôÞ ðïõ ãíþñéæå ôüôå ç æùÞ, åíþ üëá ôá Üëëá Þôáí Ýíá
óõíïèýëåõìá ïäýíçò êáé ìåëáã÷ïëßáò
ÅóÜò ôïõò
ôùñéíïýò üìùò ðïéá ëýóóá êáé ðïéá öñåíßôéäá óáò ïäçãåß íá âÜöåôå ôá ÷Ýñéá óáò ìå
áßìá, ôç óôéãìÞ ðïõ óáò ðñïóöÝñïíôáé ôüóá ãéá ôéò áíÜãêåò óáò; Ãéáôß
êáôçãïñåßôå Üäéêá ôç ãç ðùò äå ìðïñåß íá óáò èñÝøåé; Ãéáôß áóåâåßôå ðñïò ôç èåóìïöüñï ∆Þìçôñá êáé
ðñïóâÜëëåôå ôïí Þìåñï êáé ìåéëß÷éï ∆éüíõóï, ëåò
êáé äåí ðáßñíåôå áñêåôÜ áðü áõôïýò; ∆åí íôñÝðåóôå íá áíáêáôåýåôå ôïõò Þìåñïõò
êáñðïýò ìå áßìá áðü óöáãÞ; Áðïêáëåßôå ôá ößäéá, ôéò ëåïðáñäÜëåéò êáé ôá ëéïíôÜñéá
Üãñéá æþá, åíþ ïé ßäéïé óöÜæåôå êáé óêïôþíåôå ÷ùñßò íá áöÞóåôå óôá æþá áõôÜ ðåñéèþñéá
íá óáò îåðåñÜóïõí óå âáíáõóüôçôá. Ï öüíïò ôùí æþùí åßíáé ãé
áõôÜ ôñïöÞ, ãéá åóÜò ëé÷ïõäéÜ."
3. Äåí ôñþìå
âÝâáéá ëéïíôÜñéá êáé ëýêïõò ëüãù áõôïÜìõíáò. Áíôßèåôá, áõôÜ ôá áöÞíïõìå êáé
ðéÜíïõìå êáé óêïôþíïõìå ôá Üêáêá, ôá åîçìåñùìÝíá ðëÜóìáôá, üóá äåí Ý÷ïõí êåíôñß
ïýôå äüíôéá íá ìáò äáãêþóïõí, ôá ïðïßá, ìá ôï ∆ßá, ãÝííçóå ç öýóç ãéá ôçí
ïìïñöéÜ êáé ôç ÷Üñç ôïõò... Åßíáé óáí êÜðïéïò, âëÝðïíôáò ôï Íåßëï
íá ðëçììõñßæåé êáé íá ãåìßæåé ôç ÷þñá ìå ïñìçôéêÜ íåñÜ, ãüíéìá êáé êáñðïöüñá,
íá ìç óõíåéäçôïðïéåß ôïýôï ôï èáýìá, ôï üôé ôñÝöåé êáé êÜíåé íá âãáßíïõí
Üöèïíïé ïé ðéï Þìåñïé êáé ùöÝëéìïé ãéá ôç æùÞ êáñðïß, áëëÜ, âëÝðïíôáò Ýíá
êñïêüäåéëï íá êïëõìðÜåé óôá íåñÜ ôïõ, Þ Ýíá ößäé íá óÝñíåôáé Þ ÷éëéÜäåò Üëëá
Üãñéá æþá, íá áíáöÝñåé áõôÜ ùò áéôßåò ðïõ êáôçãïñåß êáé áíáãêÜæåôáé íá
áíôéäñÜóåé üðùò áíôéäñÜ. ¹, ìá ôï ∆ßá, åßíáé óáí íá êïéôÜæåé êÜðïéïò ôç
ãç ôïýôç êáé ôá ÷ùñÜöéá, ãåìÜôá Þìåñïõò êáñðïýò êáé ðëçììõñéóìÝíá óôÜ÷õá, êé
Ýðåéôá, êïéôþíôáò êÜôù áðü ôçí ðëïýóéá áõôÞ óõãêïìéäÞ êáé áíáêáëýðôïíôáò êÜðïõ
óôÜ÷õ Þñáò Þ Üëëïõ ðáñáóßôïõ, íá áöÞíåé åêåßíá áìÜæåõôá êé áèÝñéóôá êáé íá
ðáñáðïíéÝôáé ãéá ôïýôá. ¢ëëï ðáñÜäåéãìá: êáé ëüãï ñÞôïñá óõíçãüñïõ áí
ðáñáêïëïõèåß êÜðïéïò óå äßêç, ëüãï ðëçèùñéêü, ðïõ åêöùíåßôáé ãéá íá âïçèÞóåé
óôïí êßíäõíï Þ, ìá ôï ∆ßá, ãéá íá êáôáêñßíåé êáé íá êáôáããåßëåé ðñÜîåéò
áõèáßñåôåò êáé áõôáðüäåéêôåò, ëüãï ðïõ ñÝåé êáé ðñï÷ùñåß ìå ôñüðï ü÷é áðëü ïýôå
ëéôü, áëëÜ åßíáé öïñôùìÝíïò ìå ðïëëÜ ìáæß Þ ìÜëëïí ìå êÜèå åßäïõò ðÜèç êáé
áðåõèýíåôáé êáôÜ ôïí ßäéï ôñüðï óôéò ðïëëÝò êáé äéÜöïñåò øõ÷éêÝò äéáèÝóåéò ôùí
áêñïáôþí Þ ôùí äéêáóôþí, ôéò ïðïßåò ðñÝðåé íá áëëÜîåé êáé íá ìåôáâÜëëåé Þ, ìá
ôï ∆ßá, íá êáôáðñáàíåé, íá çìåñþóåé êáé íá çñåìÞóåé - ãéáôß ëïéðüí ôïýôïò
ï ðáñáôçñçôÞò, ðáñáâëÝðïíôáò íá åîåôÜóåé êáé íá åêôéìÞóåé ôï óôïé÷åßï ôïýôï ôçò
õðüèåóçò ðïõ Ý÷åé íá êÜíåé ... ìå ôçí Ýêâáóç ôçò äßêçò, íá óôá÷õïëïãåß ëÜèç
óôçí Ýêöñáóç, ôá ïðïßá ï ÷åéìáññþäçò ëüãïò, óõìðáñÝóõñå óôçí ïñìÞ ôïõ, ëÜèç ðïõ
÷Üíïíôáé êáé åîáöáíßæïíôáé üóï ðñï÷ùñåß; ÁëëÜ êáé êÜðïéïõ äçìïóßïõ ñÞôïñá áí
ðáñáêïëïõèåß... ]
4. Ôßðïôá äå ìáò
óõãêéíåß, ïýôå ôï æùçñü ÷ñþìá ôïõ äÝñìáôïò, ïýôå ç ãïçôåõôéêÞ ìåëùäéêÞ öùíÞ,
ïýôå ï êáèáñüò ôñüðïò æùÞò êáé ç îå÷ùñéóôÞ íïçìïóýíç ôùí Üìïéñùí æþùí. ÁëëÜ ãéá Ýíá ìéêñü
êïììÜôé óÜñêáò áöáéñïýìå ôçí øõ÷Þ, ôï öùò ôïõ Þëéïõ, ôá ÷ñüíéá ôçò æùÞò, ãéá ôá
ïðïßá Ý÷ïõí ãåííçèåß êé öôéá÷ôåß áðü ôç öýóç. Áêüìç, ôéò öùíÝò êáé ôéò êñáõãÝò
ôïõò, ôéò èåùñïýìå Üíáñèñïõò Þ÷ïõò êáé ü÷é ðáñáêëÞóåéò, äåÞóåéò êáé åðéêëÞóåéò
ãéá äéêáéïóýíç ôïõ êáèåíüò ôïõò ðïõ ëÝåé: "∆åí óïõ æçôþ íá ìå
ëõðçèåßò óôçí áíÜãêç óïõ, áëëÜ ìçí ðñï÷ùñÞóåéò óôçí ýâñç. Áí åßíáé ãéá íá öáò,
óêüôùóÝ ìå, áí åßíáé ãéá íá åõ÷áñéóôÞóåéò ôç ãåýóç, ìç ìå óêïôþíåéò". Ôé ùìüôçôá!
Åßíáé ôñïìáêôéêü íá âëÝðåéò íá óôñþíåôáé ôñáðÝæé ðëïõóßùí, ðïõ áðáó÷ïëïýí ìÜãåéñåò
êáé ðáñáóêåõáóôÝò ãéá íá ðñïåôïéìÜóïõí ôá íåêñÜ æþá! Áêüìç ðéï öïâåñü üìùò (íá
ôï âëÝðåéò) üôáí îåóôñþíåôáé, äéüôé üóá Ý÷ïõí ìåßíåé åßíáé ðåñéóóüôåñá áð' üóá
Ý÷ïõí öáãùèåß. ÅðïìÝíùò ôá æþá ìÜôáéá ðÝèáíáí. ¢ëëïé ðÜëé áñíïýíôáé ôá óåñâéñéóìÝíá
êáé äåí èÝëïõí íá ôá äïõí íá êüâïíôáé êáé íá ôåìá÷ßæïíôáé. Áí êáé ðáñáéôïýíôáé
áðü áõôÜ ôþñá ðïõ åßíáé íåêñÜ, äåí óõíçãüñçóáí õðÝñ ôïõò üôáí Þôáí æùíôáíÜ
5. Äçëþíïõìå,
ëïéðüí, üôé åßíáé ðáñÜëïãï ãé áõôïýò íá éó÷õñßæïíôáé
üôé ç ðñáêôéêÞ ôçò óáñêïöáãßáò âáóßæåôáé óôç öýóç. Ôï üôé äåí
åßíáé óôç öýóç ôïõ áíèñþðïõ íá ôñþåé êñÝáò öáßíåôáé êáô' áñ÷Üò áðü ôçí
êáôáóêåõÞ ôùí óùìÜôùí. ÐñÜãìáôé, ôï áíèñþðéíï óþìá äå ìïéÜæåé ìå êáíåíüò æþïõ áð´üóá Ý÷ïõí öôéá÷ôåß ãéá íá ôñþíå êñÝáò: äåí õðÜñ÷ïõí
ðñïôåôáìÝíá ÷åßëç, ìõôåñÜ íý÷éá, êïöôåñÜ äüíôéá, ãåñü óôïìÜ÷é êáé èåñìÞ ðíïÞ
éêáíÞ íá ìåôáôñÝøåé êáé íá åðåîåñãáóôåß ìéá âáñéÜ äéáôñïöÞ óÜñêáò. Ùò åê ôïýôïõ
ç öýóç ìå ôá ëåßá äüíôéá, ôï ìéêñü óôüìá, ôçí ìáëáêéÜ ãëþóóá êáé ôçí áäõíáìßá
ôçò ðíïÞò ãéá ðÝøç áðïêëåßåé ôç óáñêïöáãßá. Áí õðïóôçñßæåéò ðùò åßóáé öôéáãìÝíïò
ãéá ôÝôïéïõ åßäïõò ôñïöÞ, ðñþôá óêüôùóå ï ßäéïò áõôü ðïõ èÝëåéò íá öáò, áðü ìüíïò
óïõ, ÷ùñßò íá ÷ñçóéìïðïéÞóåéò ìá÷áßñé, ñüðáëï Þ ôóåêïýñé. Áíôßèåôá, üðùò ïé
ëýêïé, ïé áñêïýäåò êáé ôá ëéïíôÜñéá óêïôþíïõí ìüíá ôïõò ôá æþá ðïõ ôñþíå, óêüôùóå
ìå äÜãêùìá âüäé Þ ìå ôï óôüìá ãïõñïýíé, îÝóêéóå áñíß Þ ëáãü êáé ðÝóå ðÜíù ôïõ
íá ôï öáò üóï åßíáé áêüìá æùíôáíü, üðùò åêåßíá. Áí ðåñéìÝíåéò íá âñåèåß
íåêñü áõôü ðïõ ôñùò êáé Ý÷åéò áíáóôïëÝò íá áðïëáýóåéò ôç óÜñêá üóï áêüìá ç æùÞ
åßíáé ðáñïýóá, ãéáôß ôï ôñùò Üøõ÷ï ðçãáßíïíôáò åíÜíôéá óôç öýóç; Ùóôüóï, ïýôå
Üøõ÷ï êáé íåêñü ôï ôñþíå üðùò åßíáé, áëëÜ ôï âñÜæïõí, ôï øÞíïõí, ôï ìåôáâÜëëïõí
ìå öùôéÜ êáé öÜñìáêá, áëëïéþíïíôáò, ìåôáôñÝðïíôáò êáé óâÞíïíôáò ìå ìýñéá
êáñõêåýìáôá ôçí ãåýóç ôïõ áßìáôïò, þóôå ôï ãåõóôéêü üñãáíï íá åîáðáôçèåß êáé íá
äå÷ôåß ü,ôé ôïõ åßíáé îÝíï. ¸îõðíç Þôáí âÝâáéá ç áðÜíôçóç ôïõ ËÜêùíá, ðïõ áãüñáóå ìéêñü øÜñé óå ðáíäï÷åßï êáé æÞôçóå áðü
ôïí ðáíäï÷Ýá íá ôïõ ôï åôïéìÜóåé. ¼ôáí åêåßíïò ôïõ æÞôçóå ôõñß, îßäé êáé ëÜäé,
áðÜíôçóå: "Áí ôá åß÷á, äåí èá áãüñáæá øÜñé". Åìåßò üìùò åßìáóôå ôüóï
ëåðôåðßëåðôïé óôçí ðñáêôéêÞ ìáò ðïõ ðñïêáëåß áéìáôï÷õóßá, þóôå áðïêáëïýìå ôï
êñÝáò óõìðëçñùìáôéêÞ ôñïöÞ êé Ýðåéôá ÷ñåéáæüìáóôå Üëëá óõìðëçñþìáôá ãéá ôï ßäéï
ôï êñÝáò, áíáêáôåýïíôáò ëÜäé, êñáóß, ìÝëé, øáñüæïõìï,
îßäé ìáæß ìå ìõñùäéêÜ áðü ôç Óõñßá êáé ôçí Áñáâßá, óáí íá âáëóáìþíïõìå ðñÜãìáôé
íåêñü ãéá ôáöÞ. Ìá áêüìç êé áöïý áõôü ìáëáêþóåé êáé õðïóôåß ðñüðåøç,
åßíáé äýóêïëï ãéá ôçí ðÝøç íá ôï ÷åéñéóôåß ìå åðéôõ÷ßá. Êáé áí ç ðÝøç íéêçèåß,
ôï êñÝáò ìáò ðñïêáëåß öïâåñü âÜñïò êáé íïóçñÝò ìïñöÝò äõóðåøßáò.
6. Ï ∆éïãÝíçò ôüëìçóå íá öÜåé ÷ôáðüäé ùìü þóôå íá âÜëåé ôÝñìá
óôçí åðåîåñãáóßá ôïõ êñÝáôïò ìå ôçí öùôéÜ. Åíþ åß÷áí óôáèåß ãýñù ôïõ Üíèñùðïé
ðïëëïß, áöïý êÜëõøå ôï êåöÜëé ôïõ ìå ôïí ôñéâþíá,
ðëçóéÜæïíôáò ôï êñÝáò óôï óôüìá ôïõ, åßðå: "Ãéá ÷Üñç óáò åêèÝôù ôç æùÞ ìïõ
óå êßíäõíï", êßíäõíï, ìá ôï ∆ßá, áëçèéíÜ ùñáßï. ¼ðùò ï Ðåëïðßäáò ãéá
íá åëåõèåñþóåé ôçí ÈÞâá Þ üðùò ï Áñìüäéïò êáé ï Áñéóôïãåßôùí ãéá ÷Üñç ôùí
Áèçíáßùí, áõôüò ï öéëüóïöïò Ýèåóå ôçí æùÞ ôïõ óå êßíäõíï, ðáëåýïíôáò ìå ôï ùìü
÷ôáðüäé, ãéá íá áðïêôçíþóåé ôçí æùÞ ìáò!
Ç óáñêïöáãßá
äåí åßíáé ìüíïí ãéá ôá óþìáôá ðáñÜ öýóç, áëëÜ ìáò êÜíåé ðíåõìáôéêÜ ôñá÷åßò êáé
÷õäáßïõò ëüãù ôïõ êïñåóìïý êáé ôçò êáôÜ÷ñçóçò. "Ôï êñáóß êáé ç õðåñâïëéêÞ
êñåïöáãßá êÜíïõí ðñÜãìáôé ôï óþìá äõíáôü êáé ñùìáëÝï, ôçí øõ÷Þ üìùò
áóèåíéêÞ". Ãéá íá ìç èßîù ôïõò áèëçôÝò, êáôáöåýãù óå óõããåíéêÜ ìïõ
ðáñáäåßãìáôá. Ïé êÜôïéêïé ôçò ÁôôéêÞò áðïêáëïýóáí åìÜò ôïõ Âïéùôïýò
÷ïíôñïýò, áíáßóèçôïõò êáé çëßèéïõò êõñßùò ëüãù ôçò áäçöáãßáò. "Ôïýôïé ðÜëé
åßíáé ãïõñïýíéá"... êáé ï ÌÝíáíäñïò ëÝåé "áõôïß ðïõ Ý÷ïõí
óáãüíéá" êáé ï Ðßíäáñïò "êáé Ýðåéôá íá êáôáëÜâïõìå...".
"Ç îåñÞ
øõ÷Þ åßíáé ç ðéï óïöÞ" óýìöùíá ìå ôïí ÇñÜêëåéôï. Ôá Üäåéá ðéèÜñéá, üôáí ôá
÷ôõðÞóåéò, ç÷ïýí, üôáí ãåìßóïõí üìùò, äåí áðáíôïýí óôï ÷ôýðçìá. Ôá ëåðôÜ ÷áëêþìáôá
ðÜëé ìåôáäßäïõí ôïõò Þ÷ïõò êõêëéêÜ, ìÝ÷ñéò üôïõ, áêïõìðþíôáò êÜðïéïò ôï ÷Ýñé
ôïõ, äçìéïõñãÞóåé öñÜãìá êáé öéìþóåé ôïí Þ÷ï ðïõ ðáñÜãåôáé, êáèþò ôï ÷ôýðçìá ìåôáöÝñåôáé
êõêëéêÜ. Ôï ìÜôé ðÜëé, áí ãåìßóåé ìå ðëåïíÜæïí õãñü, èáìðþíåôáé, áôïíåß êáé äå ìðïñåß
íá åêôåëÝóåé ôï Ýñãï ôïõ.
ÊïéôÜæïíôáò
åðßóçò ôïí Þëéï ìÝóá áðü áÝñá ðïõ ìÜæåøå õãñáóßá êáé ðëÞèïò áíáöïìïßùôùí áíáèõìéÜóåùí,
ôïí âëÝðïõìå ü÷é êáèáñü êáé ëáìðñü, áëëÜ âõèéóìÝíï óå Ü÷ëç
ìå áêôßíåò ðïõ îåãëéóôñïýí êáé ÷Üíïíôáé. ¸ôóé åðïìÝíùò êáé ìÝóá áðü óþìá ôáñáãìÝíï,
ðáñáöïñôùìÝíï êáé âáñý áðü ôñïöÝò áôáßñéáóôåò ç ëÜìøç êáé ôï öÝããïò ôçò øõ÷Þò
ñÝïõí áðü áõôü èïëÜ êáé óõã÷õóìÝíá, áíþìáëá êáé áóôáèÞ, åöüóïí ç øõ÷Þ äå
äéáèÝôåé öùò êáé Ýíôáóç ãéá íá åéó÷ùñÞóåé óôá ëåðôÜ êáé áäéüñáôá óçìåßá ôçò
ðñáãìáôéêüôçôáò.
7. Ìá êáé
ðÝñá áðü áõôÜ, äåí èåùñåßò ðùò ï åèéóìüò óôçí áãÜðç ãéá ôá Üëëá ðëÜóìáôá åßíáé
èáõìÜóéï ðñÜãìá; Ðïéïò èá ìðïñïýóå íá áäéêÞóåé Üíèñùðï, áí áíôéìåôùðßæåé ìå
ôüóç ðñáüôçôá êáé áãÜðç ðëÜóìáôá îÝíá êáé ü÷é óõããåíéêÜ; Ðñéí äýï ìÝñåò, óå êÜðïéá
óõæÞôçóç, áíÝöåñá ôç ñÞóç ôïõ ÎåíïêñÜôç, üôé ïé Áèçíáßïé ôéìþñçóáí åêåßíïí ðïõ
Ýãäáñå ôï êñéÜñé æùíôáíü. ÊáôÜ ôçí ÜðïøÞ ìïõ, üðïéïò âáóáíßæåé ðëÜóìá ðïõ æåé
äåí åßíáé êáëýôåñïò áðü åêåßíïí ðïõ áöáéñåß ôç æùÞ êáé óêïôþíåé. ÁëëÜ, áð' ü,ôé
öáßíåôáé, åßìáóôå ðéï ðáñáôçñçôéêïß óå ðñÜîåéò åíÜíôéá óôçí ðáñÜäïóç ðáñÜ óå
ðñÜîåéò åíÜíôéá ôç öýóç. ……. (Ðëïýôáñ÷ïõ «Ðåñß Óáñêïöáãßáò»)
Óýìöùíá ìå ôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò: ÐëÜôùí (Íüìïé, Ìßíùò), ËáÝñôéïò (Åðéìåíßäçò), Ðëïýôáñ÷ïò (Óüëùí êáé Ëõêïýñãïò), Ä, Áëåîáíäñåýò (ÑùìáúêÞ Áñ÷áéïëïãßá) , Çñüäïôï ê.á. ï ðñþôïò áîéüëïãïò ðïëéôéóìüò Þôáí ï ìéíùéêüò, ôïí ïðïßïí áíôÝãñáøáí ïé Áèçíáßïé åðß íïìïèÝôç Óüëùíá êáé óôç ÓðÜñôç åðß íïìïèÝôç Ëõêïýñãïõ êáé ïé Ñùìáßïé åðé Íïýìá êáé Ýôóé åêðïëéôßóôçêáí êáé áõôïß.
Ï ÐëÜôùí («Ìßíùò, 315») óõãêåêñéìÝíá êáé åðé ôïõ èÝìáôïò áíáöÝñåé üôé ïé ¸ëëçíåò äå èõóéÜæïõí áíèñþðïõò, üðùò ïé Êáñ÷çäüíéïé, ãéáôß áõôü óôïõò âÜñâáñïõò åßíáé üóéï êáé óôïõò ¸ëëçíåò «áíüóéïí». («åðåß áõôßêá çìßí ìåí ïõ íüìïò åóôßí áíèñþðïõò èýåéí áëë' áíüóéïí, Êáñ÷çäüíéïé äå èýïõóéí ùò üóéïí ïí êáé íüìéìïí áõôïßò») ðëçí ìåñéêþí ÅëëÞíùí, ôùí êáôïßêùí ôçò Ëõêáßáò. (= ïé áðüãïíïé ôïõ ËõêÜïíá óôï Ëýêåéï üñïò ôçò Áñêáäßáò) êáé ïé áðüãïíïé ôïõ ÁèÜìáíôá (= ãéïò ôïõ Áéüëïõ, ðáôÝñáò ôïõ Öñßîïõ êáé ôçò ¸ëëçò, ï ïðïßïò Ýìåíå óôçí Áëïí ôçò Á÷áÀáò óôç Èåóóáëßá) ðïõ êÜíïõí ðáñüìïéåò èõóßåò ìå ôïõò âÜñâáñïõò. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé áñ÷éêÜ ïé ¸ëëçíåò êÜíáíå èõóßåò æþùí êáé êáßãáíå êáé ôá ïóôÜ ôùí íåêñþí ôïõò êáé üëá áõôÜ óôáìÜôçóáí áðü ôüôå ðïõ ðÞñáí ôïõò ìéíùéêïýò íüìïõò, ðñâ: <<. Ãéá ðáñÜäåéãìá óå ìáò (ôïõò ¸ëëçíåò) äåí õðÜñ÷åé íüìïò íá èõóéÜæïõìå áíèñþðïõò, åßíáé áíüóéï. Áíôßèåôá ïé Êáñ÷çäüíéïé èõóéÜæïõí, ãéáôß ãé áõôïýò åßíáé üóéï êáé íüìéìï, êáé ìÜëéóôá êÜðïéïé áðü áõôïýò èõóéÜæïõí êáé ôïõò ßäéïõò ôïõò ãéïõò ôïõò óôïí Êñüíï, üðùò ßóùò Ý÷åéò áêïýóåé êé åóý. Êáé äåí åßíáé ìüíï ïé âÜñâáñïé ðïõ Ý÷ïõí äéáöïñåôéêïýò íüìïõò áðü åìÜò, áëëÜ êáé ïé êÜôïéêïé ôçò Ëõêáßáò êáé ïé áðüãïíïé ôïõ ÁèÜìáíôá ðïõ êÜíïõí ðáñüìïéåò èõóßåò ðáñüôé ¸ëëçíåò. ¸ôóé êáé åìåßò ïé ßäéïé, ðñÝðåé íá Ý÷åéò áêïýóåé, âÝâáéá , ðïéïõò íüìïõò ÷ñçóéìïðïéïýóáìå ðáëéÜ óå ó÷Ýóç ìå ôïõò íåêñïýò. ÓöÜæáìå æþá ãéá èõóßåò ðñéí áðü ôçí åêöïñÜ ôïõ íåêñïý êáé óôÝëíáìå êáé êáëïýóáìå ãõíáßêåò, ðïõ ìÜæåõáí ôá ïóôÜ ôùí íåêñþí ðïõ êáßãïíôáí. ÁëëÜ êáé ïé ðñïãåíÝóôåñïé áðü åêåßíïõò Ýèáâáí óôá ìÝñç ìáò ôïõò íåêñïýò ìÝóá óôï óðßôé. Åìåßò äåí êÜíïõìå ôßðïôá áðü áõôÜ. ………. Ãé áõôü ëïéðüí ôï ëüãï ï Ìßíùáò èÝóðéóå áõôïýò ôïõò íüìïõò ãéá ôïõò ðïëßôåò ôïõ, åî áéôßáò ôùí ïðïßùí ç ÊñÞôç åõçìåñåß áíÝêáèåí, êáèþò êáé ç ÓðÜñôç áðü ôüôå ðïõ ‘Üñ÷éóå íá ôïõò ÷ñçóéìïðïéåß..>> (ÐëÜôùí, «Ìßíùò», 315b - 320).
Ïìïßùò ï Ðëïýôáñ÷ïò áíáöÝñåé: «ÊÜëåóå
ôüôå (ï Óüëùí) ôïí Åðéìåíßäç áðü ôç Öáéóôü ôçò ÊñÞôçò, ðïõ ìåñéêïß ôïí èåùñïýí
Ýíáí áðü ôïõò åðôÜ óïöïýò, áíôß ãéá ôïí Ðåñßáíäñï…. ¼ôáí Þñèå óôçí ÁèÞíá
ãíùñßóôçêå ìå ôï Óüëùíá êáé ôïí âïÞèçóå ðïëý óôçí ðñïåñãáóßá ôçò íïìïèåóßáò
ôïõ. Áðëïðïßçóå ôïõò íüìïõò ôïõò ó÷åôéêïýò ìå ôéò éåñÝò ôåëåôÝò, Ýêáìå ðéï
Þðéïõò ôïõò íüìïõò ðïõ áöïñïýóáí ôá ðÝíèç, åðéôñÝðïíôáí ìüíï ïñéóìÝíåò èõóßåò
óôïõò íåêñïýò êáé êáôáñãþíôáò ôéò Üãñéåò êáé âáñâáñéêÝò óõíÞèåéåò ðïõ
åðéêñáôïýóáí ðñïçãïýìåíá …>>. (Ðëïýôáñ÷ïò, Óüëùí 11)
Ï áñ÷áéïëüãïò Ã. ÓáêåëëáñÜêçò êáé ïé ïðáäïß ôïõ éó÷õñßæïíôáé üôé óôç ÌéíùéêÞ ÊñÞôç ôåëïýíôáí áíèñùðïèõóßåò, ðñâ:
<<¼ðùò ÷áñáêôçñéóôéêÜ ëÝåé ï ÓáêåëëáñÜêçò, óôá Áíåìüóðçëéá ãýñù óôá 1700 ð.×. îåôõëß÷ôçêå Ýíá äñÜìá
èáíÜôïõ. ¸íá éåñü êáé ïé Üãñéïé óåéóìïß ðïõ ìÜóôéæáí ôç ÊñÞôç, êáé ìÜëéóôá
åß÷áí ãêñåìßóåé ôá ðáëÜôéá ôçò, Þôáí ç áé÷ìÞ ôïõ äüñáôïò. Ï ôïðïôçñçôÞò ôïõ
éåñïý, óôçí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íá åîïñêßóåé ôç èåüôçôá, áðïôïëìÜ ôçí Ýó÷áôç ðñÜîç:
íá èõóéÜóåé Ýíáí Üíèñùðï. Âåâáßùò, ìÜôáéá. ¸íáò ìåôáóåéóìüò ðñïêÜëåóå ôçí
êáôÜññåõóç ôçò óôÝãçò êáé ôùí ôïß÷ùí ôïõ êôçñßïõ -ôÝóóåñá äùìÜôéá êé Ýíáò
äéÜäñïìïò, åìâáäïý ìüëéò 1.375 ô.ì.-, óêåðÜæïíôáò êÜôù áðü ôï ÷þìá ôïí éåñÝá,
ðåñßðïõ 37 ÷ñüíùí, ðïõ âñÝèçêå óôç óôÜóç ôïõ ðõãìÜ÷ïõ, åíäåéêôéêÞ ôçò
ðñïóðÜèåéÜò ôïõ íá áíôéóôáèåß óôçí ðôþóç ôçò óôÝãçò, êáé ôïõò äýï âïçèïýò ôïõ,
ìéá ãõíáßêá çëéêßáò 28 ÷ñüíùí, ðïõ âñÝèçêå ìðñïýìõôá, êáé ôï ôñßôï óôÝëå÷ïò ôçò
ïìÜäáò -ôï öýëï ôïõ ðáñáìÝíåé áäéåõêñßíéóôï-, ðïõ öáßíåôáé ðùò êñáôïýóå Ýíá
áããåßï áð' åêåßíá óôá ïðïßá óõíÝëåãáí ôï áßìá ôùí èõóéáóìÝíùí æþùí. Ôï ÷Üëêéíï
üðëï ôçò èõóßáò, ìéá ëüã÷ç
«Áíèñùðïèõóßá óôá Áíåìüóðçëéá
ôùí Áñ÷áíþí ôï 1700 ð.×.. Ç ðñþôç ôåêìçñéùìÝíç – áðïäåäåéãìÝíç áíèñùðïèõóßá óôç
ÌéíùéêÞ ÊñÞôç», «Êáé ï Åðéìåíßäçò ï
ÔÏ ÔÅÌÅÍÏÓ
ÓÔÁ ÁÍÅÌÏÓÐÇËÉÁ Á×ÁÑÍÙÍ |
ÁíáðáñÜóôáóç ôïõ õðïôéèÝìåíïõ áíèñùðïóöáãåßïõ óôá Áíåìüóðçëéá! ÅðåéäÞ ï áñ÷áéïëüãïò
Ã. ÓáêåëëáñÜêçò óôá äçìïóéåýìáôÜ ìéëÜ ãéá äéþñïöï êôßóìá üðïõ ãßíïíôáí ïé
áíèñùðïèõóßåò óôá Áíåìüóðçëéá ïé äáéìïíéóôÝò
ó÷åäßáóáí Ýíá äéþñïöï íáü ìå áãÜëìáôá êáé óöáãìÝíïõò áíèñþðïõò ëÝãïíôáò üôé
åßíáé áíáðáñÜóôáóç ôïõ íáïý óôá Áíåìüóðçëéá! |
Ùóôüóï üëá ôá ùò Üíù åßíáé êáêïÞèåéåò êáé áóÝâåéá ðñïò ôï Ìéíùéêü êüóìï» , üðùò ÷áñáêôÞñéóáí ôéò áðüøåéò ôïõ ÓáêåëáñÜêç ïé Üëëïé áñ÷áéïëüãïé ôüôå ðïõ ôá åßðå, ãéáôß
1) Äå óôçñßæïíôáé ïýôå óå áñ÷áßåò ðçãÝò ïýôå êáé óå áñ÷áéïëïãéêÜ åõñÞìáôá, áëëÜ áöåíüò óå ðáñáðïéÞóåéò áñ÷áßùí êåéìÝíùí, áöïý êáé ð.÷. ï Åðéìåíßäçò äåí ðñïÝâçêå óå áíèñùðïèõóßåò, áëëÜ óå èõóßåò ìáýñùí êáé Üóðñùí ðñïâÜôùí, ðñâ: «Ëáâþí ðñüâáôá ìåëáíÜ ôå êáé ëåõêÜ Þãáãå ðñïò ôïí ¢ñåéïí ÐÜãïí. Êáêåßèåí åßáóåí éÝíáé ïé âïýëïéíôï, ðñïóôÜîáò ôïéò áêïëïýèïéò Ýíèá áí êáôáêëßíïé áõôþí Ýêáóôïí, èýåéí ôù ðñïóÞêïíôé èåþ· êáé ïýôù ëÞîáé ôï êáêüí» (ÄéïãÝíçò ËáÝñôéïò, Åðéìåíßäçò) êáé áöåôÝñïõ óå êáêïÞèåéò áðüøåéò, üðùò óôçí ðñïêåßìåíç ðåñßðôùóç ôïõ áñ÷áéïëüãïõ Ã. ÓáêåëëáñÜêç, ãíùóôïý êáé áðü ôçí ðñïóðÜèåéá ðïõ åß÷å êÜíåé íá ìåôáöÝñåé ôï óðÞëáéï ãÝííçóçò êáé áíáôñïöÞò ôïõ Äßá áðü ôç Äßêôç óå Üëëï ìÝñïò êáé äéáøåýóôçêå.
2) Èõóßåò ãßíïíôáé óôçí áñ÷áßá ÊñÞôç, üìùò Þôáí èõóßåò æþùí êáé ü÷é áíèñþðùí. Èõóßá óôçí áñ÷áßá åðï÷Þ óÞìáéíå äùñåÜí äéÜèåóç æþïõ ãéá óöÜîéìï êáé ìåôÜ êïéíü óõìðüóéï ôùí ðéóôþí, êÜôé ðïõ ãßíåôáé êáé óÞìåñá, üìùò ðñïò ÷Üñç Üëëïõ Èåïý.
3) Áíèñùðïèõóßåò áíáöÝñïíôáé óôçí áñ÷áéüôçôá: ÉöéãÝíåéáò, ÐïëõîÝíçò, ÁâñáÜì ê.á., üìùò üëåò áõôÝò äåí Þôáí ðñáãìáôéêÝò, áëëÜ ìõèéóôïñçìáôéêÝò, ãéá ÷Üñç ôïõ èåÜôñïõ êáé ôçò çèïðëáóßáò. ¢ëëï ìýèïò – ìõèéóôüñçìÜ êáé Üëëï éóôïñßá. Ïé ãíùóôÝò áíèñùðïèõóßåò ôçò ÉöéãÝíåéáò, ôçò ÐïëõîÝíçò, ôïõ ÁâñáÜì ê.á., äåí åßíáé ðñáãìáôéêÝò, áëëÜ ìõèéêÝò Þ Üëëùò ìõèéóôïñçìáôéêÝò, ãéá ÷Üñç ôïõ èåÜôñïõ êáé ôçò çèïðëáóßáò, áöïý óå üëåò áõôÝò ôéò ðåñéðôþóåéò áõôïß ðïõ ôéò Ýêáíáí öÝñïíôáé íá ôéìùñïýíôáé ìå èáíáôéêÞ åêôÝëåóç Þ ìå áéþíéá âáóáíéóôÞñéá. Ï Äßáò ìåôåíóÜñêùóå ôï ËõêÜïíá óå ëýêï, åðåéäÞ ôïõ èõóßáóå âñÝöïò óôï Ëýêáéïí üñïò ôçò Áñêáäßáò. Åðßóçò ï Äßáò óêüôùóå ìå êåñáõíü ôïí ÔÜíôáëï êáé óôïí ¢äç ôïí ôïðïèÝôçóå óå ìÝñïò ðïõ íá âáóáíßæåôáé áéþíéá, åðåéäÞ ðáñÜèåóå ãåýìá ìå áíèñþðéíï êñÝáò óôç èåÜ ÄÞìçôñá êáé Üëëïõò èåïýò óôç Öñõãßá, ãéá íá äåé áí ôï êáôáëÜâïõí ê.á. Õðåíèõìßæåôáé åðßóçò üôé ç èõóßá ôçò ÉöéãÝíåéáò ôåëéêÜ äåí Ýãéíå, ïìïßùò êáé ç ôïõ ÁâñáÜì, áðëÜ äéáôÜ÷ôçêáí ãéá äïêéìáóôåß ç ðßóôç ôïõò.
4) Óôçí ðåñéï÷Þ
ôùí Áñ÷áíþí êáé óõãêåêñéìÝíá óôéò èÝóåéò: Öïõñíß, Áíåìüóðçëéá êëð, ç ïðïßá , ùò ãíùóôüí, áðÝ÷åé åëÜ÷éóôá áðü ôçí Êíùóü, äåí õðÜñ÷åé ìüíï ôï åí ëüãù áñ÷áßï êôßóìá ìå
íåêñïýò, áëëÜ ïëüêëçñç íåêñüðïëç ìå
èïëùôïýò êáé ëáîåõôïýò ôÜöïõò,
êïéíÜ ìíÞìáôá êëð,
ðïõ ÷ñïíïëïãïýíôáé Þäç ðñéí áðü ôï 2400 ð.×. Óõíåðþò åäþ äåí Ý÷ïõìå ôßðïôå Üëëï
ðáñÜ ìüíï Ýíá áñ÷áßï ôÝìåíïò íåêñüðïëçò, äçë. éåñü ìå âùìü êáé ôÜöïõò, ðåñéöñáãìÝíï ãéá ïìïñöéÜ, áëëÜ êáé ãéá íá ìçí
ìðáßíïõí ôá æþá êáé üìïéï ìå áõôü óôçí áñ÷áßá Öáéíåü,
êÜðïéáò åðéöáíïýò ïéêïãÝíåéåò, áöïý ïé Üëëïé ôÜöïé åßíáé ÷ùñßò éåñü êáé
öáßíïíôáé êáé ðéï öôçíïß óôçí êáôáóêåõÞ. ÓçìåéùôÝïí üôé åäþ, óýìöùíá ìå ôçí åëëçíéêÞ ìõèïëïãßá, èÜöôçêå êáé ï Äßáò, ìåôÜ
ôï èÜíáôü ôïõ, üðùò èá äïýìå ðéï êÜôù.
5) Áí åäþ åß÷áìå èõóßá èá Ýðñåðå íá õðÜñ÷åé îßöïò êáé ü÷é ëüã÷ç, áöïý áõôÝò äå ãßíïíôáé ìå ëüã÷ç, áëëÜ ìå êüøéìï ôïõ ëáéìïý ãéá íá ôñÝîåé áßìá ðïõ óõëëÝãåôáé óå áããåßï êáé ì’ áõôü ñáíôßæåôáé ï âùìüò, üðùò áíáöÝñåôáé óôéò áñ÷áßåò èõóßåò, áëëÜ êáé öáßíåôáé óôéò ðáñáóôÜóåéò ôïõò óôá áñ÷áßá áããåßá. Ç ëüã÷ç, áí åßíáé ëüã÷ç, ãéáôß êé áõôü áìöéóâçôåßôáé, äåí åßíáé åßäïò ìá÷áéñéïý, áëëÜ áñ÷áßï üðëï ìå êïíôÜñé êáé áé÷ìçñÞ áêìÞ, Üñá ðéèáíüí åäþ íá õðïäçëþíåé áîßùìá ôïõ íåêñïý Þ äïëïöïíéêÞ åíÝñãåéá. Ìðïñåß íá åß÷å âñåèåß åêåß êáé áðü Üëëï ëüãï, ð.÷. óýëçóç ôùí ôÜöùí..
6) Áí åäþ åß÷áìå ïñïöÞ ðïõ Ýðåóå êáé óêüôùóå áõôïýò ðïõ Þôáí ìÝóá, ï íåêñüò ðïõ âëÝðïõìå óôç öùôïãñáößá äå èá Ýðñåðå íá Ý÷åé ôá ÷Ýñéá ôïõ áêÝñáéá êáé óå èÝóç ðõãìÜ÷ïõ êáé åðßóçò ôï óþìá ôïõ áêÝñáéï êáé ôåíôùìÝíï óáí íá êïéìÜôáé ôïí áéþíéï ýðíï, ãéáôß èá ôïõ ôá åß÷áí ðëáêþóåé êáé ôóáêßóåé ç ïñïöÞ êáé ïé ôïß÷ïé Ãéá ôïí ßäéï ëüãï üëïé ïé íåêñïß èá Ýðñåðå íá Þôáí óêåðáóìÝíïé êõñßùò áðü ðÝôñåò êáé äïêÜñéá êáé ü÷é ìüíï ìå ÷þìá, üðùò âëÝðïõìå óôç öùôïãñáößá.
7) Åßíáé øåõäÝò üôé åäþ Ý÷ïõìå õðïëåßììáôá îüáíïõ (îýëéíïõ áãÜëìáôïò), áöïý ïé öùôïãñáößåò äåß÷íïõí êáèáñÜ üôé Ý÷ïõìå áðëþò äõï îýëéíá ðüäéá Þ êïéíþò êáëáðüäéá ãéá ìðüôåò êáé óáíäÜëéá Þ êáé ãéá Üëëç ÷ñÞóç. Áí åß÷áìå îüáíï, èá Ýðñåðå ôá îýëéíá ðüäéá íá äåß÷íïõí óðÜóéìï-áðïêïðÞ óôçí êíÞìç (åíþ äåß÷íïõí êáèáñÜ üôé åê êáôáóêåõÞò Þôáí ìÝ÷ñé åêåß) êáé óõíÜìá êÜðïõ åêåß íá õðÞñ÷áí êáé ôá õðüëïéðá êïììÜôéá ôïõ îüáíïõ, üìùò êÜôé ôÝôïéï äåí éó÷ýåé. ÐÝñáí áõôïý êáé îüáíï íá õðÞñ÷å áõôü äå óçìáßíåé êáé üôé åäþ ãßíïíôáí áíèñùðïèõóßåò, ãéáôß áñ÷éêÜ üëá ôá áãÜëìáôá Þóáí îýëéíá êáé óôá éåñÜ õðÞñ÷áí îüáíá. Õðåíèõìßæåôáé êáé üôé ï åöåõñÝôçò ôïõò Þôáí ï Äáßäáëïò.
8) Åßíáé øåõäÝò üôé «Üãñéïé óåéóìïß ìÜóôéæáí» ôçí ÊñÞôç ôï 1700 ð.×. ãêñåìßæïíôáò ðáëÜôéá êëð, ãéáôß, áí Þôáí áëÞèåéá, èá õðÞñ÷áí ãé áõôü áñ÷áßåò áíáöïñÝò Þ ìýèïé ðïõ íá ôï áíáöÝñïõí, áöïý ôï èÝìá áõôü åßíáé óïâáñü. Ôá åñåßðéá ôùí áñ÷áßùí ðüëåùí Êñçôçò äåí ïöåßëïíôáé óå óåéóìïýò áëëÜ óôéò êáôÜ êáéñïýò ðõñðïëÞóåéò ôùí êáôáêôçôþí êáé êõñßùò ôùí Óáñáêçíþí. ¸ðåéôá ï óåéóìüò ðïõ ëÝåé ï ÌáñéíÜôïò üôé ðñïêÜëåóå ç Ýêñçîç ôïõ çöáßóôåéïõ ôçò ÈÞñáò êáé êáôÝóôñåøå ôçí ÊñÞôç (ðáñüôé êáé áõôü åßíáé øÝìá, üðùò ðñïêýðôåé áðü ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò Ýêñçîçò ðïõ äéáóþæåé áðü ðáëáéüôåñïõò ôïõ éóôïñéêïýò ï ÓôñÜâùí, õðïëïãßæåôáé üôé Ýãéíå ôï 1450 ð.×. , Üñá äå óõìðßðôåé ìå ôçí õðïëïãéæüìåíç êáôÜññåõóç ôïõ êôéñßïõ óôá Áíåìüóðçëéá. ÁëëÜ êáé áí áêüìç äå÷èïýìå üôé Ýãéíáí áõôïß ïé óåéóìïß, ôï êôßóìá åßíáé ðåôñüêôéóôï, ìå ðïëý ìéêñÜ äùìÜôéá, ÷ùñßò ðüñôåò åðéêïéíùíßáò óôïõò ìåóüôïé÷ïõò êáé ìå ðïëý ãåñïýò ôïß÷ïõò, Üñá åßíáé áäýíáôïí íá Ýðåóå áêáñéáßá êáé Ýôóé óêüôùóå 4 áíèñþðïõò! ÁëëÜ êáé áí áêüìç äå÷ôïýìå üôé ôï êôßñéï Ýðåóå áðü ìåôáóåéóìü êáé óêüôùóå áõôïýò ðïõ Þôáí ìÝóá, ïé åðéæþíôåò èá åß÷áí âãÜëåé ìåôÜ áðü åêåß ôïõò íåêñïýò, ãéá íá ôïõò èÜøïõí, åêôüò êáé áí äåí Ýìåéíå êáíÝíáò æùíôáíüò óôçí ðåñéï÷Þ, üìùò ôüôå èá âëÝðáìå ðëáêùìÝíïõò íåêñïýò êáé óå Üëëá áñ÷áßá êôßñéá ôçò Êíùóïý êëð, üìùò êÜôé ôÝôïéï äåí éó÷ýåé.
Óçìåéþíåôáé üôé ï ÓôñÜâùí
ðïõ åðéêáëåßôáé Ýíá áñ÷áéüôåñü ôïõ éóôïñéêü, ôïí Ðïóåéäþíéï, ó÷åôéêÜ ìå
ôçí Ýêñçîç ôïõ çöáßóôåéïõ ôçò èÞñá áíáöÝñåé ôá åîÞò (áð
üðïõ äåí ðñïêýðôåé ôßðïôá áð´ü,ôé éó÷õñßæåôáé ï
ÌáñéíÜôïò):«(ÊáèÜ öçóß Ðïóåéäþíéïò….) ç èÞñá Ý÷åé éäñýóåé áðïéêßá óôç ÊõñÞíç.
ÁíÜìåóá óôç ÈÞñá êáé óôç Èçñáóßá îåóçêþèçêáí öëüãåò
áðü ôç èÜëáóóá êáé ôï öáéíüìåíï óõíå÷ßóôçêå ãéá 4 çìÝñåò, Ýôóé ðïõ ïëüêëçñç ç
èÜëáóóá Ýâñáæå êáé öëåãüôáí. Ïé öëüãåò Ýâãáëáí óôç åðéöÜíåéá óéãÜ-óéãÜ Ýíá íçóß
ðïõ ó÷çìáôßóôçêå ëåò áðü åíïðïéçìÝíç äéÜðõñç ìÜæá êáé ðïõ åß÷å ðåñßìåôñï 12
óôÜäéá. Ìüëéò óôáìÜôçóå ôï öáéíüìåíï ðñþôïé ôüëìçóáí íá ðëçóéÜóïõí óôïí ôüðï ïé
èáëáóóïêñÜôïñåò ôüôå Ñüäéïé êáé ßäñõóáí óôï íçóß éåñü ôïõ Áóöáëßïõ
Ðïóåéäþíá..» .(Ðïóåéäþíéïò,
ÁÐÁÍÔÁ Á 14-15 êáé ÓôñÜâùí, ÃåùãñáöéêÜ Á, ÉÉÉ 16).
9) Åßíáé øåõäÝò üôé åäþ åß÷áìå äéþñïöï Þ ìå ìåãÜëá äùìÜôéá êôßñéï ðïõ Ýðåóå áðü óåéóìü, ãéáôß åäþ äå âëÝðïõìå íá õðÜñ÷ïõí áöåíüò êïëþíåò Þ ãùíéÝò óôÞñéîçò ìå ðåëÝêéá êáé áöåôÝñïõ ôá áíôßóôïé÷á ïéêïäïìéêÜ õëéêÜ ðåóìÝíá óôç ãç. ¢ëëùóôå, áí åß÷áìå ôÝôïéá ðåñßðôùóç, ïé ôïß÷ïé ðïõ Ýìåéíáí èá öáíÝñùíáí üôé ðñïÞëèáí áðü ãêñÝìéóìá, üìùò åäþ äå âëÝðïõìå êÜôé ôÝôïéï, áëëÜ áðëþò ðåñßöñáîç, üðùò áõôÝò óôá áñ÷áßá ôåìÝíç.
Ïé íåêñïß ôïõ
ôÜöïõ óôá Áíåìüóðçëéá |
Ôá îýëéíá ðüäéá
ðïõ âñÝèçêáí óôï ôÝìåíïò óôá Áíåìüóðçëéá |
ÓÇÌÅÉÙÍÅÔÁÉ ÏÔÉ:
A) Ôï üôé Ýíá èáììÝíï Þ êñõììÝíï áíèñþðéíï êñáíßï öÝñåé ôñáýìá áðü áé÷ìçñü áíôéêåßìåíá Þ áðü ìá÷áßñé äå óçìáßíåé êáé üôé ôï ôñáýìá áõôü ðñïÝñ÷åôáé áðü èõóßá, ãéáôß õðÜñ÷ïõí ïé ôñáõìáôßåò ðïëÝìïõ, ïé öüíïé áðü öéëïíéêßåò êáé ìåôÜ áðüêñõøç ôïõ óêïôùìÝíïõ ê.á. ÐÝñáí áõôïý õðÜñ÷ïõí êáé ôá ôñáýìáôá ðïõ ðñïêáëïýí ïé íåêñïøßåò ãéá ìáíôéêïýò êáé óÞìåñá éáôñéêïýò ëüãïõò.
B) Óýìöùíá åðßóçò ìå ôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò: ÐëÜôùí (Íüìïé, Ìßíùò), ËáÝñôéïò (Åðéìåíßäçò), Ðëïýôáñ÷ïò (Óüëùí êáé Ëõêïýñãïò), Ä, Áëåîáíäñåýò (ÑùìáúêÞ Áñ÷áéïëïãßá) , Çñüäïôï ê.á. ï ðñþôïò áîéüëïãïò ðïëéôéóìüò Þôáí ï ìéíùéêüò, ôïí ïðïßïí áíôÝãñáøáí ðñþôá ïé ÓðáñôéÜôåò óôÝëíïíôáò åðß ôïýôïé óôçí ÊñÞôç ôï íïìïèÝôç ôïõò Ëõêïýñãï, ìåôÜ ïé Áèçíáßïé ìå ôï íïìïèÝôç ôïõò íïìïèÝôç Óüëùíá, ìåôÜ ïé Ñùìáßïé ìå ôï Íïýìá ê.á. êáé Ýôóé åêðïëéôßóôçêáí êáé áõôïß. ÅðïìÝíùò ôï íá ëÝåé êÜðïéïò üôé óôçí áñ÷áßá ÊñÞôç ôåëïýóáí áíèñùðïèõóßåò, üðùò ïé âÜñâáñïé, åßíáé êáé øåõäÝò êáé á÷áñéóôßá.
Ã) Ôï üôé ï áñ÷áéïëüãïò Ã. ÓáêåëëáñÜêçò Ýäåéîå áóÝâåéá ðñïò ôï Ìéíùéêü Ðïëéôéóìü ôï Ý÷ïõí ðåé ðÜñá ðïëëïß Üëëïé áñ÷áéïëüãïé, üðùò ï ¸öïñïò Áñ÷áéïôÞôùí êáé ðñþçí óõíåñãÜôçò ôïõ ê. Áíô. ÂáóéëÜêçò óôïí åðéêÞäåéï ðïõ Ýêáíå óôçí êçäåßá ôïõ (Åêåß ãñÜöåé üôé ê. Óáêåëëáñáêçò, üôáí åßðå áõôÜ ãéá ôçí áíèñùðïèõóßá óôá Áíåìüóðçëéá, êáôçãïñÞèçêå ùò õâñéóôÞò ôïõ Ìéíùéêïý Êüóìïõ). ÌÜëéóôá ï ê. ÂáóéëÜêçò äéáöþíçóå êáé ãéá ôá üóá Ý÷åé ðåé ï ê. ÓáêåëëáñÜêçò ãéá ôï ìÝñïò ãÝííçóçò ôïõ Äßá, ãñÜöïíôáò ãé áõôü ôï âéâëßï «Äéêôáßïí Áíôñï, üðïõ åêåß ëÝåé äéáöïñåôéêÜ ðñÜãìáôá áðü ü,ôé ëÝåé ï ê. Óáêåëëáñáêçò. Ìå ôïí áñ÷áéïëüãï ÓáêåëëáñÜêç äéáöþíçóå êáé ï áåßìíçóôïò Ýöïñïò áñ÷áéïôÞôùí ôçò ÊÄ ÅÐÊÁ ê. Í. ÐáðáäÜêçò, ó÷åôéêÜ ìå ôï ìÝñïò ãÝííçóçò ôïõ Äßá ê.á.
Ï ßäéïò ï ÓáêåëëáñÜêçò åß÷å ðåé êáé üôé: á) Ç åí ëüãù ÜðïøÞ ôïõ, äçëáäÞ üôé ïé Ìéíùßôåò ôåëïýóáí áíèñùðïèõóßåò óôá Áíåìüóðçëéá ôùí Á÷áñíþí, ôïõ óôïß÷éóå ìéá êáèçãçôéêÞ Ýäñá óå îÝíï ÐáíåðéóôÞìéï (âëÝðå åöçìåñßäá Åëåõèåñïôõðßá, ÓÜââáôï 6 Íïåìâñßïõ 2010), â) Åß÷å ïìïëïãÞóåé êáé üôé ôá áñ÷áéïëïãéêÜ åõñÞìáôá ðïõ åß÷å âñåé óôï óðÞëáéï ÓðçëéÜñá ôçò Âïóêïðïýëáò (Þ Éäáßïí ¢íôñï êáô’ áõôüí) ôá åß÷å èÜøåé åêåß Ýíáò Áíùãåéáíüò âïóêüò!!!! (âëÝðå: ÃéÜííçò ÓáêåëëáñÜêçò, Ç ðïéçôéêÞ ôçò áíáóêáöÞò, Åêäüóåéò ºêáñïò Ýôïò 2005)
ÁíáôñÝ÷ïíôáò óôá áñ÷áßá êåßìåíá âëÝðïõìå íá
áíáöÝñåôáé üôé ï Äßáò Þôáí õðáñêôü ðñüóùðï, ôï ïðïßï ãåííÞèçêå óôï Äéêôáßï ¢íôñï,
Ýíá óðÞëáéï óôï üñïò Äßêôç ôçò ÊñÞôçò (êÜôé üðùò ï ×ñéóôüò óôç ÂçèëåÝì) êáé ðÝèáíå êáé èÜöôçêå óôçí ÊñÞôç (êÜôé üðùò
êáé ï ×ñéóôüò óôç Âéèõíßá), ðñâ:
Ï Ãéïý÷ôáò üðùò öáßíåôáé áðü ôï ÇñÜêëåéï |
Ïñãéóèåßóá äå åðß ôïýôïéò (ç ÑÝá) ðáñáãßíåôáé ìåí åéò ÊñÞôç, ïðçíßêá ôïí Äßá åãêõìïíïýóá åôýã÷áíå, ãåííÜ äå åí ôù Üíôñù ôçò Äßêôçò Äßá êáé ôïýôïí ìåí äßäùóé ôñÝöåóèáé Êïýñçóß ôå êáé ôáéò ÌåëéóóÝùò ðáéóß íýìöáéò, Áäñáóôåßá ôå êáé ºäῃ.áýôáé ìåí ïõí ôïí ðáßäá Ýôñåöïí ôù ôçò Áìáëèåßáò ãÜëáêôé, ïé äå Êïýñçôåò Ýíïðëïé åí ôù Üíôñù ôï âñÝöïò öõëÜóóïíôåò ôïéò äüñáóé ôáò áóðßäáò óõíÝêñïõïí, ßíá ìç ôçò ôïõ ðáéäüò öùíÞò ï Êñüíïò áêïýóç.ÑÝá äå ëßèïí óðáñãáíþóáóá äÝäùêå Êñüíù êáôáðéåßí ùò ôïí ãåãåííçìÝíïí ðáßäá». (Áðïëëüäùñïò Á, 1, 6 - 7),
«ÊñÞôåò áåß øåýóôáé’: êáß ãÜñ ôÜöïí, þ Üíá, óåßï / ÊñÞôåò åôåêôÞíáíôï: óý ä' ïõ èÜíåò…. (ÊáëëéìÜ÷ïò, ¾ìíïò «Åéò Äßá»)
Óýìöùíá ìå ôçí ðáñÜäïóç ï ôÜöïò
ôïõ Äßá ôïðïèåôåßôáé óôï üñïò Ãéïý÷ôáò, óôçí ðåñéï÷Þ
ôçò Íåêñüðïëçò ôùí Áñ÷áíþí, ðñâ:
«Ï ðåñßðáôïò ôùí Çñáêëåéùôþí ãßíåôáé óõíÞèùò åðß ôùí ôåé÷þí,
ðñï ôùí ïðïßùí åêôåßíåôáé îçñÜ êáé Üäåíäñïò ðåäéÜò, áðïëÞãïõóá ðñïò íüôïí åéò ôï
êùíïåéäÝò âïõíüí Ãéïý÷ôáí,
åðß ôïõ ïðïßïõ ïé áñ÷áßïé ÊñÞôåò åäåßêíõïí ôïí ôÜöïí ôïõ Äéüò, äé’ üðåñ
áðåêëÞèçóáí øåýóôáé». (É.. ÊïíäõëÜêçò, “To
ÇñÜêëåéï”, Åóôßá, áñ. öõë. 129, 9.7.1896: 1-2)
«Dr. Joseph
Hazzidakis, the President of the Cretan Syllogos
at Candia, and now Ephor of Antiquities, informs me that the remains on the top
of Mount Juktas are still known to the country people
about as Mnima tou Za (ÌíÞìá ôïõ
Æá), ”(Arthur J. Evans, «Mycenaean Tree
and Pillar Cult and Its Mediterranean Relations, in Ôhe Journal of Hellenic Studies, Vol. 21, 1901).
O Ðïñöýñéïò
(234 – 305 ì.÷. ) óôï ‘‘Âßïò Ðõèáãüñïõ’’ áíáöÝñåé
üôé ï Ðõèáãüñáò ï ÓÜìéïò åß÷å ðÜåé óôçí ÊñÞôç èÝëïíôáò íá óõíáíôÞóåé
ôïõò ìýóôåò ôïõ Ìüñãïõ, ðïõ Þôáí Ýíáò áðü ôïõò Éäáßïõò ÄÜêôõëïõò, ãéá íá ôïõ êÜíïõí êÜèáñóç. Åêåß «åêáèÜñèçêå» ìå ôçí "êåñáýíéáí
ëßèïí" êáé ôçí çìÝñá Þôáí êïíôÜ óôç èÜëáóóá îáðëùìÝíïò ìðñïýìõôá êáé ôç
íý÷ôá êïíôÜ óå Ýíá ðïôáìü óôåöáíùìÝíïò ìå ìáëëß ìåëáíïý áñíéïý. Áêïëïýèùò
êáôÝâçêå óôï Éäáßï Üíôñï öïñþíôáò ìÝëáíá ìÜëëéíá ñïý÷á üðïõ
ðáñÝìåéíå ôéò êáèéåñùìÝíåò 3×9 = 27 çìÝñåò êáé áðÝäùóå ðñïóöïñÝò óôïí Äßá
êáé óõíÜìá Ýãñáøå êáé ôï ðéï êÜôù åðßãñáììá ðÜíù óôïí ôÜöï ôïõ: “……..åðßãñáììÜ
ô' ἐíå÷Üñáîåí ἐðὶ
ôù ôÜöῳ åðéãñÜøáò ‘Ðõèáãüñáò ôù Äéὶ’, ïõ ἡ áñ÷Þ þäå èáíὼí
êåßôáé ÆÜí, ïí Äßá êéêëÞóêïõóéí…..».
(Ðïñöýñéïò, ÐÕÈÁÃÏÑÏÕ ÂÉÏÓ 17,1-5).
Êáé åðåéäÞ ï Ðïñöýñéïò
ëÝåé üôé ï ôÜöïò ôïõ Äßá Þôáí ìÝóá óôï Éäáßï Üíôñï, ìåñéêïß éó÷õñßæïíôáé üôé ôï
óðÞëáéï áõôü åßíáé óôçí Øçëïñåßôç, áöïý áõôüò
ëÝãåôáé êáé ºäç. Ùóôüóï áõôü äåí åõóôáèåß, ãéáôß áöåíüò êáôÜ ôçí ðáñáäïóç êáé ôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò, ï ôÜöïò ôïõ Äßá
âñßóêïíôáí óôï üñï ôïõ Äéüò Þ Üëëùò Ãéïý÷ôáò, ðïõ
åßíáé Ýíá üñï ðïõ âñßóêåôáé äßðëá áðü ôçí Êíùóü - åßíáé áõôüò ôïýôïò ï Ãéïý÷ôáò - êáé áöåôÝñïõ
Éäáßïí Üíôñï óçìáßíåé óðÞëáéï åðß ôçò ºäçò êáé ºäç óôá áñ÷áßá êåßìåíá äå
óçìáßíåé ï Øçëïñåßôçò, áëëÜ ç ïñïóåéñÜ, ôá âïõíÜ ôüóï ôçò Ì. Áóßáò üóï êáé ôçò
ÊñÞôçò ôùí ïðïßùí ïé êïñõöÝò åß÷áí áöéåñùèåß óôç èåÜ ÑÝá, ôç ìÜíá ôïõ Äßá
(âëÝðå ÓôñÜâùí, É, C 471, ÉÉÉ 20 êáé C 473, ÉÉÉ, 22) êáé ôçò ïðïßáò ïé êïñõöÝò,
ôá Éäáßá üñç, Þóáí: ç
Äßêôç, ôï Éäáßïí üñïò, ðïõ Þôáí êáé ôï ðéï øçëü
åî ïõ êáé Øçëïñåßôçò, ï ëüöïò Ðýôíá üðïõ åß÷å êôéóôåß ç ÉåñÜððõôíá
áðü ôïí ÊïõñÞôç Êýñâá, ôï
«üñïò Äéüò» Þ «Ãéïý÷ôáò» ê.á.
«ºäç üñïò õðÜñ÷åé óôçí ÔñùÜäá êáé óôçí ÊñÞôç. Äßêôç åßíáé ôüðïò óôç Óêçøßá êáé üñïò óôçí ÊñÞôç. Ëüöïò ôçò ºäçò åßíáé ç Ðýôíá, áð’ üðïõ êáé ç ÉåñÜðõôíá ç ðüëç ……. Ïé äéÜöïñåò êïñõöÝò ôçò ºäçò, ðïõ Þôáí üëåò áöéåñùìÝíåò óôç ìçôÝñá ôùí èåþí (ôç ÑÝá), ëÝãïíôáí ÄÜêôõëïé……..» (ÓôñÜâùí, É, C 471, ÉÉÉ 20 êáé C 473, ÉÉÉ, 22).
Ï Ïëëáíäüò ðåñéçãçôÞò Olfert Dapper (1636-1689) åðé åíåôïêñáôßáò óôï
âéâëßï ôïõ «Description exacte des isles de l'Archipel», ó÷åôéêÜ ìå ôï ðüôå ðÝèáíå ï Äßáò, ðüôå êáôáóêåõáóôçêå êáé ðüôå êáôáóôñÜöçêå ï ôÜöïò ôïõ Äßá êëð, ëÝåé ôá åîÞò:<<Ðåñß ôïõ ÔÜöïõ ôïõ Äéüò. Åöáßíåôï
ôï ðÜëáé åéò áõôÞí ôçí íÞóïí ç ÔÜöïò ôïõ Äéüò, õéïý
ôïõ Êñüíïõ, üóôéò åâáóßëåõåí
åêåß, êáôÜ ôçí ìáñôõñßá ðïëëþí ðáëáéþí ÓõããñáöÝùí ÅëëÞíùí ôå êáé Ëáôßíùí, êáèþò
ôïõ Ðïìðéíéïõ, ôïõ ×ñõóïóôüìïõ êáé ôïõ Êõñßëëïõ. Ï ËáêôÜíçò ôïí ôÜôå åéò ôçí ðüëéí Êíùóóüí, ï äå ×ñõóüóôïìïò óçìåéïß,
üôé áíåããíùóêåí åð áõôþ ôïí
åîÞò åðéôáöéïí, åãêå÷áñáãìÝíïí
åéò äéÜëåêôïò êáé óôïé÷åßá ÅëëçíéêÜ: Åíôáýèá
Æáí êåßôáé, ïí Äßá êåêëÞóêïõóéí. Áí ðñÝðåé íá ðéóôåýóïõìå ðåñß ôïýôïõ ôïí Êýñéëëïí,
ï Ðõèáãüñáò åß÷å åã÷áñÜîåé áõôü ôï åðéôÜöéïí
åðßãñáììá, åðåéäÞ äéçãåßôáé, üôé ïýôïò ï öéëüóïöïò, êáôáâÜò
åéò ôï óðÞëáéï ôïõ üñïõò ôçò ºäçò ìå ìáýñá óöÜãéá, áö’ ïõ Ýìåéíåí
åêåß ôñßá çìåñïíý÷ôéá êáôÜ ôç óõíÞèåéá, åéäå ôïí èñüíïí ôïõ Äéüò óôçìÝíïí
Ýìðñïóèåí ôïõ, êáé Ýðåéôá åíå÷áñáîå ôáýôçí ôçí åðéãñáöÞí åðé ôïõ ìíÞìáôïò áõôïý: Ï Ðõèáãüñáò ôùí Äéß.
Åíôáýèá ï ìåãáò Æáí Æáí
êåßôáé, ïí Äßá êåêëÞóêïõóéí. Ï äå ËáêôÜíçò áíáöÝñåé…. …… Ùò ôüóïí ðáëáéïß Óõããñáöåßò íïìßæïõóéí
ôïýôïí ôï ôÜöïí ôïõ Äéüò ùò ìýèïí.
Ï ðïéçôÞò Êáëëßìá÷ïò äßäåé ðåñß áõôÞò ôçò õðïèÝóåùò ôïí ôßôëï ôïõ øåýóôáé åéò ôïõò ÊñÞôåò, ôï ïðïßï çìðïñåß ôéò íá éäÞ åéò ôá áêïëïýèïõò ëÝîåéò: ÊñÞôåò, áåß øåõóôáé! Êáé ãáñ ôÜöïí, ùò Áíáóåßï ÊñÞôåò. ÅôåêôÞóáíôï! Óõ ä’ ïõ èÜíåò, åéóß ãáñ áåß. Åéóß äå ðïëëïß
óõããñáöåßò õðåñáóðßæïíôåò áõôïýò ôïõò ÊñÞôáò åê ôïõíáíôéïõ äå áõôÜò ôáò êáôçãïñßáò. Ï ÊéêÝñùí
ìáñôõñåß, üôé åéò ôïí êáéñüí ôïõ ôù åäåßêíõïí ôïí ôÜöïí ôïõ ôñßôïõ Äéüò ôçò ÊñÞôçò, õéïý ôïõ Êñüíïõ. Ï äå
Äéüäùñïò, óõã÷ñïíùò ùò ôïõ ÊéêÝñùíïò,
áíáöÝñåé ôï áõôü, äçëáäÞ üôé åéò ôïí êáéñüí ôïõ åäåßêíõïí
ôïí ôüðïí, üðïõ Þôï ï ôÜöïò ôïõ äéüò
èáíüíôïò êáé ôáöÝíôïò åêåß.
Ðáñïìïßùò êáé ï Ëïõêéáíüò, üóôéò åæïýóåí
åðé ôçò âáóéëåßáò ôïõ ôñáúáíïý,
ìáñôõñåß êáôÜ ôáò áíáöïñÜò ôùí åñ÷ïìÝíùí ôüôå áðü ôçí ÊñÞôçí
åéò Ñþìç, üôé åäåßêíõïí åêåß Ýíá ôÜöïí,
ðëçóßïí ôïõ ïðïßïõ Þôï ìßá óôÞëç, åö çò Þôïí åãêåãñáììÝíïí, üôé ï Æåõò
äåí åâñüíôá ðëÝïí, åðåéäÞ Þôï ðåèáìÝíïò ðôïðïëëïý. Ï äå Èåüöéëïò üóôéò åæåé ¢ðé âáóéëåßáò Áíôùíßïõ ôïõ ÂÞñïõ, âåâáéïß üôé åöáßíåôï åéò ôïí êáéñüí ôïõ ï ôÜöïò áõôüò……… Áí üìùò áëçèåýåé, ‘üôé Þôï, öáßíåôáé, üôé êáôçäáößóèç êáé êáôåóôñÜöç ïëßãïí êáéñüí ýóôåñïí áðü Ýíá óåéóìüí, óõìâÜíôá åðé ôçò ðñþôçò
Áíèõðáôåßáò ôùí Áõôïêñáôüñùí Ïõáëåíôéíéáíþ êáé ÏõÜëåíôïò åéò ôï 36ï Ýôïò áðü ×ñéóôïý, áðü ôïí
ïðïßïí åðÝêåéíá ôùí åêáôüí ðüëåùí ôáýôçò ôçò íÞóïõ êáôçäáößóôçêáí. Êáé ïýôùò ðñÝðåé íá õðÞñîå 2312 ÷ñüíïõò,
Þôïé äõï ÷éëéÜäåò ôñéáêïóßïõò åßêïóé Ýîé áñéèìïýìåíïõò áðü ôï èÜíáôï ôïõ Äéüò,
êáé áðü ôçí áñ÷Þ ôçò âáóéëåßáò ôïõ Êñçôüò õéïý áõôïý,
Ýùò åéò ôïí áêéñüí ôïýôïõ ôïõ óåéóìïý. Åéóßäå 640 ÷ñüíïé, áðü ôïí êáéñüí, êáè’ ïí åäåßêíõïí Ýôé ïé êÜôïéêïé ôïí êáôÞöïñïí
åêÝéíïí, üðïõ Áõôüò ï ôÜöïò Þôï ôï ðÜëáé…..>>.» (Olfert
Dapper, 1636-1689, «ÁêñéâÞò ðåñéãñáöÞ ôçò ÊñÞôçò» ìôö
ÌíïõÞë ÌåñíÜñäïò ï ÊñÞò, 1836)
Óçìåéþíåôáé üôé:
A) Óôïõò ðñüðïäåò ôïõ Ãéïý÷ôá,
óôï Öïõñíß,
õðÜñ÷åé ìéíùéêÞ íåêñüðïëç êáé
áöïý ï Ãéïý÷ôáò âñßóêåôáé äßðëá áðü ôçí Êíùóü, Üñá ç
íåêñüðïëç áõôÞ Þôáí ãéá ôçí Êíùóü. Óôçí åí ëüãù íåêñüðïëç , áëëÜ êáé åðÜíù óôï Ãéïý÷ôá, õðÜñ÷ïõí êáé
ôÜöïé ðïõ åßíáé öáíåñü üôé åêåß Ý÷ïõí èáöôåß óçìáßíïíôá ðñüóùðá.
ÅðïìÝíùò äåí áðïêëåßåôáé ðñÜãìáôé åêåß óå êÜðïéï ôÜöï – óðÞëáéï, ãéáôß õðÜñ÷ïõí
åêåß êáé ôÝôïéïé ôÜöïé, íá èÜöôçêå ï
Äßáò , êáèþò êáé ï Ìßíùáò. Áò ìçí îå÷íïýìå üôé ï Äßáò Þôáí Ýíá ðñüóùðï êÜðùò
üðùò ï ×ñéóôüò óôç ×ñéóôéáíéêÞ Èñçóêåßá êáé óõíåðþò, üðùò õðÜñ÷åé ôÜöïò ãéá ôï
×ñéóôü, Ýôóé èá õðÞñ÷å êáé ôÜöïò ãéá ôï Äßá. ÖõóéêÜ êáé ç ýðáñîç åêåß ôçò
íåêñüðïëçò Þôáí êáé ç áéôßá ðïõ ôï åêåß
áíèñùðüìïñöï üñïò åéðþèçêå ðùò åßíáé ï Äßáò íåêñüò. Áí äåí Þôáí ç
íåêñüðïëç, èá ëåãüôáí ï Äßáò áíáðáõüìåíïò.
Â) ÅðåéäÞ ôï üñïò Ãéïý÷ôáò Ý÷åé áíèñùðüìïñöç åéêüíá, êÜôé ðïõ åíôõðùóéÜæåé êáé åîÜñåé ôç öáíôáóßá üóùí Ýñ÷ïíôáé ìå ðëïßï óôçí Êíùóü – ÇñÜêëåéï,. ðïëëïß ðéóôåýïõí üôé áõôü ôï áíèñùðüìïñöï üñïò åßíáé ï Äßáò, ôï óþìá ôïõ êáé êÜðïõ åêåß êïíôÜ åßíáé ï ôÜöïò ôïõ, ôï ôÝìåíüò ôïõ.
Ã) Ìåñéêïß , üôáí äïõí áíèñþðéíá ïóôÜ óå êÜðïéï áñ÷áßï êôßóìá ðïõ äåí âñßóêåôáé óå íåêñïôáöåßï, áìÝóùò õðïèÝôïõí üôé åäþ ãéíüôáí áíèñùðïèõóßåò. ÁíáöÝñåé ð.÷. êÜðïéïò óôï éíôåñíÝô. <<Ôá ïóôÜ íåáñÞò ãõíáßêáò, ðïõ âñÝèçêáí óôï ÊáóôÝëé ×áíßùí óå ÷þñï üðïõ êáôÜ ôç ÌéíùéêÞ åðï÷Þ äéåîÜãïíôáí èõóßåò- äßðëá ôçò åíôïðßóôçêáí êáé ðïëëÜ ïóôÜ æþùí - åßíáé ôï åíôõðùóéáêü åýñçìá ôùí áíáóêáöþí óôçí ðåñéï÷Þ. Ðñüêåéôáé ãéá áíèñùðïèõóßá; Ï îå÷ùñéóôüò ôñüðïò áðüèåóçò ôùí ïóôþí ôçò ãõíáßêáò, üìïéïò áêñéâþò ìå åêåßíïí ôùí óöáãßùí ôùí æþùí, ðáñáðÝìðåé åõèÝùò óå áõôÞ ôçí Ýó÷áôç ðñÜîç èõóßáò, ç ïðïßá öáßíåôáé üôé åß÷å ãßíåé óå áõôü ôï óçìåßï, ôåëåôïõñãéêÜ, êÜðïõ óôïí 14ï-13ï áé. ð.×. ÕðÜñ÷åé êáé Ýíá ðñüóèåôï áðïäåéêôéêü óôïé÷åßï ôçò áíèñùðïèõóßáò: ç áðïêÜëõøç êáé ôïõ âùìïý……... >> Ùóôüóï üëá áõôÜ åßíáé êáêïÞèåéåò, ãéáôß áöåíüò áñ÷éêÜ, üðùò åßäáìå ðéï ðñéí íá áíáöÝñåé ï ÐëÜôùí óôïõò Íüìïõò , äåí õðÞñ÷áí íåêñïôáöåßá êáé ïé Üíèñùðïé èÜâïíôáí åíôüò ôùí ïéêéþí êáé ìåôÜ êáßãïíôáí ôá ïóôÜ ôïõò êëð êáé áöåôÝñïõ êÜôé ôÝôïéï äåí Ý÷åé ðåé ç ôïðéêÞ Áñ÷áéïëïãéêÞ Õðçñåóßá.
Ôï ðñþôï ðñüóùðï ðïõ âëÝðåé êÜðïéïò ðëçóéÜæïíôáò Þ
åõñéóêüìåíïò óôï ÇñÜêëåéï ÊñÞôçò, ôï åðßíåéü ôçò Êíùóïý, êáé ìÜëéóôá
õðï÷ñåùôéêÜ, åêôüò êé áí åßíáé ôõöëüò, åßíáé áõôü ôïõ Äßá. Åßíáé áðßóôåõôï,
üìùò áëçèéíü. ÁðëÜ ï Äßáò êåßôáé åðß ãçò, åßíáé íåêñüò, Åßíáé ôï áíèñùðüìïñöï
âïõíü ðïõ âñßóêåôáé äßðëá áðü ôçí Êíùóóóü êáé óôéò
ðáñõöÝò ôïõ âñßóêåôáé ôï ãñáöéêü ÷ùñéü Áñ÷Üíåò êáé
ðïõ óôá áñ÷áßá åëëçíéêÜ êåßìåíá ïíïìÜæåôáé «üñïò Äéüò» êáé óôá ëáôéíéêÜ «monti
di Jove Þ monti di Giove
Þ Jupitter», êáèþò êáé Ãéïý÷ôáò êáé ôï ïðïßï óôïí êñçôéêü ìýèï óõìâïëßæåé ôï
Äßá íåêñü êáé ùò åî áõôïý ëÝãåôáé üôé
åêåß âñßóêåôáé ï ôÜöïò ôïõ Äßá,ðñâ: «¼ñïò ôïõ Äéüò (Þ ôïõ Éüâá, ).
ÌåôÜ äýï Þìéóõ þñáò ðñïò Ìåóçìâñßáí ôçò ðüëåùò
×Üíäáêïò åõñßóêåôáé Üëëï (üñïò), ôï ïðïßïí ïíïìÜæåôáé áðü ìåí ôïõò Ïëëáíäïýò Moses tempel, äçë. Íáüò ôïõ ÌùõóÝùò, áðü äå ôïõò Éôáëïýò Monte Jove, åðåéäÞ íïìßæïõóé, üôé ï Æåõò åôÜöç åêåß»
(Olfert Dapper, 1636-1689, «ÁêñéâÞò
ðåñéãñáöÞ ôçò ÊñÞôçò» ìôö ÌíïõÞë ÌåñíÜñäïò
ï ÊñÞò ôï 1836)
«Ôï ÇñÜêëåéïí, êôéóèÝí õðü ôùí Óáñáêçíþí êáôÜ ôáò áñ÷Üò ôïõ Èʼ áéþíïò, ùíïìÜóèç ðáñʼ áõôþí ÊÜíôáê Þ ÑÜìðô - åë - ÊÜíôáê (ðåñéôáöñåõìÝíç ðüëéò).….Íïôéþôåñïí äʼ õøïýôáé ôï êùíïåéäÝò âïõíüí Ãéïý÷ôáò (Jupiter). Åðß ôïõ âïõíïý ôïýôïõ êáôÜ ôçí ðáñÜäïóéí õðÞñ÷åí ï ôÜöïò ôïõ Äéüò. ….» (ÉùÜííçò ÊïíäõëÜêçò, «Ôï ÇñÜêëåéï, «Åóôßá» 1891)
«Åðáñ÷ßá ÔåìÝíïõò ….. ¼ñïò Äéüò (Éüâá, Ìáõñïâïýíé, Éïý÷ôá 2700 ð.), ôï Áñ÷áíþí (1300 ð.)….» («Ãåùãñáößá ôçò ÊñÞôçò», äéäáóêÜëïõ Åìì Ó. ËáìðñéíÜêç äáóêÜëïõ ôïõ åí Ñåèýìíïõ Ðñïôýðïõ, Ýêäïóç Öéëåêðáéäåõôéêïý Óõëëüãïõ Ñåèýìíçò 1890)
Ðïëëïß ëÝíå üôé ç ïíïìáóßá «Ãéïý÷ôáò» åßíáé ôïýñêéêç, ðïõ ðñïÝñ÷åôáé «áðü ðáñÜöñáóç ôçò áñ÷áßáò åëëçíéêÞò ïíïìáóßáò ôïõ âïõíïý, ðïõ Þôáí “Éõôôüò” > Éõêôüò > Ãéïý÷ôáò - Juktas», üìùò ðçãÝò ðïõ íá ëÝíå êÜôé ôÝôïéï Þ ðïõ íá ëÝíå üôé ôï âïõíü áõôü áñ÷éêÜ ëåãüôáí «Éõôüò» äåí õðÜñ÷ïõí ïýôå êáé öáßíåôáé ç ëÝîç Ãéïý÷ôáò íá ðáñÜãåôáé áðü ôç ëÝîç Éõôôüò. Ç ðñáãìáôéêüôçôá åßíáé üôé ëÝîç Ãéïý÷ôáò åßíáé éôáëéêÞ, óýíèåôç áðü ôéò ëáôéíéêÝò ëÝîåéò: Ju-ppiter + jacet > Ãéïý÷ô-áò. ËáôéíÜ ï Äßáò ëÝãåôáé Jove, jovis, Jovem, åíþ Ju-ppiter = ï Äßáò ðáôÝñáò. Ç ëÝîç Jacet = êåßôáé åßíáé ã’ åíéêü ôïõ jaceo,cui,citum = êåßìáé ÷áìáß, åí ôç êëßíç, êáôÜêåéìáé, ôÝèíçêá, pro patria jacent = Ýðåóå, áðÝèáíå õðåñ ðáôñßäïò. Åðïìåíùò ç ëÝîç Ãéïý÷ôáò óçìáßíåé «ï Äßáò êåßôáé þäå» êáé ðñïÞëèå áðü ìåôáãëþôôéóç óôá ëáôéíéêÜ ôçò öñÜóçò ôïõ åðéãñÜììáôïò ðïõ áíáöÝñåé ï Ðñïñöýñéïò üôé êáôÝèåóå ï Ðõèáãüñáò óôïí ôÜöï ôïõ Äßá êáé Ýãñáöå: «þäå èáíὼí êåßôáé ÆÜí, ïí Äßá êéêëÞóêïõóéí» = ËáôéíéêÜ: «HIC ZAN JACET QUEM JOVEM VOCANT» (âëÝðå Creta Sacra). Ç ëÝîç Æáí = éùíéêÜ æçí = ÊñçôéêÜ Ôáí = ï Äßáò, ëüãïò ðïõ ï Ãéïý÷ôáò ëåãåôáé êáé áðëþò Äßáò = ëáôéíéêÜ Jove Þ Ju-ppiter («ãéïõ-ðéôåñ»).
Ï ÏËÕÌÐÏÓ ÔÇÓ ÊÑÇÔÇÓ ÊÁÉ
Ï ÔÁÖÏÓ ÔÏÕ ÄÉÁ
Ï ìõèïãñÜöïò Ðôïëåìáßïò, ï åðïíïìáæüìåíïò ×Ýííïò Þ ×Þííïò ï Áëåîáíäñåýò,
ãéïò ôïõ Çöáéóôßùíïò, óôï «Ðåñß ôçò åéò ðïëõìÜèåéáí
êïéíÞò éóôïñßáò» (Bibliothèque de Photius 190. Ptolémée
Chennus, Nouvelle Histoire), áíáöÝñåé üôé óôçí ÊñÞôç õðÜñ÷åé ï ôÜöïò ôïõ Äßá
óôçí ÊñÞôç, ìüíï ðïõ äåí åßíáé ôïõ Äßá, áëëÜ ôïõ Ïëýìðïõ ôïõ Êñçôüò, ï ïðïßïò Þôáí åêåßíïò ðïõ ðáñÝëáâå áðü ôïí Êñüíï ôï Äßá êáé ôïí äßäáóêå ðåñß ôá èåßá êáé óõíÜìá
ôïí Ýôñåöå êáé ôïí ïðïßï ï Äßáò óêüôùóå
ìå êåñáõíü, åðåéäÞ õðÝèåóå üôé åß÷å ùèÞóåé ôïõò Ãßãáíôåò íá ôïõ
åðéôåèïýí, üìùò ìåôÜ, åðåéäÞ ôïí Ýôñùãáí ïé
ôýøåéò êáé áðü ôç óôéãìÞ ðïõ äåí ìðïñïýóå
íá êáôåõíÜóåé ôç èëßøç ôïõ ìå êáíÝíáí Üëëï
ôñüðï, Ýäùóå ôï üíïìÜ ôïõ óôïí ôÜöï ôïõ èýìáôüò ôïõ, ðñâ:
<< Ùò ï åí ÊñÞôç ôÜöïò ëåãüìåíïò ôïõ Äéüò Ïëýìðïõ ôïõ Êñçôüò
Ýóôéí üóðåñ ôïõ Êñüíïõ ëáâþí ôïí Äßá ÝôñåöÝ ôå êáé åðáίäåõå
ôá èåßá, áëëÜ ãÜñ âÜëëåé, öçóίí, ὁ Æåýò ôïí ôñïöέá êáé äéäάóêáëïí êåñáõíþ, üôé äç ôïõò Ãßãáíôáò
áõôïý ôç âáóéëåßᾳ
åðéèέóèáé õðåôίèåôï. ÁëëÜ âáëὼí êáé íåêñὸí Ý÷ùí ìåôåìåëåßôï. Ìç Ý÷ùí ä´ Üëëùò ôï ðάèïò åêêëßíáé, äίäùóé ôï ßäéïí üíïìá ôù ôάöῳ ôïõ áíῃñçìέíïõ>>. (Bibliothèque de Photius 190. Ptolémée Chennus, Nouvelle Histoire). Ï ùò Üíù ìýèïò åßíáé âáóéóìÝíïò óôá ëåãüìåíá
ôçò ÁéãõðôéáêÞò ìõèïëïãßáò. Åêåß ï
¼ëõìðïò åßíáé ï êçäåìüíáò ôïõ Äßá êáé
ü÷é ôï âïõíü ¼ëõìðïò. (Ðåñéóóüôåñá âëÝðå «Êñçôéêüò» êáé «Ëßâõïò»
Äßáò).
ÊÁÉ ÔÏ ØÅÕÄÏÓ ÃÉÁ ÔÇ ÃÅÍÍÇÓÇ ÔÏÕ ÄÉÁ ÓÔÇ ÌÅÓÓÇÍÉÁ ‘Ç
ÓÔÇÍ ÁÑÊÁÄÉÁ
ÅðåéäÞ ï õìíïãñÜöïò Êáëëßìá÷ïò ï Êõñçíáßïò (310 - 240 ð.×.) , êáèþò ëÝåé ï ßäéïò óôïí ýìíï ðïõ «Åéò Äßá», Ýìáèå üôé ïé ÊñÞôåò ëÝãáíå ôï ìýèï üôé ï Äßáò ðÝèáíå êáé ôïí èÜøáíå óôçí ÊñÞôç (ìÜëéóôá ï Ðïñöýñéïò óôï ‘‘Âßïò Ðõèáãüñïõ’’ áíáöÝñåé üôé ôïí åí ëüãù ôÜöï åðéóêÝöôçêå êáé ï ðåñßöçìïò Ðõèáãüñáò ï ÓÜìéïò), èýìùóå, ãéáôß äåí ôïõ Üñåóå ðïõ ïé ÊñÞôåò ôïí êÜíáíå èíçôü êáé óõíÜìá íåêñü, êáé ðñï áõôïý Ýãñáøå ôïí ýìíï «Åéò Äßá», óôïí ïðïßï áðïêáëåß øåýôåò ôïõò ÊñÞôåò êáé ðáñÜëëçëá ðáñáëëÜóóåé ôï ìýèï ôïõ Äßá ìåôáöÝñïíôáò ôç ãÝííçóç êáé áíáôñïöÞ ôïõ Äßá áðü ôï üñïò Äßêôç ôùí Éäáßùí ïñÝùí ôçò ÊñÞôçò óôï üñïò Ëýêáéïí ôçò Áñêáäßáò êáé ôïíßæïíôáò üôé ï Äßáò äåí ðÝèáíå, äéüôé åßíáé áéþíéïò. ÌÜëéóôá óôçí ðáñáðïßçóç ôïõ ìýèïõ ðïõ êÜíåé, ç íÞóïò ÊñÞôç ãßíåôáé ðåñéï÷Þ «ÊñçôÝá» óôçí Áñêáäßá, ç áñ÷áßá ðüëç Ëýêôïò (= ç ðüëç óôçí ðåñéï÷Þ ôçò ïðïßáò âñéóêüôáí ç Äßêôç, üðïõ ãåííÞèçêå ï Äßáò, óýìöùíá ìå ôïí Çóßïäï) ãßíåôáé ôï Ëýêáéïí üñïò óôçí Áñêáäßá, ç ðüëç ôï ÐñÜóïí Þ ç Ðñáéóüò (= ç ðüëç üðïõ õðÞñ÷å ôï Äéêôáßï éåñü, óýìöùíá ìå ôïí ÓôñÜâùíá) ãßíåôáé ç ðåñéï÷Þ «ÐáññÜóéïí» óôçí Áñêáäßá, ïé Äéêôáßïé ÊïõñÞôåò ãßíïíôáé Äéêôáßáé Ìåëßáé , ï åíüðëéïò ÷ïñüò ôùí Êïõñçôþí «ðõñññß÷ç» ãßíåôáé «ðñýëéò» êëð, þóôå íá âëÜøåé «ôïõñéóôéêÜ» ôïõò ÊñÞôåò, üðùò èá ëÝãáìå óÞìåñá, ðñâ:
«Æçíüò Ýïé ôß êåí Üëëï ðáñÜ óðïíäÞóéí áåßäåéí / ëþúïí Þ èåüí áõôüí, áåß ìÝãáí, áéÝí Üíáêôá, / Ðçëáãüíùí åëáôÞñá, äéêáóðüëïí Ïõñáíßäçóé; / ðþò êáé íéí, Äéêôáßïí áåßóïìåí çÝ Ëõêáßïí; / åí äïéÞ ìÜëá èõìüò, åðåß ãÝíïò áìöÞñéóôïí. / Æåý, óå ìåí Éäáßïéóéí åí ïýñåóß öáóé ãåíÝóèáé,/ Æåõ, óå ä' åí 'Áñêáäßç: ðüôåñïé, ðÜôåñ, åøåýóáíôï; / ÊñÞôåò áåß øåýóôáé’: êáé ãáñ ôÜöïí, þ Üíá, óåßï / ÊñÞôåò åôåêôÞíáíôï: óý ä' ïõ èÜíåò, åóóß ãÜñ áéåß. / åí äÝ óå Ðáññáóßç `Ñåßç ôÝêåí, Þ÷é ìÜëéóôá / Ýóêåí üñïò èÜìíïéóé ðåñéóêåðÝò: Ýíèåí ï ÷þñïò / éåñüò, ïõäÝ ôß ìéí êå÷ñçìÝíïí Åéëåéèõßçò / åñðåôüí ïõäÝ ãõíÞ åðéìßóãåôáé, áëëÜ å `Ñåßçò / ùãýãéïí êáëÝïõóé ëå÷þéïí 'ÁðéäáíÞåò»… (ÊáëëéìÜ÷ïò, ¾ìíïò «Åéò Äßá»)
ÌåôÜöñáóç: «……Ðþò êáëëýôåñá èá ìðïñïýóå êáíåßò íá õìíÞóåé êáôÜ ôéò èõóßåò ôï Äßá ðáñÜ íá ôïí åéðåß èåü, ðÜíôïôå ìÝãá, áéþíéï Üíáêôá, äéþêôç ôùí Ðçëáãüíùí, äéêáóôÞ ôùí åðïõñáíßùí èåþí; Ðþò èá ôïí åîõìíÞóùìåí, ùò Äéêôáßï Þ ùò Ëõêáßïí; Ï íïõò ìïõ åõñßóêåôáé óå ìåãÜëç áìöéâïëßá, äéüôé ôï ãÝíïò ôïõ åßíáé áìöéóâçôÞóéìïí. Ù Äßá, ãéá óÝíá ïé ìåí ëÝãïõí üôé ãåííÞèçêåò óôá Éäáßá üñç! Ù Äßá, ãéá óÝíá ïé äå ëÝíå üôé ãåííÞèçêåò óôçí Áñêáäßá, ðïéïé, ðáôÝñá, ëÝíå øÝìáôá; Ïé ÊñÞôåò åßíáé ðÜíôá øåýôåò êáé äéüôé ôÜöï, ù Üíáêôá, ãéá óÝíá ïé ÊñÞôåò êáôáóêåýáóáí, åóý üìùò äåí áðÝèáíåò äéüôé åóý åßóáé áéþíéïò. ÁëëÜ åóÝíá óå ãÝííçóå ç ÑÝá åéò ôï ÐáññÜóéïí, üðïõ Þôáí Ýíá âïõíü ðïëõóêÝðáóôï ìå èÜìíïõò, ãé áõôü ôï ëüãï ï ôüðïò áõôüò åßíáé éåñüò»…………(ÊáëëéìÜ÷ïõ, «¾ìíïò åéò Äßá» 1 - 15)
ÓÞìåñá ïñéóìÝíïé éó÷õñßæïíôáé üôé ï Ðáõóáíßáò (2ïò áé. ì.×.) áíáöÝñåé ðùò ï Äßáò ãåííÞèçêå êáé áíáôñÜöçêå óôï Ëýêáéïí üñïò ôçò Áñêáäßáò êáé êÜðïéïé Üëëïé üôé ï Ðáõóáíßáò áíáöÝñåé ðùò ï Äßáò ãåííÞèçêå óôçí Éèþìç ôçò Ìåóóçíßá, êÜôé ðïõ åßíáé øåõäÝò, ãéáôß ï Ðáõóáíßáò áíáöÝñåé ìüíï üôé ïé ÁñêÜäåò éó÷õñßæïíôáé ðùò Äßáò áíáôñÜöçêå óôï Ëýêáéïí üñïò ôçò Áñêáäßáò êáé ïé ÌåóóÞíéïé üôé ï Äßáò áíáôñÜöçêå óôçí Éèþìç ôçò Ìåóóçíßáò êáé üëá áõôÜ ôá ëÝåé ï Ðáõóáíßáò êáé ìå êÜðïéá äüóç åéñùíåßáò, åðåéäÞ ïé éó÷õñéóìïß ôùí ÁñêÜäùí óôçñßæïíôáé óôá øåýäç ôïõ Êáëëßìá÷ïõ, êÜôé ðïõ äåí áíáöÝñåé ï Ðáõóáíßáò, üìùò åßíáé ðñüäçëïí, ðñâ: «åí áñéóôåñÜ äå ôïõ éåñïý ôçò Äåóðïßíçò ôï üñïò åóôß ôï Ëýêáéïí: êáëïýóé äå áõôü êáé ¼ëõìðïí êáé ÉåñÜí ãå Ýôåñïé ôùí ÁñêÜäùí êïñõöÞí. ôñáöÞíáé äå ôïí Äßá öáóßí åí ôù üñåé ôïýôù: êáé ÷þñá ôå åóôéí åí ôù Ëõêáßù ÊñçôÝá êáëïõìÝíç--áýôç äå ç ÊñçôÝá åóôßí åî áñéóôåñÜò Áðüëëùíïò Üëóïõò åðßêëçóéí Ðáññáóßïõ--êáé ôçí ÊñÞôçí, Ýíèá ï Êñçôþí Ý÷åé ëüãïò ôñáöÞíáé Äßá, ôï ÷ùñßïí ôïýôï åßíáé êáé ïõ [äéá] ôçí íÞóïí áìöéóâçôïýóéí ïé ÁñêÜäåò. ôáéò Íýìöáéò äå ïíüìáôá, õö’ ùí ôïí Äßá ôñáöÞíáé ëÝãïõóé, ôßèåíôáé Èåéóüáí êáé ÍÝäáí êáé Áãíþ» (Ðáõóáíßáò, ÁñêáäéêÜ, 8 38)
«åò
äå ôçí êïñõöÞí åñ÷ïìÝíù ôçò
Éèþìçò, ç äç Ìåóóçíßïéò åóôßí áêñüðïëéò, ðçãÞ Êëåøýäñá ãßíåôáé, ðÜíôáò ìåí ïõí êáôáñéèìÞóáóèáé êáé ðñïèõìçèÝíôé Üðïñïí, ïðüóïé èÝëïõóé ãåíÝóèáé êáé ôñáöÞíáé
ðáñÜ óößóé Äßá: ìÝôåóôé ä’ ïõí êáé Ìåóóçíßïéò ôïõ ëüãïõ: öáóß ãáñ êáé ïýôïé ôñáöÞíáé ðáñÜ óößóé ôïí èåüí, Éèþìçí äå åßíáé
êáé ÍÝäáí ôáò èñåøáìÝíáò, êåêëÞóèáé äå áðὸ ìåí ôçò
ÍÝäáò
ôïí ðïôáìüí, ôçí äå åôÝñáí ôù üñåé ôçí Éèþìçí
äåäùêÝíáé
ôï üíïìá. ôáýôáò
äå ôáò íýìöáò
ôïí Äßá, êëáðÝíôá
õðü ÊïõñÞôùí äéá ôï åê ôïõ ðáôñüò äåßìá, åíôáýèá ëïýóáé ëÝãïõóé êáé ôï üíïìá åßíáé
ôù ýäáôé áðὸ ôùí ÊïõñÞôùí ôçò
êëïðÞò: öÝñïõóß ôå áíÜ ðÜóáí çìÝñáí ýäùñ áðὸ ôçò ðçãÞò åò ôïõ
Äéüò ôïõ ÉèùìÜôá
ôï éåñüí». (Ðáõóáíßáò, ÌåóóçíéáêÜ 4,
33).
ÓÇÌÁÍÔÉÊÅÓ ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÅÉÓ:
Á) Ï ìýèïò ôïõ èáíÜôïõ ôïõ Äßá äçìéïõñãÞèçêå ëüãù ôïõ áíèñùðüìïñöïõ âïõíïý Ãéïý÷ôá ðïõ âñßóêåôáé êïíôÜ óôçí Êíùóóü
Â) «ÐñõëÝåò» óôïí ¼ìçñï (ÉëéÜäá Ë 11) ïíïìÜæïíôáé ïé ïìÜäåò ðåæþí óå ó÷Ýóç ðñïò ôïõò éððåßò.
Ã) Ãéá ôïí ßäéï ëüãï ðïõ ï Êáëëßìá÷ïò ðáñÜëëáîå ôï ìýèï ôïõ Äßá, ðáñÜëëáîå êáé ôï ìýèï ôçò èåÜò Âñéôüìáñôçò (âëÝðå Êáëëßìá÷ïò «¾ìíïò åéò ¢ñôåìéí») öÝñïíôáò ôï âáóéëéÜ ôùí Êñçôþí Ìßíùá íá èÝëåé íá âéÜóåé ôç èåÜ Âñéôüìáñôç (¢ñôåìç) óôï üñïò Äßêôç ôçò Êõäùíßáò (= óçìåñéíÜ ×áíéÜ) ìå óêïðü íá ìåéþóåé ôïõò Êñçôéêïýò êáé ãéá ôá ïðïßá ï Äéüäùñïò (ÂéâëéïèÞêç 5ç, 77) êáé ï ÓôñÜâùíáò (ÃåùãñáöéêÜ É, IV 12) ôïõ ëÝíå üôé äåí Ý÷åé äßêéï.
Ä) Ç ëÝîç «Éäáßïéóéí ( «Æåý, óå ìåí Éäáßïéóéí åí ïýñåóé öáóß ãåíÝóèáé» = óôß÷ïò 7) åßíáé ðëçèõíôéêïý áñéèìïý, Üñá åäþ áíáöÝñåôáé ç ïñïóåéñÜ Éäáßá üñç (= ÊñçôéêÜ üñç) óôçí ïðïßá áíÞêåé êáé ç Äßêôç êáé ü÷é ôï âïõíü Øçëïñåßôçò, üðùò éó÷õñßæïíôáé ìåñéêïß. Áõôü ãßíåôáé öáíåñü êáé áðü ôï üôé óôï óôß÷ï 4 áðïêáëåß ôï Äßá «Äéêôáßï» êáé óôï óôß÷ï 47 áíáöÝñåé üôé ôï Äßá Ýôñåöáí «áé Äéêôáßáé Ìåëßáé» êëð
Ï ÁÐÏÓÔÏËÏÓ ÐÁÕËÏÓ ÊÁÉ Ï ÓÏÖÏÓ ÅÐÉÌÅÍÉÄÇÓ
Ç öñÜóç «ÊñÞôåò áåß øåýôåò» áíáöÝñåôáé êáé óôçí «Ðñïò Ôßôïí ÅðéóôïëÞ» ôïõ Áðïóôüëïõ Ðáýëïõ (1:12-16), üìùò äåí ôç
ëÝåé ïýôå ï Ôßôïò ïýôå êáé ï Ðáýëïò, áëëÜ Ýíáò ðñïöÞôçò ôùí Êñçôþí. Åéäéêüôåñá
óôçí åðéóôïëÞ ôïõ Ðáõëïõ ðñïò ôïí Ôßôïí
áíáöÝñåé «… Äé’ áõôü óå áöÞêá åéò ôçí ÊñÞôçí, äéá íá óõìðëçñþóåéò üóá ðáñÝëåéøá..». êáé åöéóôÜ ôçí ðñïóï÷Þ ôïõ íá åßíáé ðñïóåêôéêüò óôïõò ÊñÞôåò
ãéáôß õðÜñ÷ïõí ïé Éïõäáßïé øåõôïäéäÜóêáëïé ðïõ ôïõò
Ý÷ïõí êáôáóôÞóåé ìáôáéüäïîïõò êáé êåñäïóêüðïõò, áëëÜ êáé ãéáôß Ýíáò Êñçôéêüò
ìÜíôçò Ý÷åé ðåé ãéá ôïõò ßäéïõò ôïõò ÊñÞôåò ôá åîÞò:
«……Åßðå ôéò åî áõôþí ßäéïò áõôþí ðñïöÞôçò,
ÊñÞôåò áåß øåýóôáé, êáêÜ èçñßá, ãáóôÝñåò áñãáß. Ç ìáñôõñßá áýôç åóôßí
áëçèÞò. Äé' çí áéôßáí Ýëåã÷å áõôïýò áðïôüìùò, ßíá õãéáßíùóéí åí ôç ðßóôåé, ìç ðñïóÝ÷ïíôåò Éïõäáúêïßò ìýèïéò êáé åíôïëáßò áíèñþðùí áðïóôñåöïìÝíùí ôçí áëÞèåéáí…».
(ìåôÜöñáóç: Åßðå êÜðïéïò áðü ôïõò Êñçôéêïýò, ðïõ ôïí Ý÷ïõí ùò ðñïöÞôç
ôïõò, üôé ïé ÊñÞôåò åßíáé ðÜíôïôå
øåýôåò, êáêÜ èçñßá, Üíèñùðïé ðïõ èÝëïõí íá ôñþãïõí ðïëý ÷ùñßò íá åñãÜæïíôáé. Ç ìáñôéñßá áõôÞ åßíáé áëçèÞò….).
Ï Áðüóôïëïò Ðáýëïò äåí ïíïìÜæåé ôïí êñçôéêü ðñïöÞôç ðïõ åßðå
ôá åí ëüãù ëüãéá êáé ðñï áõôïý ðïëëïß õðïèÝôïõí üôé áõôüò åßíáé ï Åðéìåíßäçò. Ï Ðëïýôáñ÷ïò
áíáöÝñåé ãé
áõôüí ôá åîÞò: «ÊÜëåóå ôüôå
(ï Óüëùí ï Áèçíáßïò) ôïí Åðéìåíßäç áðü ôç Öáéóôü ôçò ÊñÞôçò, ðïõ ìåñéêïß ôïí
èåùñïýí Ýíáí áðü ôïõò åðôÜ óïöïýò (áíôß ãéá ôïí Ðåñßáíäñï). Åß÷å ôç öÞìç ðùò
Þôáí áãáðçìÝíïò ôùí èåþí êáé óïöüò óôçí éåñÞ ôÝ÷íç ôçò èåïëçøßáò êáé ôùí
ìõóôçñßùí, ãé áõôü êáé ïé óýã÷ñïíïß ôïõ ðßóôåõáí ðùò
Þôáí ãéïò ôçò íýìöçò ÂëÜóôçò êáé ôïí Ýëåãáí íÝï ÊïõñÞôá,
Ï ÄéïãÝíçò ËáÝñôéïò («Åðéìåíßäçò», Ôüìïò É, 1- 13 êáé 109 – 115) ãéá ôïí Åðéìåíßäåé
áíáöÝñåé ïìïßùò üôé èåùñïýíôáí Ýíáò áðü ôïõò 11 óïöïýò ôçò áñ÷áßáò ÅëëÜäáò êáé
åðßóçò üôé ïé ÊñÞôåò êáé ïé ÓðáñôéÜôåò ôéìïýóáí ôïí Åðéìåíßäç ãéá ôéò ìáíôéêÝò ôïõ
éêáíüôçôåò (åß÷å ðñïâëÝøåé êáé ôçí Þôôá ôùí Óðáñôéáôþí áðü ôïõò ÁñêÜäåò) êáé ïé Áèçíáßïé, åðåéäÞ Ýêáíå êáèáñìü
êáé éåñü óôçí ðüëç ôïõò êáé ãéáôß âïÞèçóå ôï Óüëùíá íá åêìéíùßóåé
ôç íïìïèåóßá ôùí Áèçíáßùí ê.á.
Ó÷åôéêÜ ìå ôçí áéôßá ðïõ ï Åðéìåíßäçò åßðå ôç öñÜóç «Êñçôåò áåß øåýôåò….», áí êáé Êñçôéêüò, õðïëïãßæåôáé üôé ôçí åßðå åßôå áðü ãéá ôïí ßäéï ëüãï ðïõ ôçí åßðå êáé ï Êáëëßìá÷ïò, áöïý êé áõôüò Þôáí öáíáôéêüò ôçò Èñçóêåßáò ôùí Ïëýìðéùí èåþí êáé ìÜëéóôá êáèáñôÞò. ÁðëÜ áõôüò ôçí åßðå, áí ôçí åßðå, ùò óüöéóìá, ôï ëåãüìåíï ðáñÜäïîï ôïõ Åðéìåíßäç: Ï Åðéìåíßäçò åßðå «ÊñÞôåò áåßò øåýôåò» = üëïé ïé ÊñÞôåò åßíáé øåýôåò êáé áöïý ï Åðéìåíßäçò åßíáé Êñçôéêüò, Üñá ï Åðéìåíßäçò ëÝåé øÝìáôá, Üñá ïé ÊñÞôåò ëÝíå ôçí áëÞèåéá. ¼ìùò áöïý ï Åðéìåíßäçò ëÝåé ôçí áëÞèåéá, Üñá ïé ÊñÞôåò åßíáé øåýôåò ê.ï.ê. ÐÜíôùò óôï âéâëßï «Åðéìåíßäçò» ôïõ ÄéïãÝíç ËáÝñôéïõ äåí áíáöÝñåôáé ïýôå ç åí ëüãù öñÜóç ïýôå ôï åí ëüãù óüöéóìá.
ÔÏ ØÅÕÄÏÓ ÐÏÕ ËÅÃÅÔÁÉ ÃÉÁ ÔÏÍ ÉÄÏÌÅÍÅÁ
Ìåñéêïß ëÝíå üôé ç öñÜóç «ÊñÞôåò áåß øåýóôáé» åéðþèçêå áðü ôç ìÜãéóóá ÌÞäåéá êáé áõôü åî áéôßáò ôïõ ÉäïìåíÝá, êáèþò éóôïñåß ï Ðôïëåìáßïò ï ×Ýííïò, êÜôé ðïõ äåí åßíáé óùóôü, ãéáôß ï ×Ýííïò Ýæçóå ôï 2ï áé. ì.×. (ëÝåé âåâáéá üôé ôï ãåãïíüò ôï éóôïñåß ï Áèçíüäùñïò ï ÅñåôñéÝõò ðïõ åßíáé Üãíùóôï ðüôå åæçóå, üìùò äåí åßíáé êáé ðïëý áñ÷áßïò óõããñáöÝáò) êáé ðñéí áðü áõôüí ôï åß÷å ðåé áöåíüò ï Êáëëßìá÷ïò ï Êõñçíáßïò (4ïò áé. ð.×.) , Üñá ï ×Ýííïò áíôÝãñáøå ôïí Êáëëßìá÷ï êáé áöåôÝñïõ Ýíáò Êñçôéêüò ìÜíôçò (ßóùò ï Åðéìåíßäçò, 7ïò áé. ð.×.), üðùò åßäáìå ðéï ðñéí íá ìáò ðëçñïöïñåß ï Áðüóôïëïò Ðáýëïò (1ï áé. ì.÷.). ÓõãêåêñéìÝíá ï ìõèïãñÜöïò Ðôïëåìáßïò, ï åðïíïìáæüìåíïò ×Ýííïò Þ ×Þííïò ï Áëåîáíäñåýò, ãéïò ôïõ Çöáéóôßùíïò, óôï «Ðåñß ôçò åéò ðïëõìÜèåéáí êïéíÞò éóôïñßáò» (Bibliothèque de Photius 190. Ptolémée Chennus, Nouvelle Histoire), áíáöÝñåé üôé ï ÉäïìåíÝáò (= ï åããïíüò ôïõ Ìßíùá êáé áñ÷çãüò ôùí Êñçôþí óôçí åêóôñáôåßá ôçò Ôñïßáò) óå äéáãùíéóìü ïìïñöéÜò áíÜìåóá óôç èåÜ ÈÝôéäá (ìçôÝñá ôïõ Á÷éëëÝá) êáé ôç ìÜãéóóá ÌÞäåéá, óôïí ïðïßï Þôáí êñéôÞò, áíÝäåéîå ùñáéüôåñç ôç ÈÝôéäá. Ôüôå, üðùò, ëÝåé, éóôïñåß ï éóôïñéïãñÜöïò Áèçíüäùñïò ï Åñåôñéåýò, ç ÌÞäåéá ïñãßóôçêå êáé åßðå: ÊñÞôåò áåß øåýóôáé («ÌÞäåéáí ä´ὀñãéóèåῖóáí åἰðåῖí Êñῆôåò ἀåß øåῦóôáé») êáé ìÜëéóôá ἡ ÌÞäåéá êáôáñÜóôçêå ôïí ÉäïìåíÝá íá ìçí ðåé ðïôÝ áëÞèåéá, áöïý äåí åßðå êáé ôçí áëÞèåéá óôï äéáãùíéóìü áõôü: «Ὡò Ἀèçíόäùñïò ὁ Ἐñåôñéåὺò ἐí ὀãäόῳ ὑðïìíçìάôùí öçóὶ Èέôéí êáὶ Ìήäåéáí ἐñίóáé ðåñὶ êάëëïõò ἐí Èåóóáëίᾳ, êáὶ êñéôὴí ãåíέóèáé Ἰäïìåíέá, êáὶ ðñïóíåῖìáé Èέôéäé ôὴí íίêçí, Ìήäåéáí ä´ ὀñãéóèåῖóáí åἰðåῖí Êñῆôåò ἀåὶ øåῦóôáé, êáὶ ἐðáñάóáóèáé áὐôῷ ìçäέðïôå ἀëήèåéáí åἰðåῖí, ὥóðåñ ἐðὶ ôῆò êñίóåùò ἐðïίçóå· êáὶ ἐê ôïύôïõ öçóὶ ôïὺò Êñῆôáò øåύóôáò íïìéóèῆíáé. Ðáñáôίèåôáé äὲ ἱóôïñïῦíôá ôïῦôï ὁ Ἀèçíόäùñïò Ἀíôίï÷ïí ἐí äåõôέñῳ ôῶí êáôὰ ðόëéí ìõèéêῶí». (Bibliothèque de Photius 190. Ptolémée Chennus, Nouvelle Histoire).
Ôï ëåîéêü Óïõßäá áíáöÝñåé êáé üôé: “Êñçôßæåéí ôï øåýóåóèáé. Éäïìåíåýò ãáñ åðéôñáðåßò ôïí õðü ôùí ëáöýñùí ÷áëêüí äéáíåßìáé, ôïí Üñéóôïí áõôþ åîåßëåôï. Êáé Ýôåñá ðáñïéìßá «êñçôßæåéí ðñïò ÊñÞôáò», åðåéäÞ øåýóôåò êáé áðáôåþíåò åéóß’ (Suidae lexicon ex recogn. I. Bekker)
ÖõóéêÜ åäþ äåí Ý÷ïõìå øåõäïëïãßá åê ìÝñïõò ôïõ ÉäïìåíÝá, áëëÜ åê ìÝñïõò ôùí ùò Üíù óõããñáöÝùí, áöïý ï ¼ìçñïò äåí áíáöÝñåé ôÝôïéá ãåãïíüôá. ¸ðåéôá êáé áí áêüìç ï äéáãùíéóìüò ïìïñöéÜò Þôáí ãåãïíüò, åäþ ßóùò (êáé ëÝìå ßóùò, ãéáôß óõíÞèùò üëïé ïé ÷áìÝíïé ëÝíå üôé áäéêÞèçêáí ) Ý÷ïõìå ü÷é øåõôéÜ, áëëÜ ìåñïëçøßá õðÝñ öõóéïëïãéêÞò ãõíáéêüò êáé ü÷é õðÝñ ìÜãéóóáò, êÜôé üðùò êÜíïõí óÞìåñá üëïé ïé ëïãéêïß êñéôÝò êáé ü÷é ïé ìáãåìÝíïé. ÌÜëéóôá óÞìåñá ðáñÜëëçëá êÜíïõí êáé ôåóô åîõðíÜäáò êëð.
Ï åêðáéäåõôéêüò Â. ÄåñìéôæÜêçò óå Üñèñï ôïõ óôçí åöçìåñßäá «ÁÍÁÔÏËÇ» (ö. 21-6-2013) éó÷õñßæåôáé üôé ç óçìåñéíÞ ìáò èñçóêåßá, ç ÷ñéóôéáíéêÞ, äéäÜóêåé ôéò áíèñùðïèõóßåò ìå ôç èõóßá ôïõ ÁâñáÜì ê.á. Åðßóçò ï ßäéïò óå Üñèñï ôïõ óôçí åöçìåñßäá «ÁÍÁÔÏËÇ» (ö. 23-8-2013) ðáñáèÝôåé ôá ðéï êÜôù ðáñáäåßãìáôá õðïôßèåôáé áíèñùðïèõóéþí, ãéá íá ðåßóåé ðùò êáé ïé Áñ÷áßïé ¸ëëçíåò ôåëïýóáí êáé ìÜëéóôá åèéìïôõðéêÜ áíèñùðïèõóßåò:
1) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: «Äåí õðÜñ÷åé ëïéðüí áìöéâïëßá ãéá ôçí áðáñÜäåêôç ôÝëåóç áíèñùðïèõóéþí üðùò Üëëùóôå äéäÜóêåé êáé ç èñçóêåßá, âëÝðå ÁâñáÜì èõóßá áðü ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç», êÜôé ðïõ åßíáé øåõäÝò, ãéáôß: á) Óôï ×ñéóôéáíéóìü áðáãïñåýïíôáé ðáíôåëþò ïé öüíïé, Üñá êáé ïé áíèñùðïèõóßåò - ìéá áðü ôéò äÝêá åíôïëÝò ðïõ ï Èåüò Ýäùóå óôï ÌùõóÞ ëÝåé: «Ïõ öïíåýóåéò» (¸îïäïò 20:13), â) ÊáíÝíáò óõããñáöÝáò, áñ÷áßïò êáé íÝïò, äå áíáöÝñåé üôé åßäå Þ ðáñáêïëïýèçóå áíèñùðïèõóßá ðïõ ôÝëåóå ÷ñéóôéáíüò, ã) Ç èõóßá ôïõ ÉóáÜê áðü ôïí ÁâñáÜì áöåíüò äåí äéäÜóêåé ôçí ôÝëåóç áíèñùðïèõóéþí, áëëÜ ôç äïêéìáóßá êáé áöåôÝñïõ äåí Ýãéíå ðïôÝ. Ãéá íá äïêéìÜóåé ï Èåüò ôçí ðßóôç ôïõ ÁâñáÜì, ôïí äéÝôáîå íá óöÜîåé ôï ðáéäß ôïõ, ôïí ÉóáÜê, êáé íá ôïõ ôï ðñïóöÝñåé èõóßá, üìùò ôçí ôåëåõôáßá óôéãìÞ Üããåëïò Êõñßïõ óõãêñÜôçóå ôï ÷Ýñé ôïõ ÁâñáÜì êáé ôïí äéÝôáîå íá óöÜîåé êáé íá èõóéÜóåé Ýíá êñéÜñé.
2) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: << ¹ôáí Þ äåí Þôáí áíèñùðïèõóßá ï öüñïò ôùí Áèçíáßùí óôï Ìßíùá; Óáò õðåíèõìßæù üôé ìåôÜ ôç äïëïöïíßá ôïõ Áíäñüãåù áðü ôïõò Áèçíáßïõò êáé ôïõò Ìåãáñåßò, ï Ìßíùáò ðáñáêÜëåóå ôïí ðáôÝñá ôïõ Äßá íá ôéìùñÞóåé áõôüò ôïõò Áèçíáßïõò. Ôüôå Ýðåóå óôçí ÁèÞíá ëïéìüò. Ïé Áèçíáßïé, ãéá íá ëõôñùèïýí, èõóßáóáí ðÜíù óôïí ôÜöï ôïõ Êýêëùðá Ãåñáßóôç ôéò êüñåò ôïõ Õáêßíèïõ.….>>, êÜôé ðïõ åßíáé øåõäÝò, ðáñáðïßçóç ùò ðñïò ôéò áíèñùðïèõóßåò, ãéáôß êáíÝíáò áñ÷áßïò óõããñáöÝáò äåí áíáöÝñåé êÜôé ôÝôïéï. ¸ðåéôá êáé áí áêüìç êÜðïéïò áñ÷áßïò óõããñáöÝáò ôï áíÝöåñå , åäþ, üðùò èá äïýìå ðéï êÜôù, äåí Ý÷ïõìå ðñáãìáôéêÜ ãåãïíüôá, áëëÜ öáíôáóôéêÜ, èåáôñéêÜ, áöïý ï ÐëÜôùí («Ìßíùò», 318 – 321), ï Ðëïýôáñ÷ïò (Èçóåýò, 18) ê.á. áíáöÝñïõí üôé ï ìýèïò ôïõ Ìßíùá ìå ôï Ìéíþôáõñï êëð äåí åßíáé ðñáãìáôéêü ãåãïíüò, áëëÜ ìéá äéáêùìþäçóç ôïõ Ìßíùá áðü ôïõò Áôôéêïýò èåáôñéêïýò óõããñáöåßò, åðåéäÞ êáôÝëáâå ôçí ÁèÞíá êáé ôïõò åðÝâáëå öüñïõò, üôáí ïé Áèçíáßïé áèëçôÝò äïëïöüíçóáí óôá ÐáíáèÞíáéá ôï ãéï ôïõ Áíäñüãåù.
3) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: <<Óôçí åðéóôñïöÞ áðü ôïí ðüëåìï ôçò Ôñïßáò, ï ÉäïìåíÝáò èõóßáóå ôï ãéï ôïõ>>, êÜôé ðïõ åßíáé øåõäÝò, ãéáôß ï ¼ìçñïò äåí áíáöÝñåé êÜôé ôÝôïéï êáé ï Âéñãßëéïò (III, 400) áíáöÝñåé ôá åîÞò: «ÅðéóôñÝöïíôáò ï ÉäïìåíÝáò áðü ôïí ðüëåìï, ôï ðëïßï ôïõ Ýðåóå óå èýåëëá. Ï ÉäïìåíÝáò ôüôå ïñêßóôçêå óôï èåü Ðïóåéäþíá üôé, áí Ýöôáíå æùíôáíüò óôçí ðáôñßäá, èá èõóßáæå óôï èåü üðïéï æùíôáíü ïí áíôßêñéæå ðñþôï. ¼ôáí ãýñéóå üìùò, ï ðñþôïò ðïõ áíôßêñéóå Þôáí ï ãéïò ôïõ. Áñíïýìåíïò íá ôïí èõóéÜóåé, ðñïêÜëåóå ôçí ïñãÞ ôùí èåþí, ðïõ Ýóôåéëáí ëïéìü óôç ÷þñá êé Ýôóé ïé êÜôïéêïé áðïöÜóéóáí íá ôïí åîïñßóïõí. Ïìïßùò óôçí üðåñá «ÉäïìåíÝáò» (Idomeneo, Re di Creta) ôïõ Ìüôóáñô, ðïõ åßíáé åìðíåõóìÝíç áðü ôï Âéñãßëéï, áíáöÝñåôáé üôé ï ÉäïìåíÝáò äå èõóéÜæåé ôåëéêÜ ôï ãéï ôïõ ÉäÜìáíèõ, áëëÜ ôïí ÷ñÞæåé âáóéëéÜ ôçò ÊñÞôçò óôç èÝóç ôïõ êáé ôïí ðáíôñåýåé ìå ôçí ºëéá, ôç óêëÜâá êáé êüñç ôïõ âáóéëéÜ ôçò Ôñïßáò Ðñßáìïõ.
4) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: << Ï ÷ïñüò ôïõ Æáëüããïõ, ôï ïëïêáýôùìá ôïõ Áñêáäßïõ, ç ¸îïäïò ôïõ Ìåóïëïããßïõ êáé ç èõóßá ôïõ ÓáìïõÞë óôï Êïýãêé - Ýãêõñç ìáñôõñßá ãéá ôçí áõôïèõóßá -áíèñùðïèõóßá>>. Ùóôüóï åäþ äåí Ý÷ïõìå áíèñùðïèõóßåò ìå ôçí êõñöéïëåêôéêÞ Ýííïéá ôïõ üñïõ, äçë. óöÜîéìï ðñïóöïñÜò óå êÜðïéï èåü, áëëÜ ðñÜîåéò áðåëðéóßáò ëüãù óôÝñçóçò ôçò Åëåõèåñßáò êëð, Üñá áõôïêôïíéêÜ åãêëÞìáôá ðïõ ðñïêÜëåóáí ïé Ôïýñêïé. ‘¢ëëï èõóßá (= óöÜîéìï üíôïò óå âùìü áðü êÜðïéï Üëëï ãéá ÷Üñç êÜðïéïõ èåïý êëð) êáé Üëëï áõôïèõóßá (= ðñÜîç áðåëðéóßáò Þ áõôïêôïíßá ãéá êÜðïéá éäáíéêÜ).
5) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: << Äåí ðáñáëåßðù íá óáò áíáöÝñù êáé ôç èõóßá ôùí Ôñþùí óôçí ôáöÞ ôïõ Ðáôñüêëïõ……>>, êÜôé øåõäÝò, ãéáôß ï ¼ìçñïò (ÉëéÜäá, Ø´175-176) äåí áíáöÝñåé êÜôé ôÝôïéï, áëëÜ üôé ï Á÷éëëÝáò, Ý÷ïíôáò ðÜèåé ðáñáëïãéóìü áð᾿ ôï öüíï ôïõ ößëïõ ôïõ Ðáôñüêëïõ ðñïÝâç óôç óöáãÞ 12 áé÷ìáëþôùí Ôñþùí, êáèþò êáé 2 óêõëéþí êáé 4 áëüãùí, ñß÷íïíôáò ôá ðôþìáôÜ ôïõò óôç öùôéÜ ðïõ êáéãüôáí ï ÐÜôñïêëïò êáé ëÝãïíôáò «×áßñå ìïõ, ù ÐÜôñïêëå, êáé áõôïý ðïõ åõñßóêåóáé óôïí ¢äç üôé üëá üóá óïõ’ôáîá ôá ôåëåéþíù ôþñá. Áãüñéá 12 ëáìðñÜ ôùí áíäñåéùìÝíùí Ôñþùí ôï ðõñ ôá ôñþåé üëá ìå óå, êáé ôïõ ðõñüò äå äßäù ôñïöÞ ôïí ¸êôïñá ôïõ ÐñéÜìïõ, áëëÜ ôùí óêýëùí.». ÅðïìÝíùò åäþ äåí Ý÷ïõìå áíèñùðïèõóßá, áëëÜ áðëÜ öüíïõò åêäßêçóçò. Ï ëüãïò ðïõ ï Á÷éëëÝáò Ýóöáîå ôá Üëïãá êáé ôïõò óêýëïõò Þôáí ãéá íá ðÜñåé ôï ëßðïò ôïõò, åðåéäÞ ôüôå Ýâáæáí ôïõò íåêñïýò ðÜíù óå Ýíá óùñü îýëá, ôïõò Üëåéöáí ìå ëßðïò êáé Ýêáéáí ôéò óÜñêåò. ÌåôÜ Ýóâçíáí ôç öùôéÜ ìå êñáóß, ìÜæåõáí ôá êüêáëá êáé ôá Ýâáæáí ìÝóá óå ìéá óôÜìíá ìå îýãêé áðü æþá ðïõ ôçí ôïðïèåôïýóáí ìÝóá óå ôÜöï. Õðåíèõìßæåôáé üôé ï ÐëÜôùí (Ìßíùò), ï Ðëïýôáñ÷ïò (Óüëùí) ê.á. áíáöÝñïõí üôé ìåôÜ ôçí åîÜðëùóç ôùí Ìéíùéêþí Íüìùí óå üëïõò ôïõò ¸ëëçíåò áðáãïñåõôÞêáí ôá âÜñâáñá Ýèéìá óôéò ôåëåôÝò, üðùò ôï êáýóéìï ôùí íåêñþí ê.á.
ÓáñêïöÜãïò Canakkale, êïíôÜ óôçí Ôñïßá 500 ð.×.
ìå ôç Èõóßá ôçò ÐïëõîÝíçò (Canakkale, Archaeological Museum) |
6) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: «Ï Ðñùôåóßëáïò èõóéÜóôçêå»…. , êÜôé åðßóçò øåõäÝò, ãéáôß ï Ðñùôåóßëáïò Þôáí ï ðñþôïò ðïõ óêïôþèçêå óôïí Ôñùéêü Ðüëåìï, åß÷å äïèåß ÷ñçóìüò üôé ï ðñþôïò ðïõ èá Ýâãáéíå áðü ôá ðëïßá êáôÜ ôçí Üöéîç ôïõ óôüëïõ óôçí Ôñïßá èá óêïôùíüôáí êáé ï Ðñùôåóßëáïò äÝ÷èçêå íá âãåé áõôüò ðñþôïò ãíùñßæïíôáò ôï óõãêåêñéìÝíï ÷ñçóìü. ÌÜëéóôá êáôÜ ôç ìåôáãåíÝóôåñç ðáñÜäïóç ôï áñ÷éêü ôïõ üíïìá Þôáí Éüëáïò êáé ãéá ôçí «áêñáßá» ôïõ áõôÞ ðñïèõìßá ìåôïíïìÜóèçêå «Ðñùôåóßëáïò».
7) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: «Ôï Ýèéìï – ðñÜîç ôçò èõóßáò áíèñþðùí óôï èåü åß÷å åðéêñáôÞóåé ãéá ðïëëÝò ÷éëéÜäåò ÷ñüíéá óå üëåò ôéò áñ÷áßåò öõóéêÝò èñçóêåßåò. Åéäùëïëáôñßá, ðïëõèåÀá, ôïôåìéóìü, öåôé÷éóìü, äùäåêÜèåï ôïõ áñ÷áßïõ åëëçíéêïý êáé ñùìáúêïý êüóìïõ», êÜôé ðïõ åßíáé êáé áõèáßñåôï êáé øåõäÝò ãéá ôïõò ¸ëëçíåò êáé ×ñéóôéáíïýò, ãéáôß:
á) Ï ÐëÜôùí («Ìßíùò, 315») ãñÜöåé üôé ïé Áñ÷áßïé ¸ëëçíåò äåí ôåëïýóáí áíèñùðïèõóßåò, üðùò ïé Êáñ÷çäüíéïé, ãéáôß áõôü ïé âÜñâáñïé ôï èåùñïýóáí «üóéïí» êáé ïé ¸ëëçíåò «áíüóéïí, äçë. ìç óýìöùíï ìå ôá éåñÜ êáé üóéá ôçò öõëÞò ôïõò, ôçò èñçóêåßáò ôïõò, ðëçí ìüíï ïé êÜôïéêïé ôçò Ëõêáßáò êáé ïé áðüãïíïé ôïõ ÁèÜìáíôá, ðïõ áõôïß êÜíïõí èõóßåò, üìùò ü÷é üìïéåò, áëëÜ ðáñüìïéåò ìå ôïõò âÜñâáñïõò, ðñâ: <<åðåß áõôßêá çìßí ìåí ïõ íüìïò åóôßí áíèñþðïõò èýåéí áëë' áíüóéïí, Êáñ÷çäüíéïé äå èýïõóéí ùò üóéïí ïí êáé íüìéìïí áõôïßò …… >> Áðü ôïõò áñ÷áßïõò åõñùðáßïõò óõããñáöåßò ìáèáßíïõìå üôé âÜñâáñïé ðïõ ôåëïýóáí áíèñùðïèõóßåò Þóáí ïé Êáñ÷çäüíéïé, ïé ÊÝëôåò ê.á.
â) Óôï ×ñéóôéáíéóìü ìéá áðü ôéò 12 åíôïëÝò áíáöÝñåé «Ïõ öïíåýóåéò» (¸îïäïò 20:13), Üñá åêåß áðáãïñåýïíôáé êáé ïé áíèñùðïèõóßåò.
ã) ¢ëëï ìýèïò êáé Üëëï éóôïñßá. ÖõóéêÜ ïé áíèñùðïèõóßåò ðïõ áíáöÝñïõí ïé ìýèïé: ËõêÜïíá, ÔÜíôáëïõ, ÐïëõîÝíçò, ÉöéãÝíåéáò ê.á., äåí åßíáé ðñáãìáôéêÝò, áëëÜ öáíôáóôéêÝò, üðùò èá äïýìå ðéï êÜôù, êáé áõôü ãéá ôéò áíÜãêåò ôçò áñ÷áßáò ëïãïôå÷íßáò (ðïßçóçò êáé èåÜôñïõ), áëëÜ êáé ôçò çèïðëáóßáò, äçë. ãéá íá äåßîïõí ïé óõããñáöåßò ôïõò áöåíüò óå ôé âáèìü öéëïðáôñßáò, ãåííáéüôçôáò êëð Ýöôáóáí ìåñéêïß Þ áíôßèåôá ðïý ïäçãïýí ïé áóåâåßò åíÝñãåéåò, ïé ðüëåìïé, ôá ìßóç êáé ôá ðÜèç, êáèþò êáé ïé êáôÜñåò. Ãéá íá äåßîïõí üôé ïé áíèñùðïèõóßåò äåí åßíáé êÜôé êáëü, åßíáé öüíïò êáé áõôüò ðïõ ôéò êÜíåé ôéìùñåßôáé áêüìç êáé áðü ôï èåü êáé ìÜëéóôá ìå âáñéÜ ôéìùñßá. Õðåíèõìßæåôáé üôé óå üëåò ôéò ðåñéðôþóåéò áíèñùðïèõóéþí ðïõ áíáöÝñåé ç ÅëëçíéêÞ Ìõèïëïãßá áõôïß ðïõ ôéò Ýêáíáí öÝñïíôáé íá ôéìùñïýíôáé áðü ôï èåü åßôå ìå èáíáôéêÞ åêôÝëåóç åßôå ìå áéþíéá âáóáíéóôÞñéá, Ï èåüò Äßáò ð.÷. ôéìþñçóå ôï ËõêÜïíá ìå ìåôåíóÜñêùóÞ ôïõ óå ëýêï, åðåéäÞ ôïõ èõóßáóå âñÝöïò, åðßóçò óêüôùóå ìå êåñáõíü ôïí ÔÜíôáëï êáé óôç óõíÝ÷åéá ôïí ôïðïèÝôçóå óå ìÝñïò ôïõ ¢äç ðïõ íá âáóáíßæåôáé áéþíéá, åðåéäÞ ðáñÝèåóå ãåýìá ìå áíèñþðéíï êñÝáò óôïõò èåïýò óôç Öñõãßá ê.á.
ä) Áí ïé áíèñùðïèõóßåò ðáëéÜ Þôáí Ýèéìï, ôüôå èá
èåùñïýíôáí êÜôé üóéï, äçë. óýìöùíá ìå ôá éåñÜ ôçò öõëÞò êáé åðïìÝíùò ïé áñ÷áßïé
óõããñáöåßò èá ôï áíÝöåñáí êáé äå èá
áíÝöåñáí ïé ìýèïé üôé ïé èåïß ôéìþñçóáí ìå âáñéÝò ðïéíÝò, áðü èáíÜôùóç Ýùò
áéþíéá âáóáíéóôÞñéá, áõôïýò ðïõ ôéò Ýêáíáí, üðùò åßäáìå ðéï ðñéí.
8) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: «¼óïé áðïäÝ÷ïíôáé ôïõò ìýèïõò ôïõ Äßá êáé ôçò Åõñþðçò, ôïõ Ìßíùá êáé ôçò ÐáóéöÜçò, ôïõ ÈçóÝá êáé ôçò ÁñéÜäíçò, ôïõ ÔÜíôáëïõ êáé ôïõ ËõêÜïíá, ôçò Ôñïßáò êáé ôùí Ìõêçíþí, ëïãéêü åßíáé íá áðïäå÷ôïýí êáé ôçí áíèñùðïèõóßá ôçò ÉöéãÝíåéáò, ôçò ÐïëõîÝíçò….. «Ç ÐïëõîÝíç Þôáí ðñüóùðï õðáñêôü. Ôç èõóßá ôçò ÐïëõîÝíçò âñßóêïõìå áðåéêïíéóìÝíç óå íïìßóìáôá êáé óå áããåßá. ….»,.Ùóôüóï Üëëï ìýèïò êáé Üëëï éóôïñßá. Ï ìýèïò åßíáé äéÞãçóç öáíôáóôéêþí ãåãïíüôùí êáé ü÷é ðñáãìáôéêþí, åíþ ç éóôïñßá ðñáãìáôéêþí : «Ï ìýèïò åßôå ðçãÜæåé åê ôùí êõêëßùí Þ Üëëùí åðéêþí óõíèÝóåùí êáé ëáúêþí èñýëùí åßôå êáèüëïõ õðü ôïõ ðïéçôïý, äéá ôçò åíôÝ÷íïõ áíáðôýîåùò ðåñéâÜëëåôáé ôï ó÷Þìá ôçò áëçèïöÜíåéáò êáé ôçí áîéïðéóôßáí éóôïñéêÞò ðñáãìáôéêüôçôáò ìåôïõóéùìÝíçò åéò ðïßçóéí.» (Ìßíùò ÊïêïëÜêçò, êáèçãçôÞò Ðáíåðéóôçìßïõ Áèçíþí). ¢ëëùóôå, áí ç ìõèïëïãßá (ôï óýíïëï ôùí ìõèéêþí ðáñáäüóåùí) Þôáí ôï áõôü ìå ôçí éóôïñßá, äå èá Þôáí óå ÷ñÞóç ç ìéá áðü ôéò äõï ëÝîåéò. ¼ëåò ïé åëëçíéêÝò áíèñùðïèõóßåò: ËõêÜíïíá, ÔÜíôáëïõ, ÐïëõîÝíçò êëð äåí åßíáé éóôïñéêÝò êáôáãñáöÝò, áëëÜ åßôå ìýèïé (ëáúêÝò ðáñáäüóåéò, èñýëïé) åßôå èåáôñéêÜ Ýñãá. Ãéá ðáñÜäåéãìá ï ËõêÜùí åßíáé ïìþíõìç ôñáãùäßá ôïõ ÎåíïêëÞ, ç èõóßá ôçò ÉöéãÝíåéáòêáé ðïëõîÝíçò ôïõ Åõñéðßäç ê.á.
Êáé ôï üôé üëåò ïé áñ÷áßåò áíèñùðïèõóßåò: ÁâñáÜì , ËõêÜïíá, ÔÜíôáëïõ, ÉöéãÝíåéáò, ÐïëõîÝíçò êëð äåí åßíáé ðñáãìáôéêÜ ãåãïíüôá, áëëÜ ìõèéêÜ, öáíôáóôéêÜ êáé ãéá ëüãïõò çèïðëáóßáò, åßíáé êÜôé ðïõ:
á) Öáßíåôáé åßôå áðü ôá ðñüóùðá ðïõ ëáìâÜíïõí ìÝñïò ó’ áõôÝò, áöïý åêåß Üëëá åßíáé Üíèñùðïé êáé Üëëá èåïß, åßôå ãéáôß åêåß ãßíåôáé ëüãïò ãéá ðñÜîåéò ìåôáîý èåþí êáé áíèñþðùí êáé óå ôüðïõò ðïõ Üëëïé âñßóêïíôáé óôç ãç êáé Üëëïé óôïí ¢äç ê.á., êÜôé áäýíáôïí íá åßíáé ðñáãìáôéêü. Õðåíèõìßæåôáé üôé óôéò ÔñùÜäåò ôïõ Åõñéðßäç, üðïõ áíáöÝñåôáé ç óöáãÞ ôçò ÐïëõîÝíçò, ôá ðñüóùðá ôïõ Ýñãïõ åßíáé ï èåüò Ðïóåéäþíáò, ç èåÜ ÁèçíÜ, ç ÅêÜâç êáé ç êüñç ôçò ÐïëõîÝíç, Ýíá öÜíôáóìá ðïõ óõíïìéëåß ìå áíèñþðïõò ê.á. êáé óôçí ÉöéãÝíåéá Åí Áõëßäé ôïõ Åõñéðßäç üôé ç ÉöéãÝíåéá óþèçêå áðü ôç óöáãÞ ìå ôçí ðáñÝìâáóç ôçò èåÜò ¢ñôåìçò, Üñá åäþ áíáöÝñïíôáé ãåãïíüôá ðïõ åßíáé áäýíáôïí íá åßíáé ðñáãìáôéêÜ, áëëÜ ìõèéêÜ ìå ðïëëÜ ìçíýìáôá çèïðëáóôéêÜ. Ïìïßùò óôï ìýèï ôïõ ËõêÜïíá áíáöÝñåôáé ðùò ï ËõêÜïíáò ðáñÝèåóå ãåýìá óôï èåü Äßá èõóéÜæïíôáò âñÝöïò êáé ãé áõôü ôïí ìåôåíóÜñêùóå óå ëýêï êáé óôï ìýèï ôïõ ÔÜíôáëïõ üôé ï åí ëüãù ðáñÝèåóå ãåýìá áíèñþðéíïõ êñÝáôïò óôïõò èåïýò êáé ãé áõôü ï Äßáò ôïí óêüôùóå ìå ôïí êåñáõíü ôïõ, Üñá êáé åäþ áíáöÝñïíôáé ãåãïíüôá ðïõ åßíáé öáíåñü üôé åßíáé áäýíáôïí íá Ýãéíáí, áëëÜ üôé Ý÷ïõìå äéçãÞóåéò ãåãïíüôùí ìå çèïðëáóôéêü ðåñéå÷üìåíï. Ïìïßùò óôï Ýñãï ôïõ Åõñéðßäç «Çñáêëåßäáé», ôá ðáéäéÜ ôïõ ÇñáêëÞ êáôáäéþêïíôáé áðü ôïí âáóéëéÜ ôùí Ìõêçíþí ÅõñõóèÝá, åðåéäÞ öïâÜôáé üôé èá ôïõ ðÜñïõí ôï èñüíï êáé æçôïýí ôç óùôçñßá óôçí ÁèÞíá. Ï ÅõñõóèÝáò, åðåéäÞ äåí ôïõ ðáñáäßäïõí ïé Áèçíáßïé ôá ðáéäéÜ, ôïõò êçñýóóåé ôïí ðüëåìï. Ç êüñç ôïõ ÇñáêëÞ, Ìáêáñßá, äÝ÷åôáé íá èõóéáóôåß, ãéá íá åêðëçñùèåß ï ÷ñçóìüò, ðïý Ýëåãå üôé ïé Áèçíáßïé èá íéêÞóïõí åÜí ìßá íåáñÞ êïðÝëá äå÷èåß íá ðåèÜíåé êëð. Ùóôüóï ï ÇñáêëÞò , ùò ãíùóôüí, Þôáí çìßèåïò, ãéïò ôïõ Äßá êáé ôçò ÁëêìÞíçò, Üñá åßíáé ðñüóùðï ìç õðáñêôü, áëëÜ ìõèéêü, Üñá åäþ Ý÷ïõìå çèéêïðëáóôéêü ìõèéóôüñçìá ðåñß öéëïðáôñßáò. Ôï áõôü óõìâáßíåé êáé ìå ôïõò Üëëïõò ìýèïõò.
â) Ìáò ôï ëÝíå ïé áñ÷áßïé óõããñáöåßò. ÁíáôñÝ÷ïíôáò ð.÷. óôïí ÐëÜôùíá âëÝðïõìå íá áíáöÝñåé ðùò ï ìýèïò ôïõ Ìßíùá, äçëáäÞ ó÷åôéêÜ áõôÜ ðïõ ëÝãïíôáé ìå ôï Ìéíþôáõñï ðïõ Ýôñùãå ôá ðáéäéÜ ôùí Áèçíáßùí êëð, äåí åßíáé ðñáãìáôéêü ãåãïíüò, áëëÜ ìéá äéáêùìþäçóç ôïõ Ìßíùá áðü ôïõò Áèçíáßïõò èåáôñéêïýò óõããñáöåßò, åðåéäÞ ï Ìßíùáò êáôÝëáâå ôçí ðüëç ôïõò êáé åðÝâáëå óôïõò Áèçíáßïõò öüñïõò, ðñâ: «Èá óïõ ðù, ãéá íá ìçí åßóáé êé åóý áóåâÞò, üðùò ïé ðåñéóóüôåñïé…….. Áð´üëá ôá åßäç ðïßçóçò, ç ôñáãùäßá åßíáé ôï ðéï äçìïöéëÝò êáé øõ÷áãùãéêü. Ìå áõôÞí åìåßò åðéôåèÞêáìå óôï Ìßíùá êáé ôïí åêäéêçèÞêáìå ãéá êåßíïõò ôïõò öüñïõò ðïõ ìáò áíÜãêáóå íá ðëçñþíïõìå. Áõôü ëïéðüí Þôáí ôï óöÜëìá ôïõ Ìßíùá, ôï üôé Ýãéíå ìéóçôüò óå ìáò, êáé ãé áõôü Ý÷åé áðïêôÞóåé êáêÞ öÞìç – ãéá í’ áðáíôÞóù óôçí åñþôçóÞ óïõ. Äéüôé ãéá ôï üôé Þôáí êáëüò êáé äßêáéïò, êáëüò íïìÝáò, üðùò ëÝãáìå ðñïçãïõìÝíùò, éó÷õñüôáôç áðüäåéîç áðïôåëåß ôï ãåãïíüò üôé ïé íüìïé ôïõ ðáñáìÝíïõí áäéáóÜëåõôïé, åðåéäÞ âñÞêå ôçí áëÞèåéá, ó÷åôéêÜ ìå ôç äéïßêçóç ôçò ðüëçò (ÐëÜôùí, «Ìßíùò», 318 – 321).
Ïìïßùò, áíáôñÝ÷ïíôáò óôïí Ðëïýôáñ÷ï (Èçóåýò, 18) âëÝðïõìå íá ãñÜöåé üôé ï Öéëü÷ïñïò (Ýíáò ðïëý áñ÷áéüôåñïò ôïõ Ðëïýôáñ÷ïõ éóôïñéêü ðïõ óÞìåñá äåí õðÜñ÷ïõí ôá âéâëßá ôïõ) áíáöÝñåé ðùò ïé Êñçôåò äå äÝ÷ïíôáé áõôÜ ðïõ ëÝãïíôáé óôçí ôñáãùäßá ôïõ Åõñéðßäç «Ìéíþôáõñïò», äçë. üôé Þôáí Üíèñùðïò ìå êåöáëÞ ôáýñïõ ðïõ Ýôñùãå ôïõò íÝïõò êáé ôéò íÝåò ôùí Áèçíþí, ãéáôß ç áëÞèåéá åßíáé ðùò ï Ëáâýñéíèïò Þôáí öõëáêÞ üðïõ åß÷áí öõëáêéóôåß ïé áé÷ìÜëùôïé ðïõ åß÷å öÝñåé ï Ìßíùáò, üôáí êáôÝëáâå ôçí ÁèÞíá, åðåéäÞ ïé Áèçíáßïé äïëïöüíçóáí ôï ãéï ôïõ Áíäñüãåù óôá ÐáíáèÞíáéá êáé ï Ôáýñïò Þôáí Ýíáò áðü ôïõò óôñáôçãïýò ôïõ Ìßíùá êáé ï õðåýèõíïò ôïõ Ëáâýñéíèïõ, ôïí ïðïßïí Ýôñåìáí ïé áé÷ìÜëùôïé. Ï Ðëïýôáñ÷ïò áíáöÝñåé åðßóçò üôé êáé ï ÁñéóôïôÝëçò äå öáßíåôáé óôï óýããñáììÜ ôïõ «Ðåñé Ðïëéôåßáò Âïôôéáßùí» íá ðéóôåýåé üôé öïíåýïíôáí ïé ðáßäåò ôùí Áèçíáßùí áðü ôï Ìßíùá, áëëÜ üôé äïõëåýïíôáò ãåñíïýóáí óôçí ÊñÞôç.
Ä) Áöïý ïé óöáãÝò ôçò ÐïëõîÝíçò, ôçò ÉöéãÝíåéáò ê.á. åßíáé ìõèéêÝò, èåáôñéêÝò, ùò ôÝôïéá ãåãïíüôá Ý÷ïõí áðåéêïíéóôåß ðÜíù óôá âéâëßá ôùí óõããñáöÝùí ôïõò, áëëÜ êáé óå áããåßá ùò äéáêüóìçóç êëð êáé óõíåðþò ç áðåéêüíéóÞ ôïõò äåí óçìáßíåé üôé åßíáé áðüäåéîç üôé Ý÷ïõìå ðñáãìáôéêü ãåãïíüò. ¸ðåéôá, ôï üôé âëÝðïõìå áðåéêïíßóåéò óöáãþí áíèñþðùí óå áããåßá, óöñáãéäüëéèïõò, ðßíáêåò êëð, áõôü äå óçìáßíåé êáé üôé áõôÝò ðáñéóôÜíïõí óßãïõñá áíèñùðïèõóßåò, üðùò ãíùìïäïôïýí ïñéóìÝíïé, áöïý áöåíüò õðÜñ÷ïõí êáé ïé óöáãÝò áíèñþðùí áðü åêäßêçóç, áðü äéêáóôéêÝò áðïöÜóåéò, áðü ìïíïìá÷ßåò êáé ðïëåìéêÝò óõíáíôÞóåéò ê.á. êáé áöåôÝñïõ õðÜñ÷ïõí áðåéêïíßóåéò áíèñùðïèõóéþí, üðùò ð.÷. ôçò ÉöéãÝíåéáò, ôïõ ÉóáÜê ê.á., ðïõ, åíþ áðåéêïíßæïíôáé, äåí Ýãéíáí.
Å) Ç ÉöéãÝíåéá êáé ç ÐïëõîÝíç ìðïñåß íá Þóáí õðáñêôÜ ðñüóùðá, üìùò ç èõóßá Þ ç óöáãÞ ôïõò äåí åßíáé ðñáãìáôéêü ãåãïíüò, áëëÜ èåáôñéêü, ãéá ôïõò ëüãïõò ðïõ ðñïáíáöÝñáìå. Ç ÐïëõîÝíç óå áíôßèåóç ìå ôçí ÉöéãÝíåéá óöÜ÷ôçêå óôïí ôÜöï ôïõ Á÷éëëÝá áðü ôï Íåïðôüëåìï, ôï ãéï ôïõ Á÷éëëÝá, üìùò ü÷é ãéá èõóßá, áëëÜ áðü åêäßêçóç, åðåéäÞ ï áäåëöüò ôçò ï ÐÜñéò öüíåõóå äïëßùò ôïí ðáôÝñá ôïõ (ôïí Á÷éëëÝá). Ç ÐïëõîÝíç äåí áíáöÝñåôáé óôïí ¼ìçñï. Ðñþôç öïñÜ áíáöÝñåôáé óôçí "Éëßïõ ÐÝñóéí" ôïõ Áñêôßíïõ (åðéôïìÞ Ðñüêëïõ), üðïõ åêåß äå ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ïé ëÝîåéò èõóßá êáé áíèñùðïèõóßá, áëëÜ ôï ñÞìá óöÜæù, ðñâ: «Ýðåéôá åìðñÞóáíôåò ôçí ðüëéí ÐïëõîÝíçí óöáãéÜæïõóéí» . Ôï ßäéï ñÞìá ÷ñçóéìïðïéåß êáé ï Åõñéðßäçò êáé åðéðëÝïí ëÝåé üôé ç ÐïëõîÝíç óöÜ÷ôçêå ãéá åêäßêçóç, ãéá íá ôéìçèåß ï Á÷éëëÝáò « Ôåèíçêå óïé ðáéò ðñïò ôÜöù ÐïëõîÝíç óöáãåßóá Á÷éëëÝùò, äþñïí áøý÷ù íåêñþ» (ÔñùÜäåò 625). ¸äïî’ Á÷áéïῖò ðáßäá óçí ÐïëõîÝíçí óöάîáé ðñïò ïñèὸí ÷þì' Á÷éëëåίïõ ôÜöïõ (ÅêÜâç 220). ÅðïìÝíùò óôçí ðåñßðôùóç ôçò ÐïëõîÝíçò äåí Ý÷ïõìå áíèñùðïèõóßá, áëëÜ áðëþò óöáãÞ, öüíï áðü åêäßêçóç, èåáôñéêü âÝâáéá. Èá Þôáí èõóßá, áí ç óöáãÞ ôçò Þôáí ðñïóöïñÜ óå êÜðïéï èåü, üðùò ðÞãå íá ãßíåé óôçí ðåñßðôùóç ôçò ÉöéãÝíåéáò êáé äåí Ýãéíå, ãéáôß ïé åëëçíéêïß èåïß äåí Þèåëáí áíèñùðïèõóßåò.
Óçìåéþíåôáé üôé:
Á) Åíþ ï åêðáéäåõôéêüò Â. ÄåñìéôæÜêçò óðéëþíåé ôïõò Ìéíùßôåò, ôïõò ðñïãüíïõò ôïõ, ëÝãïíôáò üôé «ïé Ìéíùßôåò äåí Þôáí ÁãéïìÜñôõñåò ïýôå êáé áããåëïõäÜêéá….» , «áíèñùðïèõóßåò ôåëïýíôáí áêüìç êáé óôçí áêìÞ ôïõ Ìéíùéêïý Ðïëéôéóìïý……» , êáôáëÞãåé äçëþíïíôáò üôé åßíáé <<ÔéìçôÞò êáé ðñïóêõíçôÞò ôïõ ëáìðñïý Ìéíùéêïý Êüóìïõ>>!!!!!!ÖõóéêÜ ïé Ìéíùßôåò, ïé áñ÷áßïé ¸ëëçíåò êáé ïé ×ñéóôéáíïß äåí åßíáé/Þóáí áãåëïýäéá, üìùò áíèñùðïèõóßåò äåí ôåëïýóáí, áöïý êáíÝíáò áñ÷áßïò óõããñáöÝáò äåí áíáöÝñåé êÜôé ôÝôïéï.
Â) Ï ê. ÄåñìéôæÜêçò ëÝåé: «Ç éóôïñßá ôçò áíèñùðïèõóßáò óôá Áíåìüóðçëéá ôùí Áñ÷áíþí ôï 1700 ð.×. áíÜãåôáé óôçí ðñïúóôïñéêÞ åðï÷Þ - ìéá åðï÷Þ ðïõ äåí õðÜñ÷ïõí ãñáðôÜ ìíçìåßá. Óôçí ðñïóðÜèåéÜ ôïõ íá áðïäåßîåé ôçí ïñèüôçôá ôçò ÜðïøÞò ôïõ ï ÊñáóáíÜêçò áíáöÝñåé ïíüìáôá ôùí êëáóéêþí óõããñáöÝùí: ÓôñÜâùí, Óüëùí, Çñüäïôïò, Ðëïýôáñ÷ïò, ðïõ åßíáé êáôÜ 1200 – 1500 ÷ñüíéá ìåôáãåíÝóôåñïé, Üñá Üëïãç áíáöïñÜ». Ùóôüóï ôá äéêÜ ôïõ åßíáé «Üëïãá», ðïõ ôá áíáöÝñåé áõèáßñåôá. ÓçìåéùôÝïí êáé üôé ï ÓôñÜâùí, ðïõ áíáöÝñåé ôçí Ýêñçîç ôïõ çöáßóôåéïõ ôçò ÈÞñáò, åðéêáëåßôáé Üëëï áñ÷áéüôåñü ôïõ éóôïñéêü
Óýìöùíá ìå ôïí áñ÷áéïëüãï Óð.
ÌáñéíÜôï ç ÊñÞôç êáé ï Ìéíùéêüò
ðïëéôéóìüò êáôáóôñÜöçêáí ãýñù óôá 1450 ð.×. áðü ôçí ôñïìáêôéêÞ Ýêñçîç ôïõ
çöáßóôåéïõ ôçò ÈÞñáò êáé ôç äýóêïëç
êáôÜóôáóç óôçí ïðïßá âñÝèçêáí ôüôå ïé Ìéíùßôåò ôçí
åêìåôáëëåýôçêáí ïé Á÷áéïß Ìõêçíáßïé, ðïõ åéóÝâáëáí óôçí ÊñÞôç, êáôÝëáâáí ôçí
Êíùóü êáé åðÝâáëáí ôçí êõñéáñ÷ßá ôïõò. Ùóôüóï ç èåùñåßá áõôÞ ìðïñåß íá áêïýãåôáé ùò óõíáñðáóôéêÞ, üìùò
åßíáé áõèáßñåôç, áíáëçèÞò, ãéáôß:
1) Äåí áíáöÝñåé êÜôé ôÝôïéï ïýôå ç ðáñÜäïóç ïýôå êáé êÜðïéïò áðü
ôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò.
2) ¸êñçîç ôïõ ¹öáéóôïõ ôçò ÈÞñáò Ýãéíå , üìùò ï ÓôñÜâùí, ðïõ åðéêáëåßôáé Ýíá
áñ÷áéüôåñü ôïõ éóôïñéêü, ôïí Ðïóåéäþíéï, áíáöÝñåé üôé êáôÜ ôçí Ýêñçîç ôïõ åí
ëüãù çöáéóôåßïõ óõíÝâçóáí åðáêñéâþò ôá åîÞò, áð üðïõ
äåí ðñïêýðôåé üôé ç ÊñÞôç êáôáóôñÜöçêå áðü óåéóìü Þ ðáëéññïéáêü êýìá: «(ÊáèÜ öçóß Ðïóåéäþíéïò….) ç èÞñá Ý÷åé éäñýóåé áðïéêßá óôçí
ÊõñÞíç. ÁíÜìåóá óôç ÈÞñá êáé óôç Èçñáóßá îåóçêþèçêáí
öëüãåò áðü ôç èÜëáóóá êáé ôï öáéíüìåíï óõíå÷ßóôçêå ãéá 4 çìÝñåò, Ýôóé ðïõ
ïëüêëçñç ç èÜëáóóá Ýâñáæå êáé öëåãüôáí. Ïé öëüãåò Ýâãáëáí óôç åðéöÜíåéá
óéãÜ-óéãÜ Ýíá íçóß ðïõ ó÷çìáôßóôçêå ëåò áðü åíïðïéçìÝíç äéÜðõñç ìÜæá êáé ðïõ
åß÷å ðåñßìåôñï 12 óôÜäéá. Ìüëéò óôáìÜôçóå ôï öáéíüìåíï ðñþôïé ôüëìçóáí íá
ðëçóéÜóïõí óôïí ôüðï ïé èáëáóóïêñÜôïñåò ôüôå Ñüäéïé êáé ßäñõóáí óôï íçóß éåñü
ôïõ Áóöáëßïõ Ðïóåéäþíá..»
.(Ðïóåéäþíéïò, ÁÐÁÍÔÁ Á 14-15 êáé ÓôñÜâùí, ÃåùãñáöéêÜ
Á, ÉÉÉ 16).
ÓçìåéùôÝïí üôé ï Ðïóåéäþíéïò
áíáöÝñåé êáé ãéá Ýíá óåéóìü ðïõ Ýãéíå
ëÝåé óôç Öïéíßêç êáé êáôÜðéå ìéá ðüëç
÷ôéóìÝíç ðéï ðÝñá áðü ôç Óéäþíá êáé ôï öáéíüìåíï áõôü
åðåêôÜèçêå ùò ôéò ÊõêëÜäåò, Åýâïéá, Óõñßá ê.á. ÅðïìÝíùò, áí ç ÊñÞôç åß÷å
êáôáóôñáöåß áðü ôçí Ýêñçîç ôïõ çöáßóôåéïõ ôçò ÈÞñáò, ôï ãåãïíüò åßíáé ðÜñá ðïëý óçìáíôéêü êáé ùò
åê ôïýôïõ ï Ðïóåéäþíéïò èá ôï áíÝöåñå êáé áõôü.
3) Ï Äéüäùñïò Óéêåëéþôçò ( 6, 60 êáé 5, 80), ï Çñüäïôïò
( Æ , 169 – 171) , ï Óôñáâþí ( É, ÉV 6 –
7) ê.á. áíáöÝñïõí üôé ïé Á÷áéïß, ïé Äùñéåßò êáé ïé Ðåëáóãïß ôçò ÊñÞôçò äåí
åß÷áí ðÜåé óôï íçóß ùò êáôáêôçôÝò, áëëÜ ùò ìåôáíÜóôåò áðü ôï
Ðåëáóãéêü ¢ñãïò (= ç Èåóóáëßá) êáé óõãêåêñéìÝíá áðü ôç Äùñßäá
Þ Üëëùò Åóôéþôéäá (= ïé ðëáãéÝò ôçò ¼óáò êáé ôïõ Ïëýìðïõ) ìåôÜ áðü ôïí êáôáêëõóìü ôïõ
Äåõêáëßùíá êáé ðñéí áðü ôçí åðï÷Þ ôïõ Ìßíùá, ìå áñ÷çãü ôïí ÔÝêôáöï
Þ ÔÝêôáìï (ãéï ôïõ Äþñïõ ôïõ ¸ëëçíá êáé ðáððïý ôïõ
Ìßíùá), åðåéäÞ ç ÊñÞôç åß÷å ôüôå ìåñéêþò åñçìþóåé. ÁíáöÝñïõí åðßóçò üôé ï
Áñ÷çãüò ôùí ìåôáíáóôþí, ï ÔÝêôáìïò, ðáíôñåýôçêå ôçí êüñç ôïõ âáóéëéÜ ôùí íôüðéùí,
ãéíüìåíïò áõôüò óôï åîÞò âáóéëéÜò üëïõ ôïõ íçóéïý. Áêïëïýèùò óôá
ôñùéêÜ üóåò öõëÝò, åíôüò êáé åêôüò ÊñÞôçò, ðÞãáí ìå ôï ìÝñïò ôùí Ìõêçíáßùí óôïí
ðüëåìï ôçò Ôñïßáò ïíïìÜóôçêáí ¸ëëçíåò. Óôï ðüëåìï áõôü ïé ÊñÞôåò ìå áñ÷çãü ôïí åããïíü
ôïõ Ìßíùá ðÞãáí ìå ôï ìÝñïò ôùí Ìõêçíáßùí êáé Ýôóé êáé ïé ÊñÞôåò ïíïìÜóôçêáí
¸ëëçíåò:
«Åßíáé åìöáíÝò
üôé ÅôåïêñÞôåò êáé Êýäùíåò åßíáé áõôü÷èïíåò, åíþ ïé Üëëïé ÅðÞëõäåò. Ï ¢íäñùí ëÝåé üôé ïé ÅðÞëõäåò ÊñÞôåò Þñèáí áðü ôç Èåóóáëßá,
áðü ôçí ðåñéï÷Þ ðïõ ðáëéÜ ëåãüôáí Äùñßäá êáé
óÞìåñá Åóôáéþôéäá.
(ÓôñÜâùí, É, ÉV 6 – 7)
«Ï ÔÝêôáìïò ôïõ Äþñïõ, ôïõ ãéïõ ôïõ ¸ëëçíá ðïõ Þôáí ãéïò ôïõ
Äåõêáëßùíá, êáôÝðëåõóå óôçí ÊñÞôç ìáæß ìå Áéïëåßò êáé Ðåëáóãïýò êé Ýãéíå
âáóéëéÜò ôïõ íçóéïý, ðáíôñåýôçêå ôçí êüñç ôïõ ÊñçèÝá
êé áðüêôçóå ôïí ÁóôÝñéï..». (Äéüäùñïò, âßâëïò 4, 60)
«Äþñùí: êáé ïé ÊñÞôåò Äùñéåßò åêáëïýíôï. «ÄùñéÝåò ôå ôñé÷Üéêåò, äßïé ôå Ðåëáóãïß (od. XIX,177).
Ðåñß ùí éóôïñåß Áíäñùí, Êñçôüò
åí ôç íÞóù âáóéëåýïíôïò, ÔÝêôáöïí
ôïí Äþñïõ ôïõ ¸ëëçíïò, ïñìÞóáíôá åê ôçò åí Èåôôáëßá ôüôå ìåí Äùñßäïò, íõí äå
Éóôéáéþôéäá êáëïõìÝíçò, áößêåóèáé
åéò ÊñÞôçí ìåôÜ ÄùñéÝùí ôå êáé Á÷áéþí êáé Ðåëáóãþí,
ôùí ïõê áðáñÜíôùí åéò Ôõññçíßáí»>
(Óô. ÂõæÜíôéïò)
«Óýìöùíá ìå
ôçí éóôïñßá ôùí Ðñáéóßùí, üôáí åñçìþèçêå ç ÊñÞôç,
Üíèñùðïé äéáöüñùí åèíéêïôÞôùí, áëëÜ êõñßùò ¸ëëçíåò Þñèáí êáé åãêáôáóôÜèçêáí
óôçí ÊñÞôç. ¸ðåéôá óôçí Ôñßôç ãåíéÜ ìåôÜ ôï èÜíáôï ôïõ Ìßíùá, îÝóðáóå ï Ôñùéêüò
ðüëåìïò.….» (Çñïäüôïõ Éóôïñßá Æ , 169 - 171)
4) Áí
ç ÊñÞôç åß÷å êáôáóôñáöåß áðü ðáëéññïúêÜ êýìáôá, ðõñêáãéÝò êëð
èá âëÝðáìå èáëáóóéíÜ óôïé÷åßá (öýêéá, Üììï, üóôñáêá, øüöéá øÜñéá ê.ô.ë.) íá âñßóêïíôáé óôá ìéíùéêÜ áíÜêôïñá,
óôéò ðåäéÜäåò êáé ôá âïõíÜ ôçò ÊñÞôçò. Ùóôüóï
êÜôé ôÝôïéï äåí åßäáí ïé áñ÷áéïëüãïé Evans,
Êáëïêáéñéíüò ê.á.
5) Ïé õðïëïãéóìïß ôïõ ÌáñéíÜôïõ åßíáé ëáíèáóìÝíïé. Ï
ÌáñéíÜôïò õðïëïãßæåé üôé ç ÊñÞôç êáôáóôñÜöçêå áðü ôçí Ýêñçîç ôïõ çöáéóôåßïõ ôçò
èÞñáò, ðïõ êáô’ áõôüí Ýãéíå ôï 1450 ð.×., åðåéäÞ óå áñ÷áßá õðüãåéá áðïèÞêç óôçí
Áìíéóü ôçò ÊñÞôçò âñÝèçêå êßóçñç
(= ç åëáöñüðåôñá ðïõ äçìéïõñãïýí ôá çöáßóôåéá) êáé óõíÜìá ïé
áñ÷áéïëïãéêÝò áíáóêáöÝò äåß÷íïõí üôé ôçí åðï÷Þ
áõôÞ ðáñáôçñåßôáé áöåíüò áëëáãÞ
ôçò ÃñáììéêÞò ÃñáöÞò Á’ óå ÃñáììéêÞ Â’, ìéá ãñáöÞ ðïõ åßíáé üìïéá ìå ôç
ÌõêçíáúêÞ, êáé áöåôÝñïõ áíïéêïäüìçóç ôùí áíáêôüñùí ôçò Êíùóïý êáé óôçí
ïéêïäüìçóç áõôÞ ðåñéëáìâÜíïíôáé êáé ìç êñçôéêÜ áñ÷éôåêôïíéêÜ óôïé÷åßá. Ùóôüóï ç
õðüèåóç áõôÞ åßíáé ëÜèïò, ãéáôß ðÝñá ôùí üóùí åßðáìå ðéï ðñéí: á) Ç êßóçñç ðïõ âñÝèçêå óôçí ÊñÞôç Þôáí ìÝóá óå áðïèÞêç êáé ü÷é äéÜóðáñôç óôéò
ðáñáëßåò, óôá âïõíÜ êáé ôéò ðåäéÜäåò. ÅðïìÝíùò ç êßóçñç
áõôÞ Þñèå óôçí ÊñÞôç ìå ðëïßï ãéá
åìðïñéêïýò Þ Üëëïõò ëüãïõò. â) Ìéá
áíïéêïäüìçóç áíáêôüñùí äå ãßíåôáé ìüíï ýóôåñá áðü ìéá Ýêñçîç çöáéóôåßïõ, áëëÜ
êáé ýóôåñá áðü óåéóìü, öèïñÜ ÷ñüíïõ,
ðõñêáãéÜ ê.á. ã) Ï Ëáâýñéíèïò êáé ôá áíÜêôïñá ôçò Êíùóïý äåí êôßóôçêáí áðü ÊñÞôá áñ÷éôÝêôïíá, áëëÜ áðü ôïí åîüñéóôï Áèçíáßï Äáßäáëï,
óýìöùíá ìå ôçí åëëçíéêÞ ìõèïëïãßá, åðïìÝíùò ãé áõôü
êáé ôá áíÜêôïñá ôçò Êíùóïý öÝñïõí êáé ìç êñçôéêÜ áñ÷éôåêôïíéêÜ óôïé÷åßá.
ä) Ç ãñáöÞ åíüò ëáïý äåí áëëÜæåé ìüíï
ìåôÜ áðü ôçí êáôÜêôçóÞ ôïõ áðü Üëëï, áëëÜ êáé ýóôåñá êáé áðü ôçí êáôÜñãçóç
ôçò Þ ìå ôçí åðéíüçóç êÜðïéáò Üëëçò ðéï
åýêïëçò.
6) Áí ç ÊñÞôç åß÷å êáôáóôñáöåß ôï 1450 ð.×., ôï ãåãïíüò åßíáé ðïëý óçìáíôéêü êáé ôï ÐÜñéï
÷ñïíéêü (= ïé ìáñìÜñéíåò ðëÜêåò óôéò ïðïßåò ïé áñ÷áßïé Ýãñáöáí ôá óçìáíôéêüôåñá
ðñüóùðá êáé ãåãïíüôá) Þ êÜðïéïò áðü ôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò èá ôï áíÝöåñå,
áöïý áíáöÝñïõí ãåãïíüôá ðïõ áöåíüò åßíáé ðáëáéüôåñá áðü ôç ÷ñïíïëïãßá áõôÞ êáé
áöåôÝñïõ ëéãüôåñï åíäéáöÝñïíôá.
7) ¼ôáí ï ÌáñéíÜôïò äçìïóßåõóå ôç ìåëÝôç ôïõ, ó÷åôéêÜ ìå ôç
èåùñåßá ôïõ ãéá ôçí Ýêñçîç êáé ôçí êáôáóôñïöÞ ôçò ÊñÞôçò áðü ôçí Ýêñçîç ôïõ
çöáßóôåéïõ ôçò ÈÞñáò, óôï áããëéêü ðåñéïäéêü Antiquity
ôï 1939, ïé îÝíïé áñ÷áéïëüãïé ôïõ åßðáí üôé ç ìåëÝôç ôïõ åßíáé ìå áíåðáñêÞ
óôïé÷åßá.
8) Ôá áíÜêôïñá êáé ïé
áñ÷áßåò ðüëåéò ôçò ÊñÞôçò Ý÷ïõí êáôáóôñïöéêÞ åéêüíá ü÷é ãéáôß êáôáóôñÜöçêáí áðü
ôçí Ýêñçîç ôïõ çöáßóôåéïõ ôçò ÈÞñáò, áëëÜ ãéáôß ëåçëáôÞèçêáí êáé ðõñðïëÞèçêáí áñ÷éêÜ
áðü ôïõò Ñùìáßïõò êáé ïñéóôéêÜ áðü ôïõò ¢ñáâåò Óáñáêçíïýò. Åðßóçò åß÷áí
êáôáóôñáöåß êáé áðü ðõñêáãéÜ êáé ðïëý ðáëéüôåñá, åðß åðï÷Þò ãñáììéêÞò ãñáöÞò, ç
ïðïßá Ýøçóå ìåñéêÝò áðü ôéò ðéíáêßäåò ðçëïý ìå ãñáììéêÞ ãñáöÞ êáé ãé áõôü óþèçêáí, üìùò ìåôÜ áíïéêïäïìÞèçêáí (ôá áíÜêôïñá)
êáé ðÜëé.
9) Ï ÐëÜôùíáò (Íüìïé, Ìßíùò), ï
ÁñéóôïôÝëçò (ÐïëéôéêÜ Â, 1271, 10), ï Ðëïýôáñ÷ïò (Óüëùí, Ëõêïýñãïò), ï ÄéïãÝíçò
ËáÝñôéïò (Åðéìåíßäçò.), ï Äéïíýóéïò Áëéêáñíáóåýò
(ÑùìáúêÞ Áñ÷áéïëïãßá) ê.á., áíáöÝñïõí üôé ç ÊñçôéêÞ Ðïëéôåßá, ïé èåóìïß,. Ï
ðïëéôéóìüò ðïõ äçìéïýñãçóå ï Ìßíùáò ìå ôïí áäåëöü ôïõ ÑáäÜìáíèõ
äåí áöáíßóôçêå, áëëÜ áíôéãñÜöôçêå ðñþôá áðü ôïõò ÓðáñôéÜôåò ìå ôï Ëõêïýñãï êáé
ôç âïÞèåéá ôïõ Êñçôéêïý íïìïèÝôç ÈÜëçôá, ìåôÜ áðü
ôïõò Áèçíáßïõò ìå ôï Óüëùíá êáé ôç âïÞèåéá ôïõ Êñçôéêïý óïöïý êáé ÷ñçóìïëüãïõ
Åðéìåíßäç êáé ìåôÜ áðü ôïõò Ñùìáßïõò ìå ôï Íüìá
êáé Ýôóé åõçìÝñçóáí – åêðïëéôßóôçêáí
êáé áõôïß.
10) Ç êáôáóôñïöÞ ôçò Êíùóü äåí Ýãéíå áðü ôçí Ýêñçîç ôïõ çöáßóôåéïõ ôçò ÈÞñáò, áëëÜ áðü
ôïõò ¢ñáâåò Óáñáêçíïýò, ïé ïðïßïé
ëåçëÜôçóáí êáé ðõñðüëçóáí ôéò êñçôéêÝò ðüëåéò, üôáí êáôÝëáâáí ôçí ÊñÞôç.
¸íá áðü ôá åðé÷åéñÞìáôá ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí ìåñéêïß óôï ðëáßóéï óðßëùóçò ôïõ áñ÷áßïõ åëëçíéêïý ðïëéôéóìïý åßíáé ôï üôé óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá ôåëïýíôáí áíèñùðïèõóßåò öÝñïíôáò ùò ðáñáäåßãìáôá ôç Èõóßá ôçò ÐïëõîÝíçò , ôçò ÉöéãÝíåéáò êëð. Ôï áõôü êÜíïõí êáé ãéá ôï ×ñéóôéáíéóìü, öÝñïíôáò ùò ðáñáäåßãìáôá ôç Èõóßá ôïõ ÁâñáÜì ê.á.
Ùóôüóï áíáôñÝ÷ïíôáò óôá áñ÷áßá êåßìåíá âëÝðïõìå üôé êáíÝíáò áñ÷áßïò éóôïñéêüò äåí áíáöÝñåé üôé åßäå Þ ðáñáêïëïýèçóå êÜðïéá áíèñùðïèõóßá óôçí áñ÷áßá ÅëëÜäá Þ êáé áëëïý.
Áíèñùðïèõóßåò áíáöÝñïõí ìüíï ìýèïé (Ìýèïò ËõêÜïíá, ÔÜíôáëïõ ê.á.) êáé ïé ìõèéóôïñéïãñÜöïé, üðùò ï Åõñéðßäçò: èõóßá ÉöéãÝíåéáò, ÐïëõîÝíçò ê.á., ðïõ, üìùò, üëåò áõôÝò åßíáé õðïèåôéêÝò, öáíôáóôéêÝò, ìõèéóôïñçìáôéêÝò êáé ü÷é ðñáãìáôéêÝò êáé ìÜëéóôá ìå çèéêïäéäáêôéêü ðåñéå÷üìåíï , ãéá íá äåßîïõí óå ôé âáèìü öéëïðáôñßáò êáé åõóåâåßáò Ýöôáóáí ìåñéêïß, ãéá íá æïýìå åìåßò óÞìåñá åëåýèåñá êáé ðïëéôéóìÝíá Þ áíôßèåôá ðïõ ïäçãåß ç áóÝâåéá, ïé ðüëåìïé, ôá ìßóç êáé ôá ðÜèç, äçë. óôéò ôñáãùäßåò. Íá äåßîïõí ð.÷. üôé «ìÜ÷áéñáí Ýäùóåò, ìÜ÷áéñáí èá ëÜèåéò» Þ êáëü Ýêáíåò, êáëü èá âñåéò.
ÐñÜãìáôé óôá áñ÷áßá êåßìåíá áíáöÝñïíôáé êáé ìÜëéóôá áñêåôÝò áíèñùðïèõóßåò, üðùò ôïõ ËõêÜïíá ðïõ èõóßáóå âñÝöïò, ôïõ ÔÜíôáëïõ ðïõ èõóßáóå ôï ãéï ôïõ, ôïõ Ìüëðç ðïõ èõóéÜóôçêå ïéêåéïèåëþò , ôïõ Ëåþ ðïõ èõóßáóå ôéò êüñåò ôïõ ãéá ôçí ðáôñßäá, ôçò ÉöéãÝíåéáò, ôçò ÐïëõîÝíçò , ôïõ Åñå÷èÝá ðïõ èõóßáóå ôçí êüñç ôïõ ê.á., ðïõ üìùò áöåíüò äåí åßíáé ðñáãìáôéêÝò, üðùò åßðáìå ðéï ðñéí êáé áöåôÝñïõ êáìßá äåí ëÝãïíôáé ãéá íá åðáéíåèåß ç ðñÜîç, áöïý êáíåßò áðü áõôïýò ðïõ öÝñïíôáé üôé ôéò Ýêáíáí áíèñùðïèõóßåò äåí Ýìåéíå áôéìþñçôïò êáé ìÜëéóôá ìå ðïëý âáñéÜ ôéìùñßá. Ãéá ðáñÜäåéãìá ï Äßáò ìåôåíóÜñêùóå ôï ËõêÜïíá óå ëýêï, åðåéäÞ èõóßáóå âñÝöïò, Ï Äßáò êåñáõíïâüëçóå (óêüôùóå ìå ôïí êåñáõíü ôïõ) ôïí ÔÜíôáëï êáé óõíÜìá ôïí êáôáäßêáóå óå áéþíéá ìáñôýñéá óôïí Áäç, åðåéäÞ èõóßáóå Üíèñùðï óôïõò èåïýò, ãéá íá äåé áí ôï êáôáëÜâïõí, Ç ÅêÜâç êáé ïé Èåïß ôéìþñçóáí áõôïýò ðïõ èõóßáóáí ôçí ÐïëõîÝíç óôçí Ôñïßá ìå ôýöëùóç ôïõ ìÜíôç êáé óôÝëíïíôáò óôïõò Üëëïõò ìáñôõñßá óôçí åðéóôñïöÞ êëð êëð êëð. Åîáßñåóç ìç áôéìùñçóßáò Ý÷ïõìå ìüíï, üôáí ç èõóßáò ãßíåôáé ãéá ôï êáëü ôçò ðáôñßäáò, ìüíï ðïõ åêåß ï áðü ìç÷áíÞò èåüò óþóåé ôï èýìá, ð.÷. ç èõóßá ôçò ÉöéãÝíåéáò.
¢ëëùóôå, áí ïé áñ÷áßïé ¸ëëçíåò Þ ïðïéïóäÞðïôå Üëëïò ëáüò, Ýêáíáí áíèñùðïèõóßåò Þ ôéò èåùñïýóáí èåìéôÝò, äåí èá åß÷áí êáíÝíá ëüãï íá ôï êñýøïõí, ãéáôß ïé äéÜöïñåò èõóßåò áðïôåëïýí óå üëåò ôçò èñçóêåßåò ôçí êïñýöùóç ôçò åõóÝâåéáò êáé èá Ýðñåðå íá ãßíåôáé óõóôçìáôéêÜ ëüãïò ãé áõôü.
Ç ÈÕÓÉÁ ÔÏÕ ÁÂÑÁÁÌ
Ìåñéêïß éó÷õñßæïíôáé áöåíüò üôé ïé Åâñáßïé Ýêáíáí áíèñùðïèõóßåò êáé áöåôÝñïõ üôé «ôéò áíèñùðïèõóßåò äéäÜóêåé ç èñçóêåßá ìáò, öÝñïíôáò ùò ðáñÜäåéãìá ôç Èõóßá ÁâñáÜì». Ùóôüóï ç èõóßá ôïõ ÁâñáÜì äåí Ýãéíå ðïôÝ. ÁðëÜ ãéá íá äïêéìÜóåé ï Èåüò ôçí ðßóôç ôïõ ÁâñáÜì, ôïí äéÝôáîå íá óöÜîåé ôï ðáéäß ôïõ êáé íá ôïõ ôï ðñïóöÝñåé èõóßá. ¼ìùò ôçí ôåëåõôáßá óôéãìÞ Üããåëïò Êõñßïõ óõãêñÜôçóå ôï ÷Ýñé ôïõ ÁâñáÜì êáé ôïí äéÝôáîå íá óöÜîåé êáé íá èõóéÜóåé Ýíá êñéÜñé.
Ï ÁÈÁÌÁÍÔÁÓ ÊÁÉ ÏÉ
ÈÕÓÉÅÓ ÔÏÕ
Ï Çñüäïôïò (7, 197), ó÷åôéêÜ ìå ôïí ÁèÜìáíôá êáé ôïõò áðïãüíïõò ôïõ, áíáöÝñåé üôé åßíáé ìéá åðé÷þñéá ðáñÜäïóç (Üñá äåí Ý÷ïõìå óßãïõñá éóôïñéêü ãåãïíüò, áëëÜ ìéá öÞìç ãéá åõíüçôïõò ëüãïõò), ðïõ ëÝåé ðùò ï ÁèÜìáò åß÷å åðéâÜëåé óôïõò áðïãüíïõò ôïõ üðïéïò åéóÝñ÷åôáé ÷ùñßò Üäåéá åíôüò ðñõôáíåßïõ ôïõ éåñïý ôïõ Ëáöýóôéïõ Äéüò, íá èáíáôþíåôáé ìå èõóßá ùò ðïéíÞ, ðñâ: «¼ôáí Ýöèáóå ï ÎÝñîçò óôçí ¢ëïí ôçò Á÷áÀáò, ïé ïäçãïß ïé ïðïßïé ôïõ Ýäåé÷íáí ôï äñüìï, èÝëïíôáò íá ôïí ðëçñïöïñÞóïõí ðåñß ðÜíôùí, ôïõ äéçãÞèçêáí ìéá åðé÷þñéá ðáñÜäïóç, ó÷åôéêÜ ìå ôï éåñü ôïõ Ëáöõóôßïõ Äéüò·, üôé äçë, ï ÁèÜìáò, ï ãéïò ôïõ Áéüëïõ, óõìöþíçóå ìå ôçí Éíþ , ìç÷áíåýèçêå íá èáíáôþóåé ôï Öñßîï, êáé üôé ìåôÜ ôáýôá êáôÜ èåßá ðñïóôáãÞ ïé Á÷áéïß åðÝâáëáí óôïõò áðïãüíïõò ôïõ ôéò åîÞò äïêéìáóßåò. Óôïí ðéï çëéêéùìÝíï ôçò ïéêïãåíåßáò· áðáãüñåõáí íá åéóÝñ÷åôáé óôï ðñõôáíåßï öõëÜóóïíôáò åðéìåëþò ôçí åßóïäï áõôïý (ðñõôáíåßïí ëÝíå ïé Á÷áéïß ôï ëÞéôïí). ÅÜí äå åéóÝëèåé, äåí õðÜñ÷åé êáìéÜ äõíáôüôçôá íá åîÝëèåé áðü áõôü ðñï ôçò óôéãìÞò êáôÜ ôçí ïðïßáí ðñÝðåé íá èáíáôùèåß. Ðñüóèåóáí áêüìç ïé ïäçãïß üôé ðïëëïß Þäç êéíäõíåýïíôáò íá èáíáôùèïýí, åß÷áí êáôáëåéöèåß áðü öüâï êáé åß÷áí êáôáöýãåé óå Üëëçí ÷þñá.. Ìå ôïí êáéñü, üìùò , üôáí åðéóôñÝøïõí ïðßóù, ðÜëéí ï íüìïò ôçñåßôáé. Ðñïò ôïýôïéò ðåñéÝãñáöáí ðùò åêåßíïò, ôïí ïðïßï èõóßáæáí, ïäçãåßôï óôï âùìü, óêåðáóìÝíïò ïëüêëçñïò ìå ôáéíßåò êáé ìå ìåãÜëç ðïìðÞ .Óå áõôÞí ôçí ðïéíÞ êáôáäéêÜóôçêáí êáé ïé áðüãïíïé ôïõ Êõôéóóþñïõ, ãéïý ôïõ Öñßîïõ·, äéüôé, üôáí ïé Á÷áéïß êáôÜ ÷ñçóìü ôéíÜ Ýêáíáí êáèáñìü ôçò ðüëåùò êáé åðñüêåéôï íá èõóéÜóïõí ôïí ÁèÜìáíôá , Ýöôáóå áõôüò ï Êõôßóóùñïò åê ôçò Áßáò ôçò Êïë÷ßäïò, êáé ôïí Ýóùóå êáé Ýôóé ìå áõôÞ ôïõ ôçí ðñÜîç ‘Ýêáìå íá ðÝóåé ç ïñãÞ ôùí èåþí óå áõôüí êáé ôïõò áðïãüíïõò ôïõ. Ï ÎÝñîçò ìå ôï ðïõ Üêïõóå áõôÜ , üôáí ðëçóßáóå óôï Üëóïò êáé ï ßäéïò áðÝöõãå íá åéóÝëèåé óå áõôü êáé óôï óôñáôü üëïí ðáñÞããåéëå ôá ßäéá· êáé óåâÜóèçêå ôçí ïéêßá êáé ôï ôÝìåíïò ôùí áðïãüíùí ôïõ ÁèÜìáíôïò.
Ï ÌÕÈÏÓ ÔÏÕ ËÕÊÁÏÍ,
ÔÁ ËÕÊÅÉÁ ÊÁÉ ÔÁ ËÏÕÐÅÑÊÁËÉÁ
Ôï ìýèï ôïõ ËõêÜïíá äñáìáôïðïßçóå ðñþôïò ï ÎåíïêëÞò óå ïìþíõìç ôñáãùäßá ôïõ. Ï ÐëÜôùíïò (Ðïëéôåßá Ç´ 565 d-e) áíáöÝñåé üôé ç éóôïñßá ôïõ ËõêÜïíá åßíáé ìýèïò, ðïõ èÝëåé íá ðåé üôé üðïéïò ôñþåé áíèñþðéíï êñÝáò ìåôáìïñöþíåôáé óå ëýêï. Êáô’ Üëëïõò (Áðïëëüäùñïò ÉÉÉ 8, Ïâßäéïõ Ìåôáìïñöþóåéò I 198). ï ËõêÜùí Þôáí ãéïò ôïõ ðñþôïõ ìõèéêïý âáóéëéÜ ôùí ÁñêÜäùí, ôïõ Ðåëáóãïý êáé ï ïðïßïò ìáæß ìå ôïõò ãéïõò ôïõ áóÝâçóáí ðñïò ôï Äßá üôáí ôïõò åðéóêÝöèçêå, äßíïíôÜò ôïõ íá öÜåé áíèñþðéíï êñÝáò, ãéá íá äéáðéóôþóïõí ôçí ðáíôïãíùóßá ôïõ. Ï èåüò Ýóðñùîå ìáêñéÜ ôïõ ôï ðéÜôï ìå áçäßá êáé åßôå óêüôùóå ôïí âáóéëéÜ êáé ôïõò ãéïýò ôïõ ìå ôïí êåñáõíü ôïõ, åßôå ôïõò ìåôáìüñöùóå óå ëýêïõò.Êáô’ Üëëïõò ï ËõêÜùí Ýóöáîå êáé ðñïóÝöåñå ôïí ßäéï ôïí ãéï ôïõ, ôïí Íýêôéìï (ÊëÞìçò Áëåîáíäñåßáò: Ðñïôñåðôéêüò ÉÉ 36, Íüííïò: Äéïíõó. XVIII 20, Áñíïâéïò IV 24). Ï Ðáõóáíßáò (ÁñêáäéêÜ 2,3 êáé 38,7) áíáöÝñåé üôé óýìöùíá ìå ôïõò ÁñêÜäåò ï ËõêÜùíáò Þôáí ï ãéïò ôïõ ìõèéêïý ãåíÜñ÷ç ôùí ÁñêÜäùí Ðåëáóãïý, ï ïðïßïò ìéá ìÝñá èõóßáóå Ýíá ðáéäß óôï âùìü ôïý Ëõêáßïõ Äßá óôçí Áñêáäßá êáé êáôÜ ôçí áíèñùðïèõóßá ìåôáìïñöþèçêå óå ëýêï. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé óôï âùìü áõôü óôçí åðï÷Þ ôïõ ãéíüôáí áðüññçôåò (ìõóôéêÝò) èõóßåò, üìùò äå ëÝåé áí Þôáí æþùí Þ áíèñþðùí.
Ï Ðëïýôáñ÷ïò (Ñùìýëïò 21) áíáöÝñåé üôé ïé Ñùìáßïé ôåëïýóáí ìéá êáèáñôÞñéá ãéïñôÞ ãéá ôéò áðïöñÜäåò çìÝñåò ôïõ Öåâñïõáñßïõ ôá êáëïýìåíá ËïõðåñêÜëéá êáé ôçí çìÝñá åêåßíç ôçí Ýëåãáí ÖåâñÜôç. ÁíáöÝñåé åðßóçò üôé ôï üíïìá ôçò ãéïñôÞò áõôÞ, ôá ËïõðåñêÜëéá, óôá åëëçíéêÜ óçìáßíåé «Ëýêéá» êáé áõôü äåß÷íåé üôé åßíáé ãéïñôÞ ðáìðÜëáéï áðü ôïõò ÁñêÜäåò ôïõ Åýáíäñïõ. Ùóôüóï ôï üíïìá åßíáé êïéíü êáé óôïõò äõï ëáïýò êáé èá ìðïñïýóå íá ðñïÝñ÷åôáé êé áðü ôç ëýêáéíá (= áõôÞ ðïõ âýæáîå ôï Ñùìýëï êáé Ñþìï). Óôç ìõèéêÞ ãéïñôÞ áõôÞ óöÜæïõí áßãåò êáé ìåôÜ öÝñíïõí äõï ìéêñÜ áãüñéá áðü êáëÞ ãåíéÜ êáé Üëëïé ôá øáýïõí óôï ìÝôùðï ìå ôï ìá÷áßñé ìáôùìÝíï êáé Üëëïé ìåôÜ ôá óêïõðßæïõí ìå ìáëëß âïõôçìÝíï óôï ãÜëá. Ãíþñéóìá ôçò ãéïñôÞò åßíáé ç èõóßá óêýëïõ.
Ç ÈÕÓÉÁ ÔÏÕ ÔÁÍÔÁËÏÕ
Ï ÔÜíôáëïò,, âáóéëåýò ôçò Öñõãßáò ìå Ýäñá ôçí Óßðõëï. Þôáí ãéïò ôïõ Äßá Þ ôïõ Ôìþëïõ êáé ôçò Ðëïõôþò, ðáôÝñáò ôçò Íéüâçò ôïõ ÐÝëïðá êáé ôïõ ÂñïôÝá.
Ùò ãéïò ôçò Ðëïõôïýò (= ôçò áöèïíßáò) Ýöèáóå íá èåùñåßôáé ößëïò êáé ïìïôñÜðåæïò ôùí Ïëýìðéùí Èåþí üðïõ åê ôçò áðëçóôßáò ôïõ õðÝêëåøå íÝêôáñ êáé áìâñïóßá ðïõ ìåôÝöåñå óôï áíÜêôïñü ôïõ. ÐáñÜëëçëá ðñïóðÜèçóå íá ìåôáäþóåé ìõóôéêÜ ôùí Èåþí óôïõò áíèñþðïõò. Åêåßíï üìùò ðïõ áðïôÝëåóå ôï öñéêáëÝï ôùí ðñÜîåþí ôïõ Þôáí ðïõ Þèåëå íá äéáðéóôþóåé áí ïé Ïëýìðéïé èåïß èá ìðïñïýóáí íá åîáðáôçèïýí! Ãéá ôïí óêïðü áõôü Ýöèáóå óôï óçìåßï íá óöÜîåé ôïí ðñùôüôïêï ãéï ôïõ êáé íá ôïí ðñïóöÝñåé óå ãåýìá ó´ áõôïýò. ËÝãåôáé ðùò ìüíï ç èåÜ ÄÞìçôñá áðïññïöçìÝíç óôç èëßøç ôçò áðü ôçí áðþëåéá ôçò êüñçò ôçò Ðåñóåöüíçò Ýöáãå ôìÞìá áðü ôïí âñá÷ßïíá ôïõ ðáéäéïý, ïé äå Üëëïé èåïß ðïõ áíôåëÞöèçóáí ôï áíüóéï Ýãêëçìá ôïõ ðáéäïêôüíïõ ÔáíôÜëïõ, áíÜóôçóáí ôïí ÐÝëïðá, áðïêáôÝóôçóáí ôïí áêñùôçñéáóìü ôïõ êáé ôéìþñçóáí ôïí ðáôÝñá ôïõ óå áéþíéá êáôáäßêç. Óýìöùíá ìå ôïí ¼ìçñï ç åðéâëçèåßóá èåßá êáé áéþíéá êáôáäßêç ôïõ Þôáí ç áêüëïõèç: Áöïý êåñáõíïâïëÞèçêå áðü ôïí ðáôÝñá ôùí èåþí Äßá (=èáíáôþèçêå) êáôÞëèå óôïí ¢äç üðïõ êáô´ åíôïëÞ ôùí èåþí, äéáôçñïõìÝíùí Ýìâéùí áíáãêþí, ôïðïèåôÞèçêå óå ëÜêêï ãåìÜôï íåñü êÜôù áêñéâþò áðü êëþíïõò äÝíäñùí êáôÜöïñôùí ìå ðïéêßëïõò êáñðïýò (áöèïíßá). Ðåéíþíôáò üìùò êáé äéøþíôáò áöüñçôá ìüëéò Üðëùíå ôï ÷Ýñé ôïõ íá êüøåé êáñðïýò ïé êëÜäïé áíÝñ÷ïíôáí áìÝóùò óå ìåãÜëï ýøïò, üôáí äå Ýóêõâå íá ðéåé íåñü áõôü åîáöáíéæüôáí Þ áðïìáêñýíïíôáí áðü ôá ðüäéá ôïõ.
Ç ÈÕÓÉÁ ÔÇÓ ÐÏËÕÎÅÍÇÓ
Ç èõóßá ôçò ÐïëõîÝíçò
(ÁìöïñÝáò 570 - 550 ð.×., Âñåôáíéêü Ìïõóåßï) |
Ç «èõóßá ôçò ÐïëõîÝíçò» åßíáé ìéá ôñáãùäßá ðïõ Ýãñáøå ï Åõñéðßäçò ôï 425 ð.×. ìå çèéêü äßäáãìá ãéá ôï ðïõ ïäçãïýí ïé áóÝâåéåò, ïé ðüëåìïé. ÖõóéêÜ åäþ Ý÷ïõìå ìýèï êáé ü÷é ðñáãìáôéêÞ éóôïñßá ‘
ÊáôÜ ìéá åêäï÷Þ ç ÐïëõîÝíç áõôïêôüíçóå ðÜíù óôïí ôÜöï ôïõ Á÷éëëÝá áðü ôçí áãÜðç ôçò óå åêåßíï êáé êáôÜ ìéá Üëëç ("Éëßïõ ÐÝñóéí") ôçí ÐïëõîÝíç Ýóöáîáí áðü åêäßêçóç ï ãéüò êáé ïé óôñáôéþôåò ôïõ Á÷éëëÝá, åðåéäÞ åêåßíç ïäÞãçóå ôïí Á÷éëëÝá óôï íáü ôïõ Áðüëëùíá êáé åêåß êñõììÝíïò ï áäåëöüò ôçò ÐÜñéò ôïí äïëïöüíçóå.
Åéäéêüôåñá ç õðüèåóç ôïõ Ýñãïõ óôçí ôñáãùäßá ôïõ Åõñéðßäç
Ý÷åé ùò åîçò: Ç ÐïëõîÝíç, ç ìéêñüôåñç áðü ôéò êüñåò
ôïõ âáóéëéÜ ôçò Ôñïßáò ÐñéÜìïõ êáé ôçò ÅêÜâçò,
åß÷å ðÜåé ìáæß ìå ôïí ðáôÝñá ôçò íá æçôÞóïõí áðü ôïí Á÷éëëÝá ôï ðôþìá
ôïõ ¸êôïñïò. Ï Á÷éëëÝáò, üôáí ôçí åßäå, ôçí åñùôåýôçêå êáé ôç æÞôçóå óå ãÜìï.
¼ìùò, åíþ ðÞãáéíáí óôï íáü ôïõ Áðüëëùíá íá ðáíôñåõôïýí, ï ÐÜñéò êñõììÝíïò ðßóù áðü ôïõ Üãáëìá ôïõ èåïý,
óêüôùóå ôïí Á÷éëëÝá. Ï íåêñüò Þñùáò áðü
ôïí ¢äç , ï Á÷éëëÝáò, óôáìáôÜ óôç ÈñáêéêÞ ×åñóüíçóï ôï ãõñéóìü ôùí íéêçôþí
Á÷áéþí áðü ôç Ôñïßá êé áðáéôåß áðü ôïõò ìÜíôåéò êáé ôï ãéï ôïõ Íåïðôüëåìï íá
ôïí ôéìÞóïõí ìå ôç èõóßá ôçò ÐïëõîÝíçò ðÜíù óôï ìíÞìá ôïõ. Ôçí ÐïëõîÝíç ìå ôç
ìÜíá ôçò ÅêÜâç êáé Üëëåò Ôñùáäßôéäåò ôéò åß÷áí ðÜñåé
ïé Á÷áéïß ùò óêëÜâåò. Ç óõíôñéâÞ ôçò ìçôÝñáò ÅêÜâçò, ðïõ åêäçëþíåôáé ìå éêåóßåò
ðñïò ôïí ÏäõóóÝá êáé ìå ãïåñü èñÞíï, ìåôñéÜæåôáé áðü ôçí åõøõ÷ßá êáé ôç ãáëÞíç,
ìå ôçí ïðïßá ç ÐïëõîÝíç ïäçãåßôáé óôï èÜíáôï, åðåéäÞ ðñïôéìÜ ôï èÜíáôï ðáñÜ ôç
äïõëåßá. Ç ôñáãéêÞ ìçôÝñá, ùóôüóï, äåí ðáýåé íá èñçíåß. Óå ëßãï ï êÞñõêáò
Ôáëèýâéïò Ýñ÷åôáé íá ðåé óôçí ÅêÜâç íá ðáñáëÜâåé ôçí íåêñÞ êüñç ôçò êáé ôçò
áöçãåßôáé ôéò ëåðôïìÝñåéåò ôçò èõóßáò. ÁëëÜ êáé êáéíïýñãéá óõìöïñÜ ðåñéìÝíåé ôç
óêëÜâá âáóßëéóóá. Ìéá õðçñÝôñéá ðïõ Ý÷åé ðÜåé óôç èÜëáóóá íá öÝñåé íåñü, ãéá íá
ðëýíïõí ôï íåêñü óþìá ôçò êüñçò, öÝñíåé åðéóôñÝöïíôáò óôá ÷Ýñéá ôçò íåêñü ôï
ãéï ôçò ÅêÜâçò Ðïëýäùñï, ðïõ óôáëìÝíïò áðü ôïõò ãïíåßò ôïõ ãéá áóöÜëåéá óôç
ÈñÜêç, êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôùí ìá÷þí, åß÷å öïíåõôåß áðü ôïí åêåß âáóéëéÜ ÐïëõìÞóôïñá êáé åß÷å ñé÷ôåß óôï ðÝëáãïò, ãéá íá ôïõ ðÜñåé
ôá èçóáõñü ðïõ åß÷å öÝñåé. Ç ÅêÜâç ìðñïóôÜ óôï èÝáìá áíáëýåôáé óå ïäõñìïýò êáé
ìÝóá óôïí ðüíï ôçò óêÝðôåôáé ðùò íá åêäéêçèåß ôïí ÐïëõìÞóôïñá,
ãéá ôçí åíï÷Þ ôïõ ïðïßïõ äåí Ý÷åé êáìéÜ áìöéâïëßá. Ó' áõôü ôï óçìåßï Ýñ÷åôáé ï
ÁãáìÝìíùí êáé âñßóêåôáé ìðñïóôÜ óôï èÝáìá ôçò ÅêÜâçò, ðïõ ïëïöýñåôáé ðåóìÝíç
ðÜíù óôï íåêñü ðáéäß ôçò. Çñåìåß óå ëßãï êáé ðáñáêáëåß ôïí ÁãáìÝìíïíá íá ôç
âïçèÞóåé íá åêäéêçèåß ôï öïíéÜ.
Ï ÁãáìÝìíïíáò äéóôÜæåé óôçí áñ÷Þ, ìá ôåëéêÜ ôçí áöÞíåé íá ðñáãìáôïðïéÞóåé ôï
ó÷Ýäéï ôçò. Ç ÅêÜâç êáëåß ôïí ÐïëõìÞóôïñá ìå ôá
ðáéäéÜ ôïõ, ôÜ÷á ãéá óïâáñÞ õðüèåóç, ôïí ïäçãåß óå ìéá óêçíÞ ãéá íá ôïõ ìéëÞóåé
êáé óå ëßãï áêïýãïíôáé ïé êñáõãÝò êáé ïé ðïíåìÝíåò åðéêëÞóåéò ôïõ. Ç äéðëï÷áñïêáìÝíç ìÜíá âãáßíåé ìå ôéò Üëëåò óêëÜâåò êáé
áíáããÝëëåé ç ßäéá ôçí ðñÜîç ôçò. ÔõöëùìÝíïò
ðáñïõóéÜæåôáé ï ÐïëõìÞóôùñ êáé êáèþò áêïýåé ôïí
ÁãáìÝìíïíá íá äéêáéïëïãåß ôçí ÅêÜâç, ìÝóá óôï óêïôÜäé ôïõ ðÜèïõò ôïõ
êáôáñéÝôáé êáé ðñïìáíôåýåé óôçí ÅêÜâç
êáé ôïí ÁãáìÝìíïíá ôéò óõìöïñÝò ðïõ èá äïêéìÜóïõí óôç æùÞ ôïõò.
Ç ÈÕÓÉÁ ÔÇÓ
ÉÖÉÃÅÍÅÉÁÓ
Ç èõóßá ôçò ÉöéãÝíåéáò áöåíüò äåí Ýãéíå ðüôå, áëëÜ áðëþò äéáôÜ÷ôçêå ãéá äïêéìáóßá, üðùò Ýãéíå êáé ó’ áõôÞ ôïõ ÁâñáÜì êáé áöåôÝñïõ äåí åßíáé ðñáãìáôéêÞ, áëëÜ ìõèéóôïñçìáôéêÞ. ÃñÜöôçêå áðü ôïí Åõñéðßäç ùò ðáñÜäåéãìá äïêéìáóßáò, ðáñÜäåéãìá öéëïðáôñßáò êáé åõóÝâåéáò.
Ç õðüèåóç ôïõ Ýñãïõ (ÉöéãÝíåéá åí Áõëßäé, 405 ð.×.) Ý÷åé ùò åîÞò: Ï åëëçíéêüò óôüëïò, Ýôïéìïò ãéá ôçí åêóôñáôåßá ôçò Ôñïßáò, Ý÷åé ìáæåõôåß óôïí êüëðï ôçò Áõëßäïò ôçò Âïéùôßáò, üìùò ìéá ðñùôïöáíÞò íçíåìßá ôïí êñáôåß áêßíçôï êáé ï ÁãáìÝìíùí ìå ôï ÌåíÝëáï êáôáöåýãïõí óôï ìÜíôç ÊÜë÷á, ñùôþíôáò ôïí ôé ðñÝðåé íá êÜìïõí, ãéá íá öõóÞîåé åõíïúêüò Üíåìïò. Ï ÊÜë÷áò ëÝãåé ðùò åßíáé ïñãéóìÝíç ç ¢ñôåìç, ãéáôß ï ÁãáìÝìíùí óêüôùóå ìéá ùñáßá åëáößíá êáé ãéá íá åîéëåùèåß ç èåÜ ðñÝðåé íá èõóéáóôåß ç êüñç ôïõ, ç ÉöéãÝíåéá. Ï ÁãáìÝìíùí óôçí áñ÷Þ áñíéÝôáé, áëëÜ ìåôáðåßèåôáé áðü ôïí áäåëöü ôïõ ÌåíÝëáï êáé óôÝëíåé ãñÜììá óôçí ÊëõôáéìíÞóôñá íá Ýñèåé ìå ôçí êüñç ôçò, ãéá íá ôçí ðáíôñÝøåé ôÜ÷á ìå ôïí Á÷éëëÝá. Ç ÊëõôáéìíÞóôñá éêåôåýåé ôïí ÁãáìÝìíïíá íá ìáôáéþóåé ôï öïíéêü ó÷Ýäéü ôïõ, ìá åêåßíïò ìÝíåé áëýãéóôïò, ãéáôß ìå ôç èõóßá áõôÞ èá óùèåß ç ÅëëÜäá. Ç ÉöéãÝíåéá ôï ðáßñíåé áðüöáóç êáé ðåñÞöáíç âáäßæåé ðñïò ôç èõóßá. Ç ðïìðÞ ôçò èõóßáò Ý÷åé áðïìáêñõíèåß áñêåôÞ þñá, üôáí Ýíáò áããåëéïöüñïò Ýñ÷åôáé ôñÝ÷ïíôáò. Áöçãåßôáé ðùò ôçí þñá ðïõ ï éåñÝáò åôïéìáæüôáí íá êáôåâÜóåé ôï ìá÷áßñé óôï óþìá ôçò êüñçò, ç ¢ñôåìéò Ýóôåéëå ìéá åëáößíá ðïõ ôï áßìá ôçò ñÜíôéóå ôï âùìü, åíþ ç ÉöéãÝíåéá ðÝôáîå óôïõò ïõñáíïýò. Ï ÁãáìÝìíïíáò, ðïõ ãõñßæåé óå ëßãï, âåâáéþíåé ôçí ðëçñïöïñßá ôïõ áããåëéïöüñïõ êáé óôÝëíåé ôçí ÊëõôáéìíÞóôñá óôï ¢ñãïò, åíþ ï ÷ïñüò åý÷åôáé óôï âáóéëéÜ íá ãõñßóåé íéêçôÞò áðü ôçí Ôñïßá
Ç õðüèåóç ôïõ Ýñãïõ ( ÉöéãÝíåéá åí Ôáýñïéò, 412 ð.×.): Áðïôåëåß ðáñáëëáãÞ êáé óõíÝ÷åéá ôïõ "ÉöéãÝíåéá åí Áõëßäé". Ç çñùßäá ôç óôéãìÞ ðïõ èõóéáæüôáí áñðÜ÷ôçêå áðü ôçí ¢ñôåìç, ç ïðïßá ôçí Ýóôåéëå óôç öéëüîåíç ÷þñá ôùí Ôáýñùí (ôç óçìåñéíÞ Êñéìáßá), êáé ôçí Ýâáëå éÝñåéá óôï íáü ôçò. Åêåß ç ÉöéãÝíåéá åß÷å ùò Ýñãï ôçò íá ïäçãåß óôç èõóßá ôïõò îÝíïõò, ðïõ ç ôñéêõìßá ôïõò áíÜãêáæå íá ðñïóïñìßæïíôáé óôçí ÔáõñéêÞ êáé ðïõ óýìöùíá ì' Ýíá âÜñâáñï íüìï Ýðñåðå íá èõóéÜæïíôáé óôï âùìü ôçò èåÜò. Óå Üëëåò ðáñáëëáãÝò áíáöÝñåôáé áíôß ôçò Áõëßäáò ç Âñáõñþíá ôçò ÁôôéêÞò ùò ôüðïò ôçò èõóßáò. Åêåß ç èåÜ áíôéêáôÝóôçóå ôçí ÉöéãÝíåéá ìå áñêïýäá, áëëÜ êáé ç ßäéá ç êüñç ôç óôéãìÞ ôçò èõóßáò ìåôáìïñöþèçêå óå ôáýñï Þ äáìÜëé Þ áñêïýäá Þ ãñéÜ êáé ìå áõôÞ ôç ìïñöÞ åîáöáíßóèçêå.
Ç ÈÕÓÉÁ ÔÙÍ ÊÏÑÙÍÉÄÙÍ
Ïé Êïñùíßäåò, óýìöùíá ìå Ýíá âïéùôéêü ìýèï, Þóáí áäåëöÝò Ìçôéü÷ç êáé Ìåíßððç, êüñåò ôïõ Ùñßùíá, ðïõ æïýóáí óôïí Ïñ÷ïìåíü. ÊÜðïôå, üôáí ïé Ïñ÷ïìÝíéïé èÝëçóáí íá åëåõèåñùèïýí áðü ìéá åðéäçìßá ðïõ ôïõò åß÷áí óôåßëåé ïé èåïß ãéá Üãíùóôï ëüãï, ïé Êïñùíßäåò èõóéÜóôçêáí ìå ôç èÝëçóÞ ôïõò. Ï ¢äçò êáé ç Ðåñóåöüíç ðáñÝëáâáí áðü ôçí ðõñÜ ôá êáéüìåíá óþìáôá ôùí äýï áäåëöþí êáé ôá ìåôÝöåñáí óôá Ýãêáôá ôçò Ãçò, åíþ áðü ôçí ðõñÜ áíÝâçêáí ðñïò ôá ïõñÜíéá äýï êïìÞôåò.
Ç ÈÕÓÉÁ ÔÇÓ ÅÕËÉÌÅÍÇÓ
Ç Èõóßá ôçò ÅõëéìÝíçò åßíáé ìßá ôñáãùäßá ôïõ Ýãñáøå ï ÁóêëçðéÜäçò êáé ôçò ïðïßáò ç õðüèåóç ôïõ Ýñãïõ Ý÷åé ùò åîÞò: Ç ÅõëéìÝíç, ç êüñç ôïõ Êýäùíá, âáóéëéÜ ôçò ðüëçò Êõäùíßáò ôçò ÊñÞôçò (= óçìåñéíÜ ×áíéÜ) Ý÷åé áññáâùíéáóôåß ìå ôïí ¢ðôåñï, áëëÜ äéáôçñåß êñõöÞ åñùôéêÞ ó÷Ýóç ìå ôïí Ëýêáóôï Ï Êýäùí âñßóêåôáé óå äõó÷åñÞ èÝóç åîáéôßáò åðáíáóôÜóåùí ôùí ãåéôïíéêþí ôïõ ðüëåùí. ÑùôÜ Ýíá ìáíôåßï ó÷åôéêÜ êáé ëáìâÜíåé ôçí áðÜíôçóç üôé ðñÝðåé íá èõóéÜóåé ìßá ðáñèÝíá óôïõò Þñùåò ôçò ÷þñáò. ÔñáâÞ÷ôçêå êëÞñïò ãéá ôïí óêïðü áõôü êáé Ýðåóå óôçí ÅõëéìÝíç (ÁóêëçðéÜäçò, FHG III, 300, 1). Ôüôå ï Ëýêáóôïò, ãéá íá ãëéôþóåé ôçí áãáðçìÝíç ôïõ áðåêÜëõøå óôïí Êýäùíá ôç ó÷Ýóç ôïõ ìå ôç èõãáôÝñá ôïõ. Ï ëáüò áðïöÜíèçêå üôé ç ÅõëéìÝíç Üîéæå áêüìá ðåñéóóüôåñï ôïí èÜíáôï. Ï Êýäùí Ýóöáîå ôüôå ôçí ÅõëéìÝíç, Üíïéîå ôçí êïéëéÜ ôçò êáé äéáðßóôùóå üôé ðñáãìáôéêÜ Þôáí Ýãêõïò. ÌåôÜ áðü áõôü, ï áññáâùíéáóôéêüò ôçò, ï ¢ðôåñïò, öïâïýìåíïò ìÞðùò ï Ëýêáóôïò ôïí óêïôþóåé, Ýóôçóå åíÝäñá êáé ôïí äïëïöüíçóå. ÁíáãêÜóèçêå Ýôóé íá áõôïåîïñéóèåß êáé íá êáôáöýãåé óôïí ÎÜíèï, óôç Ëõêßá.
Ç ÈÕÓÉÁ ÔÇÓ ÊÁËËÉÑÏÇÓ
Ï Ðáõóáíßáò (ÅëëÜäïò ÐåñéÞãçóéò Æ´ 21 ) áíáöÝñåé ðùò ï Êüñåóïò, ï ÉåñÝáò ôïõ Äéïíýóïõ óôç Êáëõäþíá, êáôáëÞöèçêå áðü Ýñùôá ðñïò êÜðïéá ðáñèÝíï ïíüìáôé Êáëëéññüç êáé ìç âñßóêïíôáò áíôáðüêñéóç êáôÝöõãå éêÝôçò óôï èåü Äéüíõóï. Êáôüðéí áõôïý ï Èåüò ðñïóÝâáëå ìå ëïéìïýò êáé åðéäçìßåò ôïõò Êáëõäþíéïõò, ïé ïðïßïé êáôÝöõãáí óôï ìáíôåßï ôçò Äùäþíçò ãéá óõìâïõëÝò. ÊáôÜ ôï ÷ñçóìü ç åðéäçìßá èá êáôÜðáõå ìüíï åÜí ïé Êáëõäþíéïé Ýèõáí óôï Äéüíõóï ôçí Êáëëéññüç Þ åÜí èõóéÜæïíôáí êÜðïéïò Üëëïò óôç èÝóç ôçò. Ç äåýôåñç ëýóç äåí ðÝôõ÷å äéüôé êáíåßò äåí ðñïóöÝñèçêå êáé êáôÜ ôçí ôáãìÝíç çìÝñá ïäçãÞèçêå ç ðáñèÝíïò óôï âùìü. Ðéåæüìåíïò üìùò ï Êüñåóïò áðü ôïí ÝñùôÜ ôçò ðñïò áõôÞí, êáé ðïõ ùò éåñÝáò èá ôçí Ýóöáæå ï ßäéïò, óöÜ÷ôçêå ï ßäéïò áíôß áõôÞò. Ôüôå ç Êáëëéññüç óõãêéíçìÝíç äéá ôçí ðñÜîç ôïõ éåñÝá, óöÜ÷ôçêå ìüíç ôçò óå ìéá ðçãÞ, ôçí ïðïßá áñãüôåñá ïíüìáóáí Êáëëéññüç. ÊáíïíéêÜ åäþ äåí Ý÷ïõìå áíèñùðïèõóßá, áëëÜ åñùôéêÞ áõôïêôïíßá ìõèéêÞ êáé ü÷é ðñáãìáôéêÞ.
ÓÇÌÅÉÙÍÅÔÁÉ ÏÔÉ:
Á) Ï Ðáõóáíßáò óôï «ÅëëÜäïò ÐåñéÞãçóéò, ÂïéùôéêÜ 8, 2» êáé ðåñéãñÜöïíôáò ôç Âïéùôßá áíáöÝñåé åðßóçò üôé óôéò ÐïôíéÝò õðÜñ÷åé íáüò ôïõ Áéãïâüëïõ Äéüíõóïõ’ , ðïõ ëÝãåôáé üôé ïé êÜôïéêïé åêåß, üôáí êÜðïôå Ýêáíáí èõóßá ãéá ôï èåü, áðü ôï ìåèýóé Ýãéíáí áóåâåßò, þóôå óêüôùóáí êáé ôïí éåñÝá ôïõ Äéüíõóïõ. ÁìÝóùò ìåôÜ ôï öüíï Ýðåóå ó’ áõôïýò åðéäçìßá Ãéá íá èåñáðåõôïýí Ýöôáóå ó’ áõôïýò ÷ñçóìüò áðü ôïõò Äåëöïýò íá èõóéÜæïõí óôï Äéüíõóï ðáéäß óôçí áêìÞ ôçò çëéêßáò ôïõ. Ëßãá ÷ñüíéá áñãüôåñá ëÝíå ðùò ï èåüò Üëëáîå ôï óöÜãéï ìå êáôóßêé, áíôß ôïõ ðáéäéïý>>. ÖõóéêÜ åäþ Ý÷ïõìå êáôáãñáöÞ ìýèïõ êáé ü÷é êáôáãñáöÞ ðñáãìáôéêïý ãåãïíüôïò ðïõ åßäå ï Ðáõóáíßáò, üðùò êáêþò ëÝíå ìåñéêïß.
Â) Ï Ðáõóáíßáò óôá «ÁôôéêÜ» (5,2) ðåñéãñÜöïíôáò ôá áãÜëìáôá ôùí åðùíýìùí ðïõ õðÞñ÷áí óôç ëåãüìåíç Èüëï ôùí Áèçíþí, üðïõ èõóßáæáí ïé ÐñõôÜíåéò, áíáöÝñåé êáé ôïí Áèçíáßï Ëåþ, ãéá ôïí ïðïßï, ëÝåé, «ëÝãåôáé («äïýíáé äå åðß óùôçñßá ëÝãåôáé ») ðùò óýìöùíá ìå ÷ñçóìü ôïõ èåïý ðñüóöåñå ôéò êüñåò ôïõ ãéá ôçí êïéíÞ óùôçñßá», ðñâ: ôùí äå åðùíýìùí—êáëïýóé ãáñ ïýôù óöáò—Ýóôé ìåí Éððïèüùí Ðïóåéäþíïò êáé Áëüðçò èõãáôñüò Êåñêõüíïò, Ýóôé äå Áíôßï÷ïò ôùí ðáßäùí ôùí ÇñáêëÝïõò, ãåíüìåíïò åê ÌÞäáò Çñáêëåß ôçò Öýëáíôïò, êáé ôñßôïò Áßáò ï Ôåëáìþíïò, åê äå Áèçíáßùí Ëåþò· äïýíáé äå åðß óùôçñßá ëÝãåôáé êïéíÞ ôáò èõãáôÝñáò ôïõ èåïý ÷ñÞóáíôïò…. (Ðáõóáíßáò, ÁôôéêÜ 5,2). ÖõóéêÜ êáé åäþ Ý÷ïõìå ìýèï êáé ü÷é ðñáãìáôéêü ãåãïíüò. «Åðþíõìïé» ëÝãïíôáí ïé ìõèéêïß Þñùåò Þ çìßèåïé åê ôùí ïðïßùí ðÞñáí ôá åðþíõìÜ ôïõò ïé öõëÝò ôùí Áèçíáßùí, üðùò ï ãéïò ôïõ Ðïóåéäþíá Éððïèþïí, ï ãéïò ôïõ Ôåëáìþíá Áßáò, ï ãéïò ôïõ ÇñáêëÞ Áíôßï÷ïò, ï Åñå÷èÝáò, ï Ëåþò, ðïõ áðü áõôüí ðÞñå ôçí ïíïìáóßá ôçò ç Ëåùíôßò öõëÞ ìåôÜ ôç ìåôáññýèìéóç ôïõ ÊëåéóèÝíç êëð.
Ôï ðáñüí âéâëßï åßíáé ìéá ðñùôüôõðç ìåëÝôç, ç ïðïßá âáóßæåôáé áðïêëåéóôéêÜ êáé ìüíï óå åðßóçìåò ðçãÝò, ôùí ïðïßùí ôá ïíüìáôá áíáöÝñïíôáé åíôüò ôïõ âéâëßïõ, åêåß üðïõ áíáöÝñïíôáé êáé ôá ëåãüìåíÜ ôïõò.
1.
Ï ÊÑÇÔÁÃÅÍÇÓ ÄÉÁÓ ÊÁÉ ÔÏ ÁÍÔÑÏ ÔÏÕ ÓÔÇÍ ÊÑÇÔÇ
2.
ÏÉ ÊÑÇÔÉÊÏÉ ×ÏÑÏÉ - Ï ×ÏÑÏÓ ÅÐÉÍÏÇÈÇÊÅ ÓÔÇÍ ÊÑÇÔÇ
3.
ÊÑÇÔÉÊÅÓ
ÐÁÑÁÄÏÓÉÁÊÅÓ ÖÏÑÅÓÉÅÓ
4.
ÌÏÕÓÉÊÁ ÏÑÃÁÍÁ - Ç ÌÏÕÓÉÊÇ ÊÁÉ ÔÁ ÌÏÕÓÉÊÁ ÏÑÃÁÍÁ ÊÉÈÁÑÁ, ËÕÑÁ, ÁÕËÏÓ
ÅÐÉÍÏÇÈÇÊÁÍ ÁÐÏ ÊÑÇÔÅÓ
5.
Ï ÌÉÍÙÁÓ ÊÁÉ Ç ÍÁÕÔÉÊÇ ÉÓÔÏÑÉÁ ÔÏÕ ÅËËÇÍÉÊÏÕ ÅÈÍÏÕÓ
6.
ÍÏÌÉÓÌÁÔÉÊÇ ÉÓÔÏÑÉÁ & ÔÁ ÍÏÌÉÓÌÁÔÁ ÁÑ×ÁÉÙÍ ÐÏËÅÙÍ ÊÑÇÔÇÓ
7.
Ç ÅËËÇÍÉÊÇ ÐÏÉÇÓÇ: ÌÁÍÔÉÍÁÄÁ, ÊÁÍÔÁÄÁ, ÑÉÌÁ, ÑÉÆÉÔÉÊÏ, ÁÌÁÍÅÓ
ÊËÐ
8.
Ç ÌÉÍÙÉÊÇ ÅÍÄÕÌÁÓÉÁ ÊÁÉ Ç ÉÓÔÏÑÉÁ ÔÇÓ ÅÍÄÕÌÁÓÉÁÓ
9.
ÔÏ
ÏÑÏÐÅÄÉÏ ËÁÓÉÈÉÏÕ ÊÑÇÔÇÓ (ÉÓÔÏÑÉÁ, ÌÕÈÏËÏÃÉÁ, ÃÅÙÃÑÁÖÉÊÁ ÊËÐ)
10.
ÊÑÇÔÉÊÇ
ÉÓÔÏÑÉÁ (ÏÍÏÌÁÓÉÁ, ÊÁÔÁÃÙÃÇ, ÐÑÏÓÖÏÑÁ
ÔÙÍ ÊÑÇÔÙÍ)
11.
ÅËËÇÍÉÊÇ
ÃËÙÓÓÁ
12.
ÅËËÇÍÉÊÇ
ÃÑÁÌÌÁÔÉÊÇ (ÔÏ ÅËËÇÍÉÊÏ ÓÕÓÔÇÌÁ ÃÑÁÖÇÓ)
13.
ÅËËÇÍÉÊÇ
ÉÓÔÏÑÉÁ
14.
ÅËËÇÍÉÊÇ ËÏÃÏÔÅ×ÍÉÁ ÊÁÉ ÑÇÔÏÑÉÊÇ
15.
Ç ÁÑ×ÁÉ
ÅËËÇÍÉÊÇ ÈÑÇÓÊÅÉÁ ÊÁÉ ÌÕÈÏËÏÃÉÁ
16.
ÅËËÇÍÉÊÇ ÏÉÍÏËÏÃÉÁ ÊÁÉ ÐÏÔÏÐÏÉÉÁ
19.
Ç ÁÈÇÍÁ (ÏÍÏÌÁÓÉÁ,
ÉÄÑÕÓÇ, ÉÓÔÏÑÉÁ, ÊÁÔÁÃÙÃÇ, ÐÑÏÓÖÏÑÁ ÊËÐ ÔÙÍ ÁÈÇÍÁÉÙÍ)
20.
Ç ÓÐÁÑÔÇ (ÏÍÏÌÁÓÉÁ,
ÉÄÑÕÓÇ, ÉÓÔÏÑÉÁ, ÊÁÔÁÃÙÃÇ, ÐÑÏÓÖÏÑÁ ÊËÐ ÔÙÍ ÓÐÁÑÔÉÁÔÙÍ)
21.
Ç ÈÇÂÁ (ÏÍÏÌÁÓÉÁ,
ÉÄÑÕÓÇ, ÅÈÍÉÊÏÔÇÔÁ ÊËÐ)
22.
Ç
ÌÁÊÅÄÏÍÉÁ (ÏÍÏÌÁÓÉÁ, ÉÓÔÏÑÉÁ, ÊÁÔÁÃÙÃÇ,
ÐÑÏÖÏÑÁ ÊËÐ ÔÙÍ ÌÁÊÅÄÏÍÙÍ )
23.
Ç ÃÑÁÖÇ
(ÉÓÔÏÑÉÁ, ÅÉÄÇ ÊËÐ)
25.
ÔÁ
ÌÏÕÓÉÊÁ ÏÑÃÁÍÁ (ÅÖÅÕÑÅÔÇÓ, ÅÉÄÇ ÊËÐ),
26.
ÐÅÑÉ ÈÕÓÉÙÍ,
ÁÍÈÑÙÐÏÈÕÓÉÙÍ ÊÁÉ ÊÑÅÁÔÏÖÁÃÉÁÓ
27.
ÐÅÑÉ
ÁÓÔÑÏÍÏÌÉÁÓ, ÁÓÔÑÏËÏÃÉÁÓ (ÆÙÄÉÁ), ÌÁÃÅÉÁÓ ÊÁÉ ÌÁÍÔÅÉÁÓ
28.
ÓÕÍÔÁÊÔÉÊÏ
ÓÕÃ×ÑÏÍÇÓ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÃËÙÓÓÁÓ
29.
ØÅÕÄÇ
ÃÉÁ ÔÇÍ ÅËËÇÍÉÊÇ ÃËÙÓÓÁ ÊÁÉ ÅËËÇÍÉÊÇ ÃÑÁÖÇ
30.
ÌÁÈÇÓÉÁÊÁ
ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ: (ÄÕÓËÅÎÉÁ, ÁÍÁËÖÁÂÇÔÉÓÌÏÓ ê.á).
31.
ÅÖÅÕÑÅÔÇÓ ÉÓÔÉÙÍ ÊÁÉ ÌÕËÙÍ (×ÅÉÑÏÌÕËÏÕ, ÁÍÅÌÏÌÕËÏÕ,
ÕÄÑÁËÅÔÇ)
33.
ÐÅÑÉ ÈÑÇÓÊÅÉÁÓ, ÈÅÏÕ ÊÁÉ ÌÕÈÏËÏÃÉÁÓ.
34.
ÏÉ ÁÑ×ÁÉÅÓ
ÐÏËÅÉÓ ÊÑÇÔÇÓ: ÊÍÙÓÏÓ, ÖÁÉÓÔÏÓ, ÉÅÑÁÐÕÍÁ….
35.
Ï ÍÏÌÏÓ ËÁÓÉÈÉÏÕ: ÉÄÑÕÓÇ,
ÏÍÏÌÁÓÉÁ, ÐÏËÅÉÓ ÊËÐ